Druckschrift 
4 (1482) In hac quarta pte summe Alexandri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Queſtio. Iteꝫ Augꝰ. de pnīa. Nemode penis eſt dole eternā immortalē incorruptibilēqꝫ deſiderat: niſi vite hꝰ temꝑalis mnrtalis corruptibiliſqꝫ peniteat. ſꝫhec vita eſt penalis cuius penalitas eſt homī inflicta ꝓpt̓peccata. quicꝗd .n. patimur: pct̄a nr̄a meruerūt. Si ergoptꝫ nos dolere penitere de hmōi penis. ⁊cͣ. Itē naura deteſtat̉ omne illud qd̓ eſt illaꝫ vicians deprauāsbmōi aūt eſt pena. ſꝫ virtus ē animi habitꝰ nature modorōni ꝯſentaneꝰ. virtus deteſtat̉ penam hmōi. ſꝫ de om̄ieo dolendū eſt ſi accidat qd̓ virtꝰ deteſtat̉. ⁊cͣ Rn̄ſio. ꝯtritio ſe ꝓprie ꝙͣtum eſt de nccītate culpa reſpicitpenaꝫ aūt niſi ex ꝯſequēti. vtpote illud qd̓ ē culpe annexum. lꝫ eniꝫ aliqn̄ ꝯſideratio damnoꝝ que accidūt exꝑpetratōne dolendi materiā inducit etiā dolorēo eſt de nccītate ꝯtritōnis īmo potiꝰ ex abūdāti.hoc tn̄ n .n. gr̄a gͣtiſdata excitat ad ꝯſideratōꝫ damnoꝝ peccati. ꝯſequēt ad dolendū de iſtis: ille dolor ē ꝯtritōis lꝫquodā modo diſpoſitiuꝰ ad illū. ſꝫ dolor ille qui ē de cōtēptu dei auerſione ab illo quē inducit gr̄a gͣtūfaciens eſtꝯtritionis: nec ſine eſt gratificatio deo. Ad illd̓ qd̓primo obijcit̉. pena elongat a deo ⁊cͣ.icendū penanon elongat actiue: ſꝫ dicit̉ elare rōne ſtatus. qꝛ ſtatꝰglorie cōpatit̉ ſtatū pene. vnde pena non ſe elōgat adeo: ſꝫ potius peccatū ꝓpt̓ qd̓ inflicta ē. Pret. ē approximare deo dupl̓r .ſ. gr̄am gl̓am. pena autē elongat adeo ꝙͣtum ad appropinquatōꝫ gloriā: culpa ꝙͣtū ad apropinquatōꝫ gr̄am. Gloriaeniꝫ non compatit̉ ſecuꝫenam ſicut nec gratia culpaꝫ: ſꝫ pena non elongat a deoꝙͣtum ad approximatōꝫ grām. de tali aūt elongatōe eſtꝓrie dolendū :olore ꝯtritionis. Ad illd̓ qd̓ obijcit̉.aīa refugit nocumentū ⁊cͣ. Dicendū hec cōcluditdolendū eſt de pena peccati. hoc verum eſt. qꝛ cōcludit quia dolendū eſt dolore cōtritōis: immo argumentuꝫpeccat ẜm conſequēs. Ad illud qd̓ obijcit̉ de offenſareceſſu a deo ⁊cͣ. Dicendū receſſus a deo ꝓprie culpa ēcui annexa eſt pena. ſicut receſſus a ſummo bono hꝫ penam adiunctam. ꝓpter queꝫ ſcilꝫ receſſum dolenduꝫ ēprie dolore contritōis: ꝓpter penam annexam ꝓprie.De offenſa aūt dei dicendū duplex eſt. actiua ſcilꝫ quāpeccator offendit deū. paſſiua qua deus offendit̉. offenſa aūt actiua eſt culpā ꝓpter culpaꝫ. vn̄ offenſa hmōieſt de teſtanda ꝓpter culpam: ita culpa magis. qꝛ vnūquodqꝫ ꝓpter qd̓: illud magis. Sumendo aūt culpā paſſiue eo modo quo dicit̉ deum offendi. poſito impoſſibile offenſus eſſet ſine culpa: tantū eēt dolendū offenſa quantū dolendum eēt culpa quā offendit̉. Si .n. deꝰeēt offenſus erga me ſine culpa mea. ponat̉ impoſſibile: non tantū debereꝫ dolere de illa ſe quantuꝫ de culpāmea: quia neceſſario ad culpaꝫ mea ſequit̉ offenſa dei.actiua a me offendente: paſſiua dei offenſi. plꝰ debeodolere de multis alijs malis paribꝰ ꝙͣ de vna. offenſa aūtdei paſſiua eſt aliud ꝙͣ punitio offendentis. vnd̓ ſicutmagis dolendū ē de culpa ꝙͣ de punitiōe culpe: ſic magisde culpa ꝙͣ de offenſa paſſiua. Cumobijcit̉ maxīe dolendū eſt de offenſa dei. Dicendū eſt verum eſt de offenſa actiue ſumpta: hoc eſt de culpa offendente. offenſaaut actiua qua offendo ꝓpter culpa eſt: ꝓpter culpā deteſtanda. ita precipue culpa. quia vbi vnū ꝓpter alterūvtrobiqꝫ vnum tm̄. Ad iſtud qd̓ dicit Augꝰ. dolēdūnon ſolum eſt ꝗa peccauit ⁊cͣ. Dicēdū hec aucͣtasſimiles ſunt intelligende de nccītate ꝯtritōis: ſꝫ ex ꝯſequenti. quia enī culpe mortali ē annexa pena: principal̓r ꝓprie dolendū eſt de culpa ex ꝯn̄ti de pena. dolor iſte eſt ꝯtritionis de neceſſitate: ſꝫ eſt dolor ex abundanti.Pret̓. verbū augͥ. dolendū eſt de dolore purgādū ⁊cͣ.pōt ſic intelligi. dolore purgandū eſt peccatuꝫ: qd̓ oīmiſtaꝝ penaꝝ erat origo. dolore dico ſacramētali ꝙͣtuꝫ adculpa: ſatiſfactorio ꝙͣtū ad penā debitā pct̄o. Ad illudaug. Nemo vitam eternaꝫ ⁊cͣ. Dicenduꝫ ſumit̉ ibivita mortalisrruptibilis ẜm ē penalis tm̄: ſꝫ ẜneſt vicioſa. q. d. debet vult recte penitere: de om̄i eo qd̓.lxix.ꝯͣmiſit in hac vita mortali corruptibili dolere. Ad illud qd̓ obijcit̉. pena viciat naturā deprauat ⁊cͣ. Dicē eſt pena actiua quaꝫ ſcꝫ ſibi agit homo qn̄ peccat: ē pena aſſumpta vel inflicta. de hac pena ſcꝫ aſſumptavel inflicta ſemꝑ eſt gaudendū: alit̓ eniꝫ eēt ſatiſfactoria. De pena actiua diſtinguendū eſt. qꝛ pōt ꝯſiderari īꝙͣtū eſt leſiua nature tm̄: vel inqͣtū ē iuſte inflicta ordinatione diuine iuſticie que nūqͣ relinꝗt peccatū impunitū.nec in aliquo inſtanti ꝑmittit dedecus peccati ſine decoreiuſticie. Primo ꝯſiderata penā ſemꝑ eſt de ea dolēdū.qꝛ inqͣtū eſt talis ſolūmodo ē nocēs ꝓmouēs. Scd̓oaūt ꝯſiderata gaudendū eſt de ea: qꝛ a deo iuſte infligit̉ ꝓpt̓ aliqd̓ bonū eliciendū ex ea. Ad qd̓ ſubdit̉.virtus deteſtat̉ hmōi penā: ꝓpt̓ qd̓ de ea dolendū ē. Dicē ē verū. bn̄ enī dolēdū ē de ea inqͣtū tātū leſiua nature: nec ꝓpter ſequit̉ de ea debet vt tactū ē. Nec ēꝯtra qd̓ obiectū eſt alia ꝑte. ſcꝫ om̄e illd̓ qd̓ iuſte īfligit̉ eſt gratant̉ ſuſtinendū. qꝛ tactū ē de pena actiua īꝙͣtū ē iuſte inflicta a deogaudēdū ē de pena ſatiſfactoriaſiue iniūcta a ſacerdlus dubitat qn̄ de ea ſit gaudendum. Nlembrū terciūOnſequēter querit̉: cum duo ſint in peccato .ſ. actus difformitas: an debeat ꝯtritio de vtroqꝫ. ſic: videt̉ hoc. vtrunqꝫrequirit̉ ad ꝑpetratōꝫ peccati actualis. ad .n. peccati actualis requirit̉ actus: ob qd̓ dicit̉ actuale deformitas ob qd̓ dicit̉ peccatū. de peccato actuali dolē eſt ꝓprie. Iteꝫ ſicut meritoria actio duo ꝯcernit ſcꝫip̄am naturā actōnis eiuſdeꝫ informatōꝫ: ſic pct̄m duoſcꝫ ipſaꝫ actōꝫ deformitatē. ſꝫ ꝯtritio ꝓprie eſt de peccato. debet de actōe de deformitate. Itē qꝛ mala facimus mali ſumꝰ. factio mala eſt quare mali ſumus. ſꝫde cauſa noſtre malicie ſe debemꝰ ꝯteri. ⁊cͣ. Itē qd̓de actu ſolo videt̉: de illo ꝓprie dolēdū ē in emēda de quoerat delectatio in culpa. ſꝫ ex actu pct̄i ꝓprie ē delectatioex deformitate. de actu ꝓprie debet dolor ſiue ꝯtritio. Iteꝫ eſt peccatū ꝯmiſſionis omiſſionis: ꝯtritio reſpondēs vtriqꝫ. ſꝫ ꝯtritio rn̄dens pct̄o omiſſiōis ē dolor deactu omiſſo ſimpl̓r de actu. ꝯtritio rn̄dēs pct̄o omiſſionis eſt dolor de actu omiſſo ſimpl̓r de actu. Contra.Omne qd̓ a deo ē ẜm hmōi bonū eſt. nec de aliquo talirequirit̉ ꝯtritio. ſꝫ omīs actio ẜm hmōi a deo eſt. ⁊cͣ. Iteꝫ hoc ideꝫ pꝫ exemplū. dare elemoſynā ē bonū ingenere. hoc bonū deformat̉ qn̄qꝫ circūſtātiā: qua vt qn̄elemoſyna dat̉ ſcient̓ malis ad malos vſus: ribaldisexpendūt elemoſynā in oꝑbꝰ luxurie. ꝯſtat dās elemoſynā hꝫ ncc̄e ꝯteri de dedit elemoſyna: ſꝫ de hoc ēmale dedit. ita requirit̉ ꝯtritio de ipſa ſub̓a actꝰ: ſede ip̄a deformitate. Rn̄ſio. ſicut habet̉ ab Auḡ. qd̓ dicit naturā corruptā duo dicit. actōꝫ ſcꝫ maliciā. de malicia aūt ꝓprie ſe dolendū eſt: de actōe aūt niſi inqͣtūmala. vnde qꝛ a mala actōe nunꝙͣ pōt malicia ſeꝑari:de mala actōne inqͣtū mala dolendū. ſꝫ ſi poſſet deformitas malicia a ſub̓a actōis ſeꝑari: de illa in ſe nunꝙͣ eētdolendū. Ad illud qd̓ obijcit̉. qd̓ de pct̄o actuali nccͣioꝯcernit actū deformitatē debet ꝯtritio ⁊cͣ. Dicenduꝫ verū eſt rōne qua deformitas ipſa quodāmodo ceditin vnū ſub̓a actōis: de ip̄o actu deformato dolēdū ē. ſꝫ actu niſi rōne deformatōis. Ex pꝫ rn̄ſio ad aliaſequūt̉. Ad illud qd̓ obijcit̉. de illo ꝓprie dꝫ ꝯtritode erat delectatio. Dicendū eſt verū. .n. in pct̄oſit auerſio a deo ꝯuerſio ad creaturā: ꝓprie ſe ē delectatio ex ꝯuerſiōe. ꝯtritio ꝓprie ē de auerſiōe vel ꝯuerſione inꝙͣtū illa ſit auerſio. ita magis de auerſione. quiavnūqͦdqꝫ ꝓpt̓ qd̓: illud magis. vn̄ dolor ſacr̄alis ꝓprie refert̉ ad auerſionē: ſatiſfactoriꝰ ad delectatōꝫ ꝯuerſionis.nec dico dolor ſatiſfactoriꝰ ſit de auerſiōe: ſꝫ ꝗa illoſatiſſit ꝓprie de ip̄a delectatōe. Ad illd̓ qd̓ vltimo obijcit̉. dd̓m omiſſio reſpicit actū ſimpl̓r abſolute: ſed