Druckschrift 
4 (1482) In hac quarta pte summe Alexandri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Queſtiotenet̉ ad reſtitutōeꝫ. Itē recuꝑatpoſſidet̉ ab illo: qd̓ incurrit firto vel violētia. dep̄hēſus hūano iudiciopena ſubiret dānatōis: ſi hūanū iudicium regulat̉ dīnoiudicō: recuꝑat illa ſunt ablata furto vel violētia ẜmdiuinū iudiciū dꝫ ſubire iudiciū dānatōis: iniuſte poſſidet̉ qd̓ r̄cuꝑat̉ furto vl̓ violētia: ita vt pͥꝰ. Itē furtīeviolēter ſb̓tracta niſi aucͣte iudicis a fure vel ſpoliatōeſunt tollēda. furto vel violētia ſpoliati. īmoſi ſciret̉ ageretur ꝯͣ: iuſte ꝯpelleret̉ ad reſtitutōeꝫ: ſꝫ ignorātiailloꝝ excuſat. ⁊cͣ. Itē q̄ritur de ſeruiēte alicuidn̄o ſeruit fideliter: dn̄s vult ei reddē mercedē ſuā etfurat̉ dn̄o eꝗpollens mercedi ſue. an teneat̉ ad reſtitutōeꝫvidet̉ ſic: qꝛ tractat alienā inuito dn̄o: ꝯmittit furtuꝫ. ita tenet̉ reſtitue̓. Item dꝫ ſibi face ius ſitiudex. iuſte poſſidet iſtā: tenet̉ reſtituere. Oppoſitū videt̉ ſic. eccīa comodat pecuīaꝫ ſr̄ decimas. et p̄terſortē accipit decimas. eſt ibi vſura: qꝛ decime ſue ſūt.eadē rōne iſte latēter vel violēter accipit ſuā inuito īiuſto poſſeſſore: facit furtū vel rapinā: qꝛ accipit qd̓ ſuum ē. Iteꝫ ioſue. viij. legit̉ filij iſrl̓ ceper̄t ciuitatē hay inſidias. Et dicit ibi Aug. ꝗs iuſtū bellum receperit. vtrū aꝑta pugna vel inſidijs vincat: nihil ad iuſticiaꝫintereſt. innuit fuit pct̄m filijs iſrl̓ caꝑe ciuitatem ſua erat ex datōne dn̄i. ergo eſt pct̄m ſi ꝗs ſuā inſidias recuꝑat. ita tenet̉ ad reſtitutōeꝫ. Iteꝫ legitur Exo. xij. filij iſrl̓ poſtulauerūt noīe mutui ab egiptijs aurū argentū veſtē pl̓imaꝫ. et reddiderūt. ꝗaſeruierūt egiptijs. egiptij reddiderāt eis mercedē ſuam. nec peccauerūt reſtituendo. Eadē rōne ſi ſeruiensſpoliet dn̄m ſuū nolentē reddē̓ mercedē: tenet̉ ad reſtitutōeꝫ. Rn̄. ſine p̄iudicio opinando iuxͣ quorūdā ſnīaꝫ aliꝗs furtiue vel violēter recuꝑat: ſuā ſꝫ eꝗpollenteꝫ rei ſue: ſi incōtinēti fiat .ſ. ſine interpoſitōne tꝑis tenet̉ ad reſtitutiōeꝫ rei illiꝰ: niſi fur vel raptor reddatqd̓ abtulit illi. qꝛ licitū eſt vim vi repellē incōtinenti. Exēpli gr̄a. aliꝗs aufert alicui equū ſuū vel furat̉. ille cui ablatꝰ eſt equꝰ ſtatī inſurgit in. cuꝫ poſſit auferre illiequū quē ſpoliator abſtulit illi: aufert illi ſuum. in caſu tenet̉ ad reſtitutōeꝫ: niſi fur vel raptor reſtituat illi qd̓abſtulit: niſi forte melior fuēit equꝰ ſpoliatoris ꝙͣ ſpoliati:tūc tenet̉ ad reſtitutōeꝫ tāti qͣnti p̄ualet. at̄ incōtinētiiꝑare ſuā licite rapiēdo reꝫ eqpollenteꝫ rei ſue:il̓e ſumptū in lege Deut. xix. vbi legit̉. aliꝗs de induſtria interfecerit aliquē. ꝓpinquꝰ occiſi impunepoterit occide̓ occiſorē incōtinēti: dumō dolore ſtimuleturlꝫ prior occiſor fuerit reꝰ mortis. multa ꝑpetrata inſtante dolore remanēt impunita ſi ceſſante dolore fierenteēt puniēda. vn̄ ſpoliatꝰ re ſua ſi incōtinenti manēte dolore ex dāno ſibi illato recuꝑaret ſibi furtiue ſiue violētia ſubtracta. furto vel rapina rei eꝗpollentis fct̄a ſpoliaum ſcjciumtori: credo teneret̉ ad reſtitutōeꝫ. Si aūt tꝑe int̓polato ceſſaret dolor. vr̄ mihi poſſit vera ꝯſcīa ſuāare. Si v̓o ſuā recuꝑat furto vl̓ rapīa rei eꝗpollētis furti reꝰ ē. qꝛ hec res nūqͣ fuit ſua ſꝫ iudiciū ſuā dꝫrecuꝑare. ſi d̓o reꝫ ſuā recuꝑat furto vel violētia. tenetur ad reſtitutōeꝫ. Ad illud qd̓ obr̄. nihil iuſte poſſidet̉ qd̓ furto vel rapīa poſſidetur. dd̓m eſt verū. necille reꝫ ſuā recuꝑat illā ſubtrahēdo iniuſte detinenti fur ꝯmittit: ſꝫ qd̓ ſuū eſt accipit. Nec ille reꝫ eꝗpollentemrei ſibi furto vel rapina ſubtracte incōtinēti aufert ſpoliator fur vel raptor indicandꝰ eſt: ſic̄ nec ille hoīcida occidit occiſorē ꝓximi ſui dolore mortis ꝓximi ſtimulatur. Si dicat̉ talis ꝯtractet reꝫ alienā inuito dn̄o. dd̓mumētatio tenet. Iſte ꝯtractat rem alienā inuitodn̄o: ꝯmittit furtū vel rapinā. em̄ dr̄ inuito dn̄o ītelligit̉ de volūtate rōnali diſcreta. ſic̄ cuꝫ dr̄ q̄cūqꝫ vultisvt faciant vob̓ hoīes. et vos eadē facite illis intelligr̄ volutate rōnali diſcreta. enim p̄cipit dn̄s vt aliꝗs faciat aliꝗd inhoneſtū alijs. a ꝗbꝰ vult ſibi inhoneſtū fieri: ſic̄ p̄cepit aliquē interpellare mulierē de turpitudine. licꝫipſe velit mulier interpellet ip̄m deturpitudine. Sil̓iter.lxxxvj.voluntas raptoris non vult ſibi auferri vt ꝯpellat̉ ad reſtitutōeꝫ indiſcreta eſt. Debet em̄ velle multū ſubtraheret ei de ſuo ꝯpelleret̉ ad reſtitutōeꝫ. et ſic liberaretur apct̄o. ergo diffinitur furtū. ꝯtrectatio rei aliene inuitodn̄o: intelligendū eſt merito iuſte inuito. vn̄ in caſu ꝓpoſito. hec eſt falſa. iſte ꝯtractat reꝫ alienā inuito dn̄o. Adid qd̓ obr̄.y recuꝑans rem ſuaꝫ furto vel rapina: ſubiretiudiciū dannnatōis ſi eēt dep̄henſus ⁊cͣ. pōt dici magishoc eſt. qꝛ iudiciū hinanū fit freq̄nter magis ẜm ea apparent ꝙͣ ẜm ea reꝗͥrit neceſſitas iuſticie. Ad id quodobr̄. iudiciū humanū regulat̉ ẜm iudiciū diuinū. pt̄ dici. hoc verū eſt: vbi humanū deuiat a rectitudīe iuſticie. ſꝫ qꝛ humanū iudiciū freq̄nter ẜm allegata ea queapparent magis ꝙͣ ẜm ea veritati īnitūtur. iudiciuꝫ hūanum qn̄qꝫ ꝯtrariū eſt dīno. Un̄ eſt iuſtum ſimpl̓r ſꝫ ẜmquid. vn̄ hoc azumētuꝫ valet. iſte tenet̉ reſtituere ẜmiudiciū humanuꝫ: ergo tenet̉ reſtituere ẜm iuſticiā. Adid qd̓ obr̄. furto vel rapina ſublata ſunt tollenda niſi aucͣte iudicis ⁊cͣ. Dd̓m hoc veꝝ eſt ſi hmōi deduceretur in iudiciū. Ad qd̓ ſubditur: ſi ſciret̉ ageret̉ contra: ꝯpelleret̉ ad reſtitutōeꝫ. dd̓m hoc eſt veꝝ niſioriret̉ ſcandalū in ſcientibꝰ: forte ꝓpter ſcandalū tenereturad reſtitutōeꝫ. ꝓpter ſcīam rei aliene ſubtracte. De ſeruiente v̓o pōt dici. nec in tꝑe negate mercedis. nec ptꝰlicitum ē ei ſpoliare dn̄m ſuū. qꝛ nihil qd̓ dn̄s hꝫ eſt vl̓ fuit ſeruientis: neqꝫ ipſe ſeruiendo iam ꝯpleto ſeruitio efficit qd̓ ſuuꝫ eſſꝫ: ſꝫ qd̓ ſuū debeat eſſe. cauſa em̄ efficiēs meritoria eſt. ſicut aliquis caritatē meretur vitā eternāipſe ꝓprie eſt cauſa vite eterne: ſꝫ deus qꝛ dat vl̓ reddit meritis. Nec eſt ſil̓e hoc Ioſue inſidias cepitciuitatē hay. qꝛ dn̄s iam ꝯtulerat terraꝫ ꝓmiſſionis filijsiſrael. Sil̓r eſt ſil̓e de ſpoliatōne egiptioꝝ. vn̄ trāſtulitdominiū reruꝫ illaꝝ. Ad id qd̓ obr̄. nullus dꝫ facereſibi ius ⁊cͣ. dd̓m hoc dr̄ ꝓpter ꝯſeruatōeꝫ reipublice. periculum em̄ maximū īminet reipublice. ſi ꝗlibet faceret ſibi ius. vn̄ vbi nullū ꝑiculum īminet reipublice: vtpote qn̄aliꝗs ſine om̄i ſcandalo recuꝑat reꝫ ſibi ablatā: bene licetfacere ſibi ius. nec tenetur ad reſtitutōeꝫ ſic ẜm moduꝫtactum. dd̓m eſt ad p̄dicta iuxta ſcīam iuriſperitoꝝ. Sedẜm diffinitōeꝫ illoꝝ periti ſunt in iure diuino: pōt dici. qui ſine ſcandalo rem ſuā latēter vel violentiā acceperit. vel rem equalentē rei ſue: non tenetur reſtitutō. qꝛ ſimpliciter tenetur. Et ſi obijciat̉ vt tactum eſt. ꝯtrectetrem alienā: dicendū vt alienam. vnde talis eſt iudicandus fur.Articulus ſecundꝰOnſequēter querit̉. ſimulatōnis religiōis acquirit aliqd̓. ſicut facit ypocrita: ſi tenetur adreſtitutōem? ſic: videtur hoc. ſimulatſe religioſuꝫ ſit: fraudeꝫ ꝯmittit hac ſil̓atione ꝓximum decepit. ſꝫ fraus deceptio nulli debet patrocinari.ergo ſic acꝗrere dꝫ patrocinari ſic acꝗrenti: ergo dꝫ reſtituere ſic acꝗſita. Item nihil qd̓ ſic acꝗritur ſil̓ationeypocriſis: acꝗ̄ritur iuſto titulo. vn̄ nec iuſte poſſidet̉. ſicacꝗrens aliquid furto qd̓ eſt ſimplex iniꝗtas: tenetur adreſtitutōeꝫ.. Contra. ep̄s ꝯfert alicui p̄bendā malꝰ ēſcꝫ fornicator: que credit bonū caſtuꝫ. talis lꝫ ſit malꝰ etcreditur eſſe bonꝰ: tenetur ad reſtitutōneꝫ bn̄ficij accepti ſiue reſignatōeꝫ: ſil̓r videtur licꝫ ſil̓atione ypocriſisaliꝗs credatur bonus eſſe cuꝫ ſit malus. et aliꝗd acꝗſiuit. tenetur ad reſtitutōeꝫ acꝗſiti. Item aliꝗs acꝗſiuit aliqd̓ fornicando vel adulterando. iſte non tenetur ad reſtitutōeꝫ. ſil̓r videt̉ de illo acquirit aliqd̓ ſil̓ando ſe eſſe religioſum. Item licꝫ cupiditas deformet actū acꝗſitōis.cupidꝰ tn̄ tenet̉ ad reſtitutōneꝫ illoꝝ acꝗrit. ſil̓r vt vidotur. licꝫ ſil̓atio ypocriſis deformet actum acquiſitiōisaliquoꝝ: non tn̄ tenetur ypocrita ad illoꝝ reſtitutionem. Item quare tenetur magis ypocrita ad reſtitutōeꝫ acꝗſitoꝝ ꝙͣ peccator alteriꝰ pcti. Rn̄. ille acꝗrit aliquidper ypocriſim tenetur ad reſtitutōnem. ratio huius. quia