I
¶ Solennis retitio ꝑ dominū Nicolaum edita.Hoc capitulū legit̉ vaUm eIeS. rijs modis. vt. s. patebit. ſed inherendo lr̄e. h. d. Ualet teſtamētum qd̓ parochianus facit corā preſb̓ro ſuo ⁊ coraꝫduobus teſtibꝰ nec valet ꝯͣria cōſuetudo. cōis diuiſio. ſcd̓a ibi. qꝛ vero. ¶ Nota primo ꝙ ad validitatē teſtamenti de iure ciuili requirit̉ numerꝰ ſeptemvel quinqꝫ teſtiū. ⁊ dicit̉ ſeptē reſpectu teſtamenti.quinqꝫ aūt reſpectu codicilloꝝ vel reſpectu teſtamēti qd̓ ſit in iure. C. eo. l. vlti. ¶ Nota ſecūdo ꝙ in teſtamento teſtes debent eē ſubſcripti qd̓ ꝓcedit ī teſtamento in ſcriptis al̓s nō. C. e. l. hac ꝯſultiſſima.An aūt ī alijs cauſis teſtes debeāt eē ſubſcripti anſufficiat ꝙ ſint inſcripti. no. in. c. ij. de fide inſtru. ⁊in. c. poſt ceſſionē. ⁊. c. qm̄ cōtra. de proba. ¶ No.tertio ꝙ pōt cōcurrere cōſuetudo cū iure poſitiuo.ſimile in. c. ſopite. jͣ. de cenſi. idē ē in priuilegio. vt īc. cū dilectus. sͣ. de cōſue. ⁊ in. c. veniens. de p̄ſcri.Quid autē oꝑetur tūc ꝯſuetudo plene no. in. c. j. j.de cōſti. li. vj. ¶ Nota quarto ꝯſuetudinē introductam ꝯtra lege diuinam vel vniuerſalē ſtatū eccl̓ienō valere. viij. di. que ꝯͣ. ⁊. c. mala ꝯſuetudo. ⁊ sͣ. d̓cōſue. c. fi. ¶ No. quinto ꝯſuetudinē exigentē ſuꝑflu as ꝓbatōes eē reprobandā. ꝓ hoc. c. ij. s. eo. deꝓba. ſecus ſi induceret ꝙ minus ſufficienti ꝓbationi adhiberet̉ fides. vt in. c. cū dilectus. sͣ. de fide inſtru. poteſt eē rō. qꝛ cū deꝰ ſiue natura nihil feceritfruſtra talis cōſuetudo exigens ſuꝑfluas ꝓbatōesē irrōnabilis. Et iō nō eſt ſeruanda. vt in. c. conſuetudinis. xj. di. Si vero inducit ꝙ minus ſufficientiadhibeatur fides tūc cōcordat cū iure naturali ẜmꝙ quilibet p̄ſumit̉ bonus. vt in. c. fi. de p̄ſump. ⁊. c.vno. de ſcruti. ⁊ iō rōnabile ē ꝙ vni credat̉. qꝛ xp̄sait in euāgelio. Sit ſermo veſter ē ē nō nō qd̓ amplius ē a malo ē. vt in. c. ſignificaſti. sͣ. de elec. ⁊ eſttex. xxij. q. j. in ſumma. ¶ No. ſexto papā poſſe cōſuetudine loci ꝑticularis tollere etiā ſi diſponat idqd̓ ius ciuile diſponit ⁊ nedū cōſuetudinē ſed etiaꝫleges imꝑatoris tollere poteſt. vt hic. ⁊ de preſcrip.c. fi. ⁊ in. c. cū cōtingit. de iureiur. ⁊. c. licet. eo. ti. li.vj. ⁊ hoc qn̄ imminet peccatū. Nā oīs aīa rōne peccati eſt pape ſubiecta. vt ī. c. nouit. sͣ. d̓ iudi. ⁊. xcvj.di. ſi imperator. ⁊ in hoc leges nō dedignāt̉ ſacroscanones imitari. vt in. c. clerici. de iudi. ⁊ in. c. fi. deſecun. nup. In alijs vero caſibꝰ vbi nō īminet peccatū vbi papa nō habet tꝑalem iuriſditionē nō pōtlegem tollere qͦ ad forum ciuile cum poteſtates diſtincte ſint. xcvj. di. cum ad verū. x. di. qm̄. vbi dehoc. ⁊ qui fi. ſint le. cauſam. ⁊ hoc tenet glo. in regula poſſeſſor. de regu. iur̄. li. vj. ¶ Nota ſeptimo ꝙad validitatē teſtamenti nō ſufficit p̄ſentia duoruꝫvel triū teſtiū niſi fuerit adhibita p̄ſentia preſb̓ri parochialis. Et pōdera text̉. ibi p̄ſbytero ſuo. nā ex hͦinfero qd̓ nō eſt huic. c. ſatiſfactū ſi teſtm̄ fiat coraꝫqͥlibet p̄ſb̓ro niſi ille preſb̓r ſit ꝓpriꝰ ſacerdos parochialis. ⁊ rō qꝛ magis fides adhibet̉ indigenis notis qͣꝫ extraneis ignotis. in aucͣ. de teſti. §. ſi vero ignoti. colla. vj. ⁊ sͣ. de elec. poſtqͣꝫ. Et qd̓ not. in. c. qͣ
rendū. ⁊. c. ſi qui ſunt. ij. q. vij. ſil̓e le. ⁊ no. in. c. quāqͣꝫ. de vſu. li. vj. in glo. in verbo parochia. Itē ꝓprius ſacerdos parochialis dicit̉ etiā pat̓ ſpūalis oīmſuoꝝ parochianoꝝ ex qͦ ip̄os recipit ad pnīam. vt īc. oēs. xxx. q. j. nō ergo ita defacili cōmittet̉ falſitascorā pr̄e ſpūali ſicut cū extraneo ſacerdote. Itē qͣtenus iſtud. c. tēꝑat rigorē iuris ciuilis eſt ſtricte ītelligēdū. ar. c. ſtatutū. d̓ ele. li. vj. ⁊ regula odia. de re.iu. eo. li. Itē a legibꝰ nō eſt recedendū niſi qͣtenusreꝑitur in canonibꝰ ꝯͣrium. vt in. c. j. de no. opere.nun. ⁊. x. di. ſi in adiutoriū. ⁊ d̓ hoc etiā infra aliqͥdtangam. ¶ No. vnū caſū in qͦ plus valet teſtimonium ſacerdotis qͣꝫ alterius. ⁊ de hoc in. c. in nr̄a. sͣ. d̓teſti. ⁊. iiij. q. iij. ſi teſtes. ¶ No. nono ⁊ vltimo ꝙ īpugnans teſtm̄ p̄textu defectus ſolennitatꝭ omiſſein numero ſeptem teſtium peccat mortaliter. namhoc prohibetur ſub interminatione anathematꝭ ⁊⁊ excōicatio nunqͣꝫ fert̉ niſi ꝓ mortali crimine. vt inc. nemo. ⁊. c. nullus. xj. q. iij. ¶ Ex predictis notabilibꝰ veniā ad apparatū cū quo expediā materiā iſtiꝰc. Et primo oppo. ꝙ iſte tex. nō ꝓcedat qͣtenus generaliter loquit̉ dicens. ꝙ ſufficit ꝙ teſtamentum fiatcoram preſbytero parochiali ⁊ duobus teſtibꝰ. naꝫrequiruntur ſeptē. vt in. l. fi. C. de fideicō. ⁊ ſi vnꝰdefuerit corruit totum teſtamētū. vt. C. e. l. ſi vnus⁊. l. fi. So. metu ꝯͣrij iſtud. c. vt premiſi. legit̉ varijsmodis in hac glo. ⁊ prima lectura ponit̉ h̓ in pͥncipio. glo. j. ⁊ eam repetit. jͣ. in. c. ſequēti. videlicet ꝙiſtud. c. loquit̉ de relictis ad pias cauſas quēadmodum loquit̉ ⁊. c. ſequēs. nam gl. vult ꝙ iſta duo. c.loquant̉ de eodem facto eiuſdē loci. iſtud dictū gl.nō eſt verū vt patet ex tenore vtriuſqꝫ. c. Itē loquitur de diuerſis locis. qꝛ hoc. c. loquitur de ciuitateHoſtien̄. c. aūt ſequēs de Uelletren̄. ⁊ Hoſt. ⁊ Uelletren̄. ſūt ciuitates diuerſe. Itē qꝛ dinerſa eſt deciſio vtriuſqꝫ decre. vt de ſe patet. Itē ob. huic lecture. qꝛ tex. nō reſtringit ſe ad legata ad pias cauſasEt rō que reddit̉ in littera ibi. in ore duorū. ⁊cͣ. hꝫlocum nedum in legatis ad pias cauſas ſꝫ etiam inquolibet teſtamento. iō forte glo. tranſit ad ſecūdālecturā. ibi. quid. Eſt aūt ſecunda lectura vt ꝑ hͦ. c.generaliter derogat̉ legibꝰ. Et licet hanc nō teneatglo. ꝑ hanc rōnem .ſ. qꝛ nō eſt veriſimile ꝙ dn̄s papa voluerit vnico verbo legibꝰ derogare. ar. C. deinoffi. teſta. l. ſi qn̄. ⁊ de elec. eccl̓ia veſtra. nec forteẜm glo. papa poſſet etiā ſi vellet tollere leges qͣꝫtuꝫad eos qui ſunt de ſua iuriſditione tꝑali. ar. de ap.ſi duobus. ⁊. c. nouit. sͣ. de iudi. tn̄ hanc lecturaꝫ tenent Ala. Gof. Lau. ⁊ Hoſti. h̓. ⁊ Brixien. ij. q. iiij.in ſumma. ibi tn̄ glo. tenet ꝯͣriū cōcors cū lectura p̄cedenti. quā etiā tenet Gof. in ſumma huius ti. c. d̓numero teſtiū. ꝓ hac tn̄ lectura inducit Hoſt. legeꝫdiuinam. de qua h̓. ⁊ hanc lecturaꝫ quā ꝓ preſentiomitto intendo tenere. ⁊. jͣ. pleniꝰ aſſumā. Sed qꝛviſū fuit gl. vt. sͣ. dixi ꝙ hec lectura nimis repugnaret legibꝰ iō tranſit ad aliā lec. ibi nihil dicas. ⁊ hectertia lectura vult hͦ ꝙ hͦ. c. ꝓcedit tm̄ in terris d̓ tēperiali iuriſditiōe eccl̓ie. ⁊ ꝓ hac lectura facit ꝙ ciuitas Uelletren̄. d̓ qua in. c. ſe. ⁊ ciuitas Hoſtien̄. d̓ qͦh̓ ſunt de tꝑali iuriſditione eccl̓ie. ⁊ hanc lecturam