L

in. l. j. ⁊. ij. cum alijs ſimilibus. vnde ꝯclude ꝙ vbiratio naturalis ſuadet ius diuinū diſtingni ⁊ limitari. tunc tranſgreſſio non inducit peccatum. ⁊ p̄ſumitur hoc voluiſſe ipſum deum cū voluerit omnes caſus diſtinguere. Sed dedit regl̓as generales ⁊ poteſtatem generalem tribuit vicario ſuo vtquodcunqꝫ ligauerꝭ ſuꝑ terraꝫ ⁊cͣ. xxiiij. q. j. qd̓cūqꝫ. ſed vbi nulla ratio naturalis ſuadet ipſum iusdiuinum mutari ſeu limitari. tunc nulla lex nullaconſuetudo valet. puta ſi haberet ꝯſuetudo vt nōliceat honorare patrē et matrē etiam tūc ꝓcedit recte diſpoſitō iſtius tex. Un̄ papa d̓r potiꝰ errare qͣꝫlegē condere quando diſponit circa ius diuinumſine cauſa. ſic intellige. xxv. q. j. ſunt quidā. ⁊ generaliter an ⁊ quando lex poſitiua poſſit diſtinguere⁊ diſponere circa ius diuinū. dic vt no. Bar. in. l.fi. C. ſi cōtra ius vel vti. pub. dixi. in. c. que in eccleſiarum. de conſti. nō ob. p̄dictis. c. gaudemus. infine de diuortijs. vbi iudeus excuſatur ſi miſeritrepudium vxori cōtra ius diuinū cum maxime ſitrationabile. nam ibi nō excuſat̉ a peccato. ſed nōpoteſt opponere exceptionē adulterij cōtra vxorēexquo dedit libellum repudij ẜm legem ſuam. dequo tn̄ dicendū vt ibi plene no. ⁊ ꝑ hoc habes declaratam primā ꝑtem capituli. ⁊ ꝑ hoc poteſt ſaluari dictum Hoſti. in eo ꝙ dixit nō valere ſtatutū vl̓ꝯſuetudinem ꝑ quam homicida vel ſimilis criminoſus punit̉ pecuniariter vbi de iure diuino veītpuniēdus ꝑſonaliter. naꝫ inducit talis ꝯſuetudovel ſtatutum ꝓnitateꝫ peccandi. facit tex. sͣ. c. ꝓx.⁊ in aut̓. de man. pͥnci. in. §. oportet. quod bene nota. Dicit etiam hic abbas ponendo exemplum adprimam partem non valere conſuetudineꝫ vt liceat interficere interfectorem patris vel ꝑcucienteꝫin facie. ¶ Nota primum dictum. facit enim contra ſtatuta que vigent in multis locis ꝑmittētia cōſanguineis vindicare mortem ſeu iniuriam ꝯſanguineoꝝ. hec em̄ ſtatuta videntur illicita. quia qd̓debet fieri ꝑ viam iuſticie non debet exerceri cumrancore animi maxime quia p̄bent materiam peccati ⁊ ſcandali. ar. in. l. non eſt ſingulis. ff. de reg.iur. ⁊ in. l. conuenire. ff. d̓ pac. dotalibus de quovide ꝑ Io. an. in addi. Spe. in ti. de conſti. vbi videt̉ hoc limitari quando ſtatutum dat hanc facultatem vt ex rancore animi faciant vindictam. ſecſi datur vt miniſter legis faciat iuſticiam qꝛ ſtatutum pōt illos cōſanguineos miniſtros iuſticie facere. xxiij. q. v. non eſt crudel̓. ⁊ dic̄ latiꝰ vt ibi no.ꝑ p̄dicta poteſt etiā ſolui q̄ſtio nūquid valet ſtatutuꝫ vt maxime bānitus valeat impune occidi. Etdicendū ꝙ ſic ſi ſit ex cauſa rōnabili. quia banniteſt hoſtis ciuitatis. de quo ꝑ Bar. in. l. oēs populi. ff. de iuſti. ⁊ iure. ⁊ in. lamiſſione. ff. de capi. dimi. ⁊ bn̄ facit tex. in l. mīme. ff. de reli. ⁊ ſumpt. fu.⁊ Io. an. ī loco p̄alle ¶ In glo. in. ꝟ. nō ſit vilis. aduerte in hac glo. que eſt ſuꝑ. §. licet. vſqꝫ ad fi. tractatur materia ꝯſuetudinis. ⁊ quo ad ꝯtrariū gl.dic ẜm doct. ꝙ principiuꝫ huius. §. poteſt intelligidupliciter. pͥmo vt intelligat̉ de ꝯſuetudine in genere ⁊ in abſtracto vt ſit ſenſus ꝙ auctoritas con-

ſuetudinis nō eſt vilis ſed dum venit applicandaad actus ꝑticulares ſit diſtinctio de qua in fine vtnō habeat p̄iudicare iuri poſitiuo niſi ſit rōnabil̓⁊ p̄ſcripta. vel ſcd̓o pōt intelligi principiū de bona⁊ mala ꝯſuetudine. nam apud illos inter quos viget nō eſt vilis auctoritas ⁊ etiam ſi ſit mala. namſolet aſſumi pro priuilegio. vt ī. c. mala ꝯſuetudoviij. di. nam non eſt intantum valitura vt preiudicet legi niſi ſit rōnabil̓ ⁊ legitīe p̄ſcripta. ¶ In glo.in. ꝟ. niſi fuerit. hͨ gl. inſtat q̄ dicat̉ rōnabil̓ ꝯſuetudo vl̓ irrōnabil̓. ⁊ in effectu ponit duas regl̓as q̄bn̄ ponderate ſunt multuꝫ aduerſe. Prima regula ꝙ omnis conſuetudo eſt rationabilis quam iura non reprobant. ⁊ ſic quelibet cōſuetudo poteſtinduci ſi non habet iuris reſiſtentiam. Sed cōtrahanc regulam facit tex. in. c. ad noſtram. ⁊ in. c. cūinter. sͣ. e. vbi tex. reprobat conſuetudinē que nōfuerat ꝑ prius damnata. ¶ Secunda regula ē ꝙilla dicitur rationabilis que non obuiat canonicis inſtitutis. ⁊ in effectu hec regula vult vt nullaconſuetudo valeat contra legem quod eſt contra iſtum tex. ⁊. l. de quibus. ff. de legibus. ¶ Ultimo glo. ponit vnum caſum generalem ꝙ conſuetudo contra normam eccleſiaſtice diſcipline vl̓contra libertatem eccleſie non tenet. ⁊ no. hunc caſum. quia comprehendit in ſe multos caſus ꝑticulares. ⁊ hoc dictum tenet Bar. in. d. l. de quibus.⁊ facit tex. in aucͣ. caſſa ⁊ irrita. C. de ſacroſan. ec. ⁊in. c. j. ⁊ in. c. vl. sͣ. e. extra glo. reperiūtur alie opi.Inno. dicit ꝙ ſi conſuetudo contra legeꝫ habet legis exiſtentiaꝫ valet. ſecus ſi lex reſiſtit ho. dicit hͦrelinquendum arbitrio diſcreti iudicis. nam nonpoſſet dari certa doctrina. ⁊ ideꝫ tenuit glo. in. ꝟ.rationabilia in. c. j. de conſti. li. vj. ſequitur Io. an.hic dicens ꝙ iudex conſiderabit caſus habētes iuris exiſtentiam. ⁊ ſi conſuetudo de qua querit̉ magis accedit ad caſum conſimilem habentem iurisexiſtentiam non iudicabitur per conſuetudinē. ſinon accedit ad caſum habentem iuris exiſtentiaꝫiudicabitur ẜm conſuetudinem quaſi velit in ſententia dicere ꝙ cū in iure non habeamus determinationem que conſuetudo dicatur irrationabilisſed habemus aliquas conſuetudines improbataſprocedit iudex in caſu dubij de ſimilibus ad ſimilia. vt in. l. non poſſunt. ff. de legi. ⁊ in. c. cum dilecta. de ꝯfir. vti. vel inuti. Do. An. de bu. ponit aliam theoricam dicens ꝙ conſuetudo dicitur rationabis ẜm vnumqd̓qꝫ ius quod accedit ad finē illius iuris. vnde finis iuris canonici ⁊ diuini eſt felicitas anime. finis vero iuris ciuilis eſt bonum publicum. vnde ſi conſuetudo tendit in felicitatē anime eſt rationabilis ẜm ius canonicum ⁊ diuinuꝫ.Si ꝟo repugnat fini eterno conſuetudo eſt irrationabilis. ad hoc bo. tex. j. di. conſuetudo. in fi. vbitex. dicit ꝙ conſuetudo debet cōgruere religioni⁊ diſcipline eccleſiaſtice. de iure ꝟo ciuili conſuetudo eſt rationabilis ſi tendit ad bonum publicum.quia finis iuris ciuilis ad hoc tendit. ⁊ ideo legespermittentes vſuras ⁊ preſcriptionem cum malafide erāt ratōnabiles ẜm ius ciuile. quia oīa iſta ꝑ