IDe conſuetudine.

ue geſſerunt in officio non habent vnde ſoluantpoteſt manus extendi ad bona vxoris ⁊ filiorumEt dicit Nico. matharelli ꝙ hͦ fuit ſtatutum ne ꝓpter gemitus vxoris ⁊ filioꝝ male gererent eoruꝫofficiū. ⁊ no. bene iſtum caſum. nā ex conſil̓i rōnepotes defendere ml̓ta ſtatuta que maxime vigētflorētie vt bona filioꝝ ⁊ vxoris ⁊ etiam ip̄i filij poſſunt capi ꝓ delicto fallentie .ſ. qn̄ pater fallit ſeu cedit foro. ⁊ idem in ſimilibus caſibus arduis ⁊ valde ꝑiculoſis. nam amore coniugis ⁊ filioꝝ ſepe homines retrahunt̉ ab illa fallentiā. illa tn̄ ſtatuta iniqua ſunt qn̄ ex neceſſitate inducit̉ quis ad fallendū. Sed qꝛ multi fallunt ex ꝓpoſito vt videmus.ideo emanarūt illa ſtatuta. an autē ceſſante ratiōeſtatuti ſit obſeruādū illud ſtatutū cum tāta iniqͥtate ⁊ damno filioꝝ ⁊ vxoris. vide qd̓ noͣ. Inno. ī. c.qꝛ pleriqꝫ in fine. de īmu. eccle.Habet materiā amc Um tanto. piam ⁊ multū ſubtiem ⁊ multa ſunt ſcripta in materia cōſuetudinis. Et videbis pleniſſime in tractatū quē poſuit hic Io an. poſt lecturaꝫ hꝰ. c. in quo interſeritfere omnia dicta legiſtaꝝ vſqꝫ ad tp̄s ſuū. ⁊ ꝑ legiſtas p̄cipue tractat in. l. j. ⁊. ij. C. que ſit lon. ꝯſue.Et ꝑ Dy. ⁊ Bar. in. l. de quibus. ff. de legibꝰ. videglo. ⁊ ꝑ Archi. xj. di. ꝯſuetudinis. ego ſolū h̓ ꝓſequor ea que ſunt neceſſaria ad intellectuꝫ capituli⁊ glo. nam reliqua relinquēda ſunt ſtudio camerehoc dicit iſtud. c. in ſūma. Cōſuetudo nō derogatiuri naturali ſeu diuino cuius tranſgreſſio peccatum inducit nec poſitiuo niſi ſit rationabilis ⁊ preſcripta. ⁊ habet duo dicta. ſcd̓m ibi licet. ⁊ quelibetpars poteſt ſubdiuidi. ¶ No. primo ꝙ ex diuturnitate peccandi peccatū aggrauat̉. ad idem. c. militare. xxiij. q. j. cōcordat. c. cū haberet. jͣ. de eo quidux. in ma. ⁊ vide quod ibi dixi. ¶ No. ibi infelicem animam ꝙ anima infelicitatur ex peccato. ⁊ ēratio. qꝛ per peccatū ſeꝑatur a deo. xxxij. q. j. cumrenunciat̉. ¶ Item no. ibi alligatam. ꝙ anima alligatur ꝑ peccatum. ¶ Item no. vnam regulaꝫ exprima ꝑte ꝙ ꝯſuetudo nil poteſt ꝯtra ius naturaleqn̄ eſt tale ꝙ ipſius tranſgreſſio inducit peccatumquod qn̄ ſit. jͣ. ſubijciā. Et noͣ. ꝙ ius naturale qn̄qꝫponit̉ ꝓ iure diuino vt hic. tn̄ puto ꝙ comp̄hendittam ip̄m ius diuinū qͣꝫ ip̄m ius naturale. naꝫ neqꝫius naturale neqꝫ ius diuinū poteſt īmutari ꝑ conſuetudinē. ⁊ quattuor modos quibꝰ ſumit̉ ius naturale vide ꝑ glo. notabilē. jͣ. di. in. c. ius aūt naturale. ¶ Item no. ꝙ ꝯſuetudo nō excuſat in peccatis quo ad deuꝫ ſed fortius accuſat. quia quantopeccata ſunt diuturniora tanto ſūt grauiora. vt intex. facit. xxxij. q. vij. flagitia. ⁊ vide bo. glo. cū tex.iiij. di. deniqꝫ. ¶ No. in. §. licꝫ. ꝙ ꝯſuetudo p̄ualetiuri poſitiuo ſi eſt rōnabilis ⁊ p̄ſcripta. Et a cōtrario ꝯſuetudo rōne carēs nō derogat iuri. ⁊ ratō ēquia ꝯſuetudo cū ſit quedā lex debet habere rōemin ſe. al̓s nō eſt lex. iiij. di. erit autem lex. ſi gͦ amittit ſubſtātialia legis nō poteſt p̄iudicare legi. ¶ Ultimo no. ꝙ ius humanū appellat̉ ius poſitiuū. ⁊ dicitur ius poſitiuuꝫ ad differentiā iuris naturalis

nam manu poſitū eſt ⁊ pōt variari ex tꝑe. vt in. c.nō debet. de conſan. ⁊ affi. ius ꝟo diuinuꝫ ſeu naturale ꝓcedit ratione ⁊ inſtinctu naturali. Un̄ ſic̄naͣlia ſūt īmutabilia. v. di. in pͥn. ⁊ ip̄m ius diuinūEt ſcias ꝙ ius diuinū appellat̉ qn̄qꝫ ius naͣle. qꝛ ratōe naͣli inductū. vt no. Inno. in. c. que ī eccleſiaꝝde ꝯſti. ¶ In glo. ij. hec glo. verſat̉ circa intellectūprime ꝑtis ⁊ nimis breuiter ſe expediuit. vnde ꝓclariori intellectu primo op. ꝯtra tex. videt̉ ꝙ iusnaturale ſit ius mutabile. nam circūciſio erat d̓ iure diuino. ⁊ tn̄ poſt aduentū xp̄i illi ſuccedit baptiſmus. vt in. c. maiores. jͣ. de baptiſ. ¶ Iteꝫ de iurediuino mulier ceſſabat ꝑ pl̓es dies poſt partuꝫ abingreſſu templi. vt. v. di. in prin. ⁊ tn̄ hodie poteſtmulier libere ingredi eccleſiā qn̄cūqꝫ. vt in. c. vno.de purgatōne poſt ꝑtum. ⁊ multa alia fuerunt ẜmlegem moſaicā inducta que hodie ꝓrſus ceſſant vtin obſeruatione ſabbati ⁊ ſimiliū. Sol̓. glo. metucontrarij intelligit tex. de p̄cepto morali. ⁊ vt clarius intelligas ſciendū eſt ꝙ p̄ceptoꝝ diuinoꝝ quedam ſunt moralia .i. quibus mores informant̉ vteſt nō occides. non furaberis. honora patrē ⁊ matrem. Quedam ꝟo ſunt myſtica .i. figuralia. ⁊ iſtorum quedā ſunt ſacramētalia de quibus poteratreddi rō ad litteraꝫ. vt ſacramētū circumciſionis.⁊ vt mulier ceſſaret ab ingreſſu templi poſt partuꝫQuedā ꝟo cerimonialia d̓ quibus vere nō poteſtreddi ratio quo ad litterā ſed quo ad intellectū ſicut eſt iſtud p̄ceptuꝫ. Non arabis in boue ⁊ aſinoNon indues veſtem lino linaqꝫ ꝯtextam. de elec.cum cauſaꝫ. cū ſimilibus. Precepta moralia ſuntīmutabilia tanqͣꝫ fundata ſuper ratione naturali.myſtica ꝟo ſunt mutabilia. quia ꝑ aduentū xp̄i ceſſauit figura ⁊ illuxit veritas. Et de his dic vt pleneno. vj. di. in. §. his ita. vbi bo. glo. ¶ Item non intelligas ꝙ in preceptis moralibus idiſtincte reprobatur conſuetudo. nam iſte tex. loquitur cuꝫ limitatione. videlicet ꝙ tunc conſuetudo non valet cūtranſgreſſio iuris diuini inducit peccatuꝫ. ſi ergonon induceret peccatuꝫ valeret ꝯſuetudo. qn̄ aūthoc poteſt contingere dic vbi regula iuris diuinieſt generalis et poteſt naturali ratione caꝑe limitationem. nā vt hic notabiliter dicit Inno. ꝯſuetudo pōt augere diminuere ⁊ diſtingue̓ ius diuinūquēadmodū pōt ipſa lex poſitiua cū ꝯſuetudo nōſit aliud qͣꝫ lex non ſcripta. vt in. l. de quibus. ff. delegi. ⁊ in. c. conſuetudo. j. di. certū eſt aūt ꝙ ius poſitiuum etiam ciuile quandoqꝫ diſtinguit ius diuinum. nam regula illa iuris diuini in ore duoꝝ veltrium ſtat omne verbum. reꝑitur limitata ꝑ ius ciuile ⁊ canonicum. quia in multis caſibus requirūtur plures teſtes et in aliquibus pauciores. vt. ij.q. iiij. in. c. j. ⁊ nota in. c. licet vniuerſis de teſti. ⁊ inc. cum eſſes. de teſta. dixi in. c. nuꝑ. de teſti. ⁊ in. l.hac conſultiſſima. ⁊ in. l. ſancimus. C. de teſta. Itēillud preceptum generale non occides reperit̉ varijs modis limitatum etiam in multis caſibus hodie ꝑmiſſum eſt occidere qui non ſunt exp̄ſſe ꝓhibiti in iure diuino. facit. c. pro humani. de homicidio. li. vj. ⁊. C. quādo liceat ſine iudice ſe vindicare

i 4