Prologus ſancti Hieronymi in librum Iob.
¶ Incipit primus Prologus ſancti Hieronymi in librum Iob.Ogor ꝑ ſinguloscſcripturę diuinę liIbros aduerſariorūArn̄dere maledictꝭ: qͥinterpretationē meā/ reprehenſionē ſeptuaginta inter? pretū criminant̉: quaſi nō etapud gręcos aqͥla/ ſymmaechus ⁊ theodotiō/ vel verbūf ex v̓bo/ vl̓ ſenſū ex ſenſu/ vl̓ex vtroqꝫ cōmixtū/ et medieg tꝑatū genꝰ trāſlatiōis ēxp̄ſſerint: ⁊ oīa veterꝭ inſtrumenti
moyſes vir mitiſſimꝰ ſuꝑ oēs hoīes qͥ morabant̉ in terra. EtIohānes .xxj. g. de ſeip̄o ait: Hic eſt diſcipulꝰ ille/ qͥ teſtimoniū perhibet de his. Scriptores em̄ ſacri eloquij repleti ſpirituſctō/ ſuper ſe trahunt̉ quaſi extraſe fuerint: ⁊ ſic de ſe qͣſi de alijs ſententiā ꝓferūt. Spūſſctūs em̄ eſt qui in eis loquit̉. Vn̄ Matth̓. x. c. Nō em̄ vos eſtis qui loquimini: ſedſpūs patris veſtri qui loquit̉ in vobis. Et Paulus. ij. Corꝭ.xiij. a. Nunqͥd experimentū q̨̄ritꝭ eiꝰ qui in me loquit̉ chriſtus? Hinc eſt ꝙ angelꝰ qui moyſi apparuit/ nūc angelꝰ/ nūdeꝰ memorat̉. Angelus/ qꝛ exterius loquēdo ſeruiebat: Deus/ qꝛ interius p̨̄ſidens/ loquēdi efficaciā miniſtrabat. Quieaūt fuerit iob oſtendit Gregꝰ. in moralibus: vbi dicit eū fuiſſe regē edom: qͥ ſucceſſit balach/ filio beor: qͥ Gen̄. xxxvj. d̓dicit̉ iobab/ deſcendēſ de eſau ꝑ ęare patrē ſuū: Quis Hieronymus iuxta traditionē hebręoꝝ dicat Gen̄. xxij. d. eū an̄ęſau fuiſſe: ⁊ de nachor deſcendiſſe. Sed vndecūqꝫ deſcenderit/ eiꝰ libri auctoritas oſtēdit̉ Ezech̓. xiiij .f. vbi dicunt̉ trestantūmodo liberati: noe/ daniel/ ⁊ iob. Sꝫ quęret quis: Cuiob qui electus per ꝓph̓am oſtendit̉/ tot flagella pertulit/ quitantā virtutū cuſtodiā ſine reprehenſione ſeruauit? Sed patet reſponſio: Quia ſi nō flagellaret̉/ a nobis nō agnoſceret̉:Uirtutē quippe/ vt dicit Gregꝰ. per quietē exercuit: ſed virtutis opinio cōmota / ꝑ flagella fragrauit. Sicut em̄ vnguerta niſi cōmota nō redolent: ⁊ aromata īcenſa fragrantiā ſuālatius expandūt: Sic ſancti iob virtus/ quę in tranquillitatelatuit: ī tribulatiōe īnotuit: Propt̓ qd̓ ī euāgelio/ fideſ granoſinapiſ ꝯgrue cōꝑat̉: cuiꝰ virtꝰ niſi ꝯterat̉ penitꝰ ignorat̉. Deinde cū virtutū oīm ꝑegiſſet mādata: vnū ſibi deerat: vt etiāflagellatꝰ gratias agere ſciret. Notū qͥppe erat: qꝛ deo ſeruire inter dona nouerat: ſed dignū fuit vt diſcretio ſeueritatis īquireret/ vtrū deuotꝰ inter flagella ꝑmaneret. Pęna em̄(vt dicit Gregꝰ) interrogat/ ſi quietus quis veraciter amat.Et iob veraciter amauit: qͥ inter tot flagella nec etiā in verbopeccauit. Un̄. jͣ. j. d. In omnibus his nō peccauit iob labijsſuis: nec ſtultū qͥd contra deū locutus eſt: ⁊ tn̄ hoſtis ꝯtra eūſeuiēs/ omniū temptationū machinamēta/ quaſi ꝯtra caſtrūmunitiſſimū erexit: Abſtulit ſubſtātiā/ īterfecit liberoſ/ ꝑcuſſit corpus inſtigauit vxorē amicos ad ꝯſolationē adduxitſꝫ adductos in aſperitatē increpationis excitauit. Verba igitur ⁊ verbera ſuſtinuit ſctūs iob: ſed per verbera eius patientia/ ꝑ verba eius ſapientia probata claruit: Vtrobiqꝫ em̄ fortiter occurrit: qꝛ ⁊ flagella robore/ ⁊ verba ratione ſuperauit.Patet ergo quis ⁊ qͣlis fuerit auctor iſtiꝰ libri. Materia ꝟoduplex eſt: Beneralis ⁊ ſpecialis. Generalis/ miſera generꝭhumani ꝯditio. Vn̄. jͣ. xiiij. a. Homo natꝰ d̓ muliere ⁊cͣ. Spcialis/ miſeria iob. Intentio eius eſt/ vt ad patientiā nos inuitet. Un̄ ſicut iob per patientiā reſtituta ſunt cuncta duplicia: ſic ⁊ nobis ſi patientiā habuerimus dabit̉ duplex ſtolaRo. xv. a. Quęcūqꝫ ſcripta ſunt ad noſtrā doctrinā ſcriptaſunt: vt ꝑ patientiā ⁊ cōſolationē ſcripturaꝝ ſpem habeamꝰ.Theologię ſupponit̉ liber iſte per om̄s ſui partes: magis tn̄practico deſeruit intellectui. Un̄. jͣ. vij. a. Militia eſt vita hominis ſuꝑ terrā. Alia trāſlatio habet: Temptatio eſt vita hminis ⁊cͣ. Modus agendi/ ẜm hebręoſ talis eſt: Proſa incipit: verſu labit̉ pedeſtri .i. humili ſermone finit̉: vt dicit̉ in illo ꝓlogo Hieronymi: Frat̉ ambroſiꝰ ⁊cͣ. ¶ Diuidit̉ aūt liber iſte/ ẜm Hiero. in tres parteſ. In prima parte de ꝑſonaiob/ qͣlis fuit/ oſtēdit̉. In ſecūda/ triplex hoſtꝭ eiꝰ ꝓponit̉: mūdus/ caro/ diabolꝰ. Mūdꝰ .i. amici eius oneroſi. Un̄. jͣ. xvj.a. Cōſolatores oneroſi vos eſtis. Et Micheę. vij. b. Inimici hominis/ domeſtici eius. Caro .i. vxor. De qua Michecvij. b. Ab ea q̨̄ dormit in ſinu tuo/ cuſtodi clauſtra oris tui.Oiabolꝰ: iſte ſathan amicos incitās ꝯtra iob. Sic omne genus temptationis tangit̉: qꝛ om̄e qd̓ eſt in mundo/ aut eſt cōcupiſcentia carnis/ aut ꝯcupiſcentia oculoꝝ/ aut ſuperbia vitę. j. Ioh̓. ij. c. In tertia ꝑte tangit̉ de fęlicitate duplicit̓ recuperata. Sed ẜm Gregꝭ. diſtinguit̉ in ſex partes: ſuꝑ illudjͣ. iij. a. Pereat dies in qua natus ſum. Pro prima parte ponit temptatiōes diaboli: Pro ſcd̓a/ querimoniā iob: Pro tertia /ſoneroſam ꝯſolationē triū amicoꝝ: Pro quarta/ conſola-
tionē heliu iunioris/ qui non fuit de tribus amicis iob: Proquinta/ verba dn̄i: Pro ſexta/ cōſolationē eiꝰ/ q̨̄ in fine habetur. Hūc librū expoſuit btūs Gregꝰ. Un̄ ipſe dicit: Diuinęꝓuidentię fuit vt iob exponerē/ quatenus inter flagella ſentirē mentē flagellati/ ⁊ melius exponerē. Hunc librū tranſtulit Hieroꝰ. primo de gręco in latinū/ poſt ſeptuaginta: emēdans ęditionē eoꝝ aſtericis ⁊ obelis. Eſt aūt aſtericus/ figuta ad modū aſtri facta: quā ponebat Hieroꝰ. vbi ſeptuagintaaliqͥd omiſerant de hebraica veritate. q. d. locus iſte indigetilluminatione/ ꝓpt̓ omiſſionē hebraice veritatis. Obelus ꝟoeſt figura ad modū ſagittę barbatę facta: quā ponebat Hieronymꝰ vbi ſeptuaginta aliqͥd de ſuo addiderāt. q. d. hic opꝰeſt iugulatione/ ꝓpt̓ ſuperfluitatē hic appoſitā. Poſtea trāſtulit Hieronymꝰ de hebręo in latinū: eo ꝙ imperfecta eſſet prior ęditio: Quā trāſlationē/ eiꝰ ęmuli vituperabāt: qꝛ p̨̄ſumpſerat arguere ſeptuaginta: quibus ipſe reſpondet in ꝓęmio:quia nō ſolus hoc fecit: Origenes em̄ ſimiliter trāſlationē fecit de gręco in latinū/ notans ꝑ aſtericū ea quę omiſſa erāt aſeptuaginta de hebraica veritate: ⁊ per obelū ea q̨̄ ſuperflue⁊ p̨̄ter hebraicā veritatē addita erant a ſeptuaginta. Similiter Theodotion tranſtulit de hebręo in gręcum cū aſterico⁊ obelo: Et multi alij: ſicut Aquila ⁊ Symmachꝰ/ tranſtulerunt de hebręo in gręcū ſine aſtericis ⁊ obelis: quoꝝ ęditiones/ ęmuli Hieronymi nō arguebant/ nec ſuperfluas iudicabant. Un̄ Hieronymꝰ arguit eos ꝙ ſuā ęditionē de hebręoin latinū ſuperfluam iudicarent ⁊cͣ.¶ Explicit Prologus auctoris.¶ Eiuſdem Reuerēdiſſimi patris/ dn̄i Hugonis⁊cͣ. Prologi ſancti Hieronymi/ in librum Iob̓Expoſitio.Ogor per ſingulos ⁊cͣ. Prologus iſte quēcꝑmittit Hieroꝰ. diuidit̉ in ſex partes. In primaparte oſtēdit alios vſos fuiſſe aſterico ⁊ obelo ſicut ipſe fecit. In ſcd̓a oſtendit/ ꝙ opus ſuū depotiꝰ plus qͣꝫ alioꝝ. In tertia oſtendit/ ꝙ tranſlatio ſua de hebręo in latinū melior ſit: eo ꝙīmediate ꝓceſſerit abhebraica veritate. Inquarta oſtendit/ qualiter diuerſis linguis etmodis ſcriptꝰ ſit liberiſte .ſ. proſa metro etrhythmo. In quintaoſtendit cauſā ſuę trāſlationis. Inſexta ponit cōmēdationem ſuioperis. Dicit gͦ pͥmo:Cogor: ſtimulis rationis. Un̄ Prouerb̓.xxvj. a. Reſpōde ſtulto iuxta ſtulticiā ſuaꝫ:ne ſibi ſapiēs videat̉.b ¶ Aduerſariorū.i. ęmulorū/ qui mihiaduerſant̉. c ¶ Criminant̉ .i. criminoſeaſſerunt me ideo tranſtuliſſe/ vt ęditionē ſeptuaginta reprehēderē. d ¶ Quaſi nō ⁊cͣ i. criminant̉ me qͣſi ſolꝰ hͦ fecerim: cū tn̄ hͦ fecerint multi alij. Et hͦ eſt: Quaſi nō ⁊cͣ. Et innuit hic Hieronymꝰ triplex genꝰ tranſferendi. Unū qn̄ verbo ad verbū tranſfert̉ de vna lingua in aliā. Secundū/ qn̄ſenſus ex ſenſu. Tertiū/ qn̄ vtroqꝫ modo. e ¶ Uerbū ex verbo tm̄. f ¶ Senſū ex ſenſu tm̄. g ¶ Expreſſerint: dehębręo ī gręcū. Et qͣſi nō: ⁊ rep̄hendūt me ꝙ ęditionē ſeptuaginta emendaui aſtericis ⁊ obelis: quaſi non ſimile feceritOrigenes: qui fecit tranſlationem de gręco in latinum cumaſtericis et obelis.
ꝓtolusſ.
atth̓. 17. c.Luce. 17. b.