Druckschrift 
Secunda pars huius operis in se continens glos[s]am ordinaria[m] cu[m] expositione lyre litterali [et] morali: necnon additionibus ac replicis .. (1498)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

¶¶ AdditioCa. IIINico. de lyra Heſter

qd̓ habet̉ .j. Reg. xxv. vbi d̓r ꝙ abigail adorauit dauid: de qͣibidē dicit̉: Et ꝓcidit corā dauid ſuꝑ faciē ſuā ⁊ adorauit ſuꝑterrā: ⁊ cecidit ad pedes eiꝰ: qd̓ nō potuit fieri ſine genuuꝫ fleriōe: ergo nō exhibet̉ homini excellēti illicite: qꝛ al̓s dauid ſāctus hoc nō ſuſtinuiſſet ſibi fieri: nec abigail hoc feciſfet q̄ ſancta erat: ⁊ tenet̉ cōiter a doctoribꝰ in ſpiritu ꝓphetico tūc cumdauid locuta fuiſſe. Ad q̄ſtionē iſtā dicēdū: ꝙ adoratio manifeſte ordinatur ad reuerentiam illiꝰ qui adorat̉: reuerētia aūtdeferēda ē alicui ꝓpter excellentiā ſue virtutis: ⁊ ideo vbi eſtſingularis excellētia: ibi debet̉ ſingularis adoratio: talis aūteſt excellētia diuina: que eſt infinita: ⁊ ideo debet̉ ſibi ſingularis adoratio: q̄ a doctoribꝰ vocat̉ adoratio latrie ſoli deo debite ⁊ exhibēde. Uerūtamē qꝛ excellētia diuīa cōicat̉ excellētibꝰcreaturis: nō tn̄ vniuoce ſꝫ ꝑticipatiue ⁊ diminutiue. inde ē ꝙaliqͣ adoratio defert̉ creaturꝭ excellētibꝰ: ſic̄ angelis: ſctīs ⁊ ꝑſonis in dignitatibꝰ cōſtitutis: q̄ vocat̉ adoratio dulie. De p̄ma vero adoratiōe ē h̓ q̄ſtio. Circa qd̓ ſciēdū ꝙ licet adoratiopͥncipalit̓ ꝯſiſtat in actu īteriori mētꝭ deū reuerētꝭ: habet tn̄ exꝯn̄ti aliquē actū ſeu aliqd̓ obſequiū exteriꝰ: qd̓ ē ſignū actꝰ interioris: ſic̄ actꝰ fidei pͥmo ⁊ pͥncipalit̓ ꝯſiſti in actu īteriori mētis pͥme veritati ꝓpter ſe aſſētiētis: ſcd̓ario tn̄ ꝯſiſtit in actu exteriori ꝯfeſſiōis qͥ etiā in caſu eſt neceſſariꝰ ad ſalutē. ẜm qd̓ dr̄Ro. x. Corde eī credit̉ ad iuſticiā: ore aūt fit ꝯfeſſio ad ſalutē.Etiā ī hͦ doctores hebrei ⁊ latini ꝯuēiūt: ꝙ ſit aliqͣ reuerentiaſeu ſeruitꝰ exterior vna vl̓ plures ſoli deo exhibēda ſeu exhibēde: ſꝫ ꝓcedēdo vlteriꝰ in ꝑticulari q̄ ſit illa vl̓ ille varie d̓r: Dixerūt enī hebrei ꝙ genuū flexio vniꝰ vl̓ duoꝝ ē hmōi: hͦ accipientes ex dicto mardochei in p̄allegato ca. ⁊ hͦ in ꝑte ſecuti ſūteos aliqͥ xp̄iani. dicētes: ꝙ licet coraꝫ ꝑſonis excellētibꝰ licitepoſſit vnū genu flecti: tn̄ corā ſolo deo genua ſūt flectēda. ſedhͦ dictū videt̉ nimis durū: qꝛ nō ſolū getiles: ſꝫ etiaꝫ xp̄iani reuerēdo ꝑſonas excellētes vtūt̉ genuflectiōe nō ſolū vniꝰ ſꝫ amborū: ⁊ iō hͦ eēt cōdēnare xp̄ianos ſaltē in magna ꝑte. Itē hͦ videt̉ eē ꝯtra ſcripturā ſacrā: vt tactū eſt in arguēdo de abigail⁊ dauid. Itē. iiij. Reg. j. exp̄ſſiꝰ habet̉ de abdia: qͥ fuit ſanctꝰ⁊ ꝓpheta. de qͦ d̓r: Qui cū veniſſet curuauit genua ꝯtra heliā:⁊ p̄catꝰ eſt eū qd̓ nō feciſſet: nec halias ꝑmiſiſſet: ſi flexio vniꝰgenu vl̓ amboꝝ eēt p̄dicto mō illicita. ⁊ iō dicēdū ꝙ nō ē illicita rōne p̄dicta vl̓ rōnibꝰ p̄dictis: ⁊ maxīe qꝛ eccl̓ia ſciēs vbiqꝫtalē adorādi modū nō p̄dicat ꝯtrariū: ſed ſemꝑ tacet qͣſi cōcedens hͦ eē licitū. Ad cuiꝰ pleniorē intellectū ꝯſiderādū: ꝙ aliqͣde diuīs honoribꝰ tracta ſūt ad creaturas excellētes: ꝑti timore: ⁊ ꝑtim adulatiōe: ⁊ ꝑtī nimia hūilitate: nō tn̄ ſūt eis exhibita tāqͣꝫ deo: ſꝫ ſicut creaturis eiꝰ excellētiā ꝑticipātibꝰ rōne ſāctitatꝭ ſeu dignitatꝭ: ſeu alteriꝰ excellētie de qͥbꝰ ē genuū flexio.⁊ licet hmōi pͥmo fuerīt ex malo motiuo: vl̓ ſaltē minꝰ bono introducta: tn̄ ex qͦ ꝯſuetudo īualuit: exhibēt̉ licite creaturꝭ excellentibꝰ: dū tn̄ nō ſit intētio exhibētis talia hoībꝰ ill̓ ſic̄ deoexhibe̓: nec recipiētꝭ hͦ mō reciꝑe: ⁊ ſic ꝑ ītentionē exhibētꝭ ⁊ recipiētꝭ tollit̉ ꝓprietas actꝰ īteriorꝭ latrie. ꝑ ꝯſuetudīeꝫ ꝟo introductā actꝰ exterior obſeruat̉: remāet tn̄ aliqͣ ſeruitꝰ ſoli deoexhibēda: q̄ ē actꝰ exterior latrie: ⁊ ſignū actꝰ interiorꝭ .ſ. oblatio ſacrificij: q̄ in nulla lege exhibet̉ alicui: niſi ei qͥ ꝓ deo hr̄: ⁊hͦ videt̉ ſnīa Augꝭ. de ciui. dei. x. li. iiij. ca. vbi dicit ſic: Multadeniqꝫ de cultū diuīo vſurpata ſt̓: q̄ honoribꝰ deferūt̉ hūanisſiue hūilitate nimia: ſiue adulatiōe peſtifera: ita tn̄ vt qͥbus eadeferūt̉ hoīes haberent̉: qͥ dicūt̉ colēdi ⁊ venerandi. ſi aūt eismultū addit̉ adorādo ⁊cͣ. ⁊ ſequit̉: quis ꝟo ſacrificādū cēſuitniſi ei quē deū: aut ſciuit: aut putauit: aut fīxit. q. d. nullꝰ. Adargumēta dicēdū. Ad pͥmū dicūt aliqͥ ꝙ mardocheꝰ nō renuit flectere genua corā aman: eo ꝙ illicitū eēt abſolute: ſꝫ ꝓpt̓ abuſū ipaman: qͥ ex hͦ in ſuꝑbiā eleuabat̉: ſꝫ hͦ nō videt̉ valere:qꝛ hoīes mali qͣꝫdiu tolerant̉ a deo in ſtatu excellēti ſūt honorādi. vn̄ ⁊ dd̓ ſctūs ſaulē ꝑ eſſimū ip̄ꝫ ꝑſequētē adorauit: vt hr̄j. Reg. xxiiij. Sil̓r Iudith q̄ int̓ ml̓ieres ſctās cōputat̉: adorauit holofernē peſſimū genuū flexiōe: ẜm ꝙ hr̄ Iudith. x. Adorauit eū ꝓſternēs ſe ſuꝑ terrā: ⁊ leuauerūt eā ẜui holofernisiubēte dn̄o ſuo: ꝓpt̓ qd̓ apl̓s Petrꝰ. j. Petri. ij. dic̄. Serui ſb̓diti eſtote in oī timore dn̄is n̄ tm̄ bōis ⁊ modeſtꝭ: ſꝫ etiā diſcholis. hͦ ē eī gr̄a. aman ꝟo erat in ptāte ꝯſtitutꝰ .ſ. a rege ſcd̓s: vtsͣ. dictū ē: ꝓpt̓ qd̓ rōne ſtatꝰ ⁊ officij erat adorādꝰ: ꝓpt̓ qd̓ alit̓dicēdū ē ꝙ aliqͥd de ſe licitū rōne alicuiꝰ circūſtātie fit illicitū:ſic̄ dare elemoſynā mulieri pauꝑcule licitū eſt ⁊ meritoriū: ſi tn̄fiat ītētiōe ꝑtrahēdi eā ad luxuriā illicitū ē: ſic in ꝓpoſito licetadoratio ꝓ genuflectiōem licite īpēdat̉ excellētibꝰ creaturꝭ: tn̄reddit̉ illicita ꝑ malā ītētionē exhibētꝭ: ſi hāc exhibeat qͣſi deovl̓ ex ꝑte recipiētꝭ ſi exigat iſto mō: ſic̄ legit̉ de nabuchodonoſor rege aſſyrioruꝫ Iudith. iij. ꝙ p̄cepit holoferni vt oēs deos

terre extermīaret: vt ip̄e ſolꝰ deꝰ diceret̉: ⁊ hͦ mō q̄rebat adorari aman: vt dicūt hebrei: ⁊ habitū ē ca. p̄ce. qꝛ ꝑ tl̓es excellētias machīabat̉ obtīere regnū: vt hr̄. j. Reg. xvj. Ad ſcd̓m dicēdū ꝙ argumētū ē magꝭ ad oppoſitū: qꝛ d̓ apl̓is tenet eccl̓iaꝙ pꝰ ꝯfirmationē ſpūſſcī ī die pentecoſtes n̄ peccauer̄t mortalit̓: ꝓpt̓ qd̓ Ioh̓es tūc n̄ peccauit: ⁊ maxīe qꝛ eleuatꝰ erat ī ꝯtēplatiōe ad vidēdū ſecreta celeſtia: peccaſſet aūt mortalit̓ ſi honorē ſoli deo exhibēdū angelo exhibuiſſet. nec pōt dici ꝙ deūſolū in angelo ſibi apparēte loquētē adorauerit: qꝛ hͦ angelusnō ꝓhibuiſſet: ꝓhibitio gͦ angeli nō fuit ad oſtēdēdū illā adorationē eē illicitā: ſed ad oſtēdēdū excellētiā quā natura humana ꝯſecuta ē ꝑ filiū dei eā ſibi ī vnitate ſuppoſiti aſſumētē:ẜm ꝙ expōit beatꝰ Greg. Omelia. v. euāgelioꝝ. Ca. III.MO2ALILCT. Poſt ꝑſecutionē iudeoꝝ ſecuta ē ꝑPꝰ hͦ rex Aſſuerꝰ exaltauit aman.ſecutio pͥncipū romanoꝝ q̄ multū conati fuerūt nomē xp̄i delere ⁊ chriſtianos int̓ficere. Igit̉ ꝑ aman qͥ īterp̄tat̉ iniqͥtaspōt Nero nequiſſimus intelligi: quem rex regū exaltauit adſublimitatē imꝑij romāi. nā oīs poteſtas a deo ē Prouerb̓.viij. Per me reges regnāt. Et ꝓpter dignitatē imꝑij venerabant̉ neronē ppl̓i romanis ſubiecti. Per Mardocheū aūt qͥcorā aman noluit genu flectere: ſignificat̉ Petrꝰ apl̓s ⁊ quicunqꝫ ſucceſſor eiꝰ bonꝰ: immo etiā qͥlibet verꝰ chriſtianꝰ quiſacrilegis prīcipū mādatis noluerūt obedire: ꝓpter qd̓ dictiſacrilegi ꝑſecuti ſūt grauiter eccl̓iam. excitata tn̄ fuit pͥma ꝑſecutio ꝑ neronē. Nūciauerūt aman. Per iſtos nūciatoresſignant̉ accuſatores chriſtianoꝝ apud impios imꝑatores.Et littere ip̄ius anulo ſignate. Per hunc anulū ſignificatur imꝑialis poteſtas a deo data: ſic̄ p̄dictū eſt: quarum nero⁊ alij ſibi ſimiles abuſi fuerūt in xp̄ianoꝝ ꝑſecutiōe.In ca. iij. vbi dicit̉ in poſtilla: Quia ex ſuꝑbia ſua volebatſibi acciꝑe honorē diuinū faciēs ſe adorare tanqͣꝫ deū.Dicere ꝙ aman faciebat ſe adorari tanAAdAICIO. j. qͣꝫ deū: vt dicit glo. hebraica. videt̉ irrationabilit̓ dictū: nā hoc eſſet ꝯtra regiū honorē: cōe em̄ eſtapud oēs etiā idolatras eſtīare deū veꝝ ſeu quē putāt vl̓ fingunt deū eſſe ſuꝑ oēs hoīes: etiam reges vl̓ pͥncipes. vnde ſiaman honorē diuinū vſurpaſſet: ſequeret̉ ex hoc ꝙ honoremmaiorē qͣꝫ regiū ſibi vendicaret: ꝙ ex timore regis hͦ nō auderet attentare: etiā ſi diuinū amoreꝫ poſtponeret: ideo p̄dictaglo. nō tenet̉ vt autētica ab hebreis: ſꝫ ad reddēdū cauſā qͣremardocheꝰ nō flectebat genua corā aman ſic̄ alij ſerui regis.Sunt apud eos due opiniones: vna eſt ꝙ aman portabat adcollū qͦddā idolū: ⁊ ex hͦ mardocheꝰ renuebat adorare aman:ne videret̉ idolū adorare. Alia opinio eſt ꝙ cuꝫ Mardocheeſſet de ſtirpe Saulis pͥmi regis iſrl̓: vt habet̉. sͣ. ī poſtilla ca.ij. qui qͥdē Saul vaſtauit amalechitas ⁊ cepit rege agag quēoccidit Samuel: vt habet̉ .j. Reg. xv. qͣ rōne vt habet̉ in poſtilla. Aman habebat exoſos iudeos: ideo pari rōne intelligendū ē ꝙ mardocheꝰ habebat exoſū aman tanqͣꝫ deſcēdētēab agag ⁊ amalech: cuiꝰ inimicicie habere memoriā ita vt nōtraderēt obliuioni p̄cepit deus filijs iſrael. Deū .xxv. vn̄ mardocheꝰ tanqͣꝫ verax nedū volebat adorare ipſū aman: ſꝫ necetiā oſtēdere ſibi ſigna alicuiꝰ amicicie ad illū. eſſet enī ꝯtra illud qd̓ in corde gerebat ex mādato dei: ⁊ hec opinio videturmagis cōſona lr̄e. legit̉ enī. jͣ. ca. v. de Mardocheo ꝙ nō ſolūnō aſſurgebat ante ip̄m aman: ſꝫ nec mouebat̉ de loco ſeſſionis ſue: cōſtat āt ꝙ ſurgere corā aliqͦ vl̓ moueri de loco ꝓpterreuerentiā alicuiꝰ nō eſt adoratio q̄ nō debet hoībꝰ fieri: Ex qͦpatet ꝙ ex alia cauſa mardocheꝰ hoc cauebat. Qd̓ aūt habetur. jͣ. xiij. ca. vbi d̓r: Ne honorē dei mei trāſferrē ad hominē⁊cͣ. Nō eſt tenēdū tanqͣꝫ autēticū ⁊ in ſcriptura canonica ꝯtētū: nō em̄ habet̉ ab hebreis de iſto libro niſi tm̄ vſqꝫ ad. x. ca.incluſiue ⁊cͣ.In eodē ca. iij. vbi dicit̉ in poſtilla: Nouis vtēs legibꝰ.Non ſolū ꝓpter culturā vniꝰ dei diceAAd AICIO. lj. bant̉ iudei vti nouis legibꝰ: ſꝫ ꝓptercircūciſionē ⁊ obſeruātiā ſabbati ⁊ abſtinētiā a cibis immundis ⁊ multa hmōi qͥbus gentiles nō vtebant̉ ⁊cͣ.In eodē ca. iij. vbi dicit̉ in poſtilla. Tamē ex quo cōſuetudo inualuit exhibent̉ licite creaturis excellētibꝰ.AAdAICO. IiI. genuflectionē nō videt̉ aliqͥd facereCōſuetudo adorādi creaturas perad ꝓpoſitū q̄ſtiōis mote ꝑ poſtilla. nā anteqͣꝫ aliqͣ cōſuetudode hͦ eſſet: talis adoratio aut erat licita de iure diuīo aut nō:ſi aūt erat licita ſic tal̓ ꝯſuetudo ad hͦ nihil oꝑaret̉: ſi aūt eratillicita ꝑ ꝯſuetudinē ꝯͣriā nō fieret licita: nulla enī ꝯſuetudovim obtinere poſſet ꝯtra legē diuinā: vt ī pͥma ſcd̓e. q. xcvij.U arti. iij. in re.