Druckschrift 
4 (1482) In hac quarta pte summe Alexandri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

rn̄det dolor ⁊cͣ. Reſpōſio. maioritas ꝯtritōis debet ẜm maioritatē auerſionis. qd̓ pꝫ hoc. ſi poſſet eſſein pct̄o auerſio ſine cōuerſione: adhuc deberet̉ ei carētiaviſionis pena ignis. Et hoc pꝫ hoc in ꝗbuſdā maioribꝰ pct̄is ē magis de auerſione mīor delectatio ī creatura. qꝛ quaſi nulla. vt in homicidio. inuidia. accidia.vel triſticia et hmōi. et eſtimo carētia viſionis equalit̓eſt in om̄ibꝰ. ſꝫ tn̄ homicidia ardebit ibi acerbius ꝙͣ ſimplex fornicatio: igr̄ pꝫ eſt maioritas pene ignis ẜmmaioritatē ꝯuerſiōis ſemꝑ: ſed in eodē genere pct̄i. vt inſimplici fornicatōne erit alicui acerbior ignis et minusacerbus ẜm quātitatē delectatōis. ꝓpter delectatōemſed potius qꝛ ē maior auerſio in maiori delectatōne etmagis delectat̉ minꝰ cōformat̉ volūtati diuine p̄cipitoppoſitū. īmo magis deformat̉ qd̓ ꝓprie eſt auerſio. Eteſt qd̓ dicit̉ Apoc̄. xviij. Quātū glorificauit ſe ⁊cͣ. hoc dicit̉ glorificauit: tangit̉ ſuꝑbia que ꝓprie ē auerſio.hoc dicit̉ in delicijs: tangit̉ delectatio in creatura ſiccōuerſio. et certe vt iam dixi ẜm quātitatē alteriꝰ ho: ſed vtriuſqꝫ debet̉ acerbitatis ignis quātitas. ſedſe quātitati auerſionis et conuerſionis: niſi qꝛ augetauerſionē. Ad illud qd̓ obijcit̉. illi ꝑti que ē de lectatio in culpa reſpōdere debet dolor in penitētia. dicen rōne delectatōis eſt dolendū: ſed rōne qua ē delectatio culpabilis. ſꝫ culpabilis ē ſe rōne auerſioīs. vn̄et illi ꝑti reſpōdet que ē auerſio. Ad illud qd̓ obijcitur caretia viſionis rn̄det auerſioni ⁊cͣ. Iam pꝫ rn̄ſio. qꝛvt dictū eſt. auerſioni debet̉ carētia viſionis acerbitasignis qd̓ patet. Homicidio em̄ debet̉ pena ignis acerbior ꝙͣ ſimplici fornicatōi. licet ī homicidio ſit mīor delectatio ſiue cōuerſio. qꝛ in eo eſt maior auerſio a deo qd̓patet. auerſio a deo dicit̉ ꝓprie: Deus em̄ vbiqꝫ ē: ſedrāſlatiue. vt tūc dicat̉ volūtas cōuerſa ad deū: qn̄format̉. et auerſa: qn̄ volūtati dīne difformis ē. deus aūtplus vult et odit homicidiū ꝙͣ ſimplicē fornicatōem:ideo volēs homicidiū plus ſe deformat volūtati diuineet cōſequēs auertit: ꝙͣ volēs ſimplicē fornicatōꝫ. Adilld̓ qd̓ obr̄. neceſſe e. tantū vrat dolor quātū adheſerat amor. Dicendū ẜm intelligit̉ de amore dei: nihilfacit ad ꝓpoſitū. ẜm de amore libidinoſo reſpectu creature: notat̉ comꝑatio rōe magnitudīs doloris reſpectudelectatōis in creatura. oīno rōne quā eſt delectatioſiue amor creature: ſꝫ potius rōne quā maior auerſio eſtex maiori amore ſiue delectatōne.Nlembrum ſecundumEquit̉ de quātitate cōtritōis ꝙͣtū ad duratōem. de qua querūt̉ tria. Primū ē vtrūcōtritio ſit inſtātanea vl̓ ſucceſſiua. Secū vtrū tenet̉ penitēs ſemꝑ ꝯteri in hac vita. Terciū vtrū teneat̉ cōteri poſt hanc vitam.Articulus primusIrca primū oſtēdit̉ ꝯtritio ſit ſucceſſiua ſicom̄is actꝰ circa quē eſt minꝰ diuturnū magis: eſt ſucceſſiuꝰ. talis ē cōtritio. quedā em̄ ēbreuior quedā diuturnior. ⁊cͣ. It̄ vere ꝯtritꝰ oīa pct̄adeteſtat̉. ſed plura deteſtari p̄t quis niſi de illis cogitet et illa intelligat. ſed de pluribꝰ ſimul cogitare pōtqꝛ ẜm ph̓m eſt intelligere vnū ſolū: ergo oportet cōtritio pluriū adminꝰ fiat ſucceſſiue. ſed pt̄ cōtritio diuerſoꝝ pct̄oꝝ niſi fiat ſimul. em̄ pt̄ cōtritio de vnoet de alio: oportet cōtritio de vno fiat ſucceſſiue. Item ītellige nr̄m ē cōtinuo tꝑe ẜm ph̓m. et tn̄ ēſimpliciſſimꝰ motus aīe: ſimiliter ſiue fortiori rōne etactꝰ cōtritōis ē cōtinuo et tꝑe. Itē cōtritio ex ml̓tiscauſat̉. ſcꝫ ſpe venie. timore pene. dolore diuine offenſe etmotu li. ar. ſed hec ſimul ſcꝫ ī vno inſtāti in aīma nonpoſſunt: cōtritio pt̄ eſſe inſtātanea. Itē aīa mouet̉ ad de teſtatōꝫ ſiue diſplicētiā peccati niſi collatōemouet̉ em̄ ad deteſtatōem pct̄i ex hoc: illo īiuriatū eſtdeo et eo factū eſt ꝯtemptu dei. Hmōi aūt collatio pt̄ in inſtāti igit̉ nec cōtritio. Itē in actu ꝯtritōisſit mutatio circa idē ſubiectū a ſtatu culpe ī ſtatū gratieUn̄ in actu illo ē manēte eodē ſubiecto trāſmutatio qualitatū. Uel qͣſi qualitatū. hec aūt trāſmutatio ē alteratiovel qͣſi. ſed vt habet̉ a ph̓o differt generatio ab alteratione ī hoc. generatō ē in inſtāti: alteratio in tꝑe ita vtprius. Ite nulla forma inducēda ī aliqͦ ſubiecto exiſtēte ſub forma ꝯtraria diſpoſitōe impediēte formā īducēdam inducit̉ in inſtāti in illo ſubiecto. qꝛ oportet priꝰdiſponat̉ ad ſuſceptōꝫ forme inducēde: expellat̉ forma cōtraria debilitet̉ diſpoſitio habilitas ſubiectū adformā cōtrariā. Hec aūt fiūt in inſtāti. talis at̄ formaeſt gratia iuſtificās. que inducit̉ motu cōtritionis: ergo inducit̉ in inſtāti motus cōtritōnis. Item vbicūqꝫ ꝯcurrūt duo ſcꝫ agens et patiēs circa idē: nunꝙͣ poſſūtīqͣtū talia eadē mēſura īdiuiſibili mēſurari. ſꝫ ī cōtritōeeſt cōterēs et cōtritū circa idem ſcꝫ aīam contritā. ⁊cͣ. Contra. cōtritio requirit̉ ad iuſtificatōem impij. ſediuſtificatio eſt in inſtāti et cōtritio ſꝫ ſucceſſiua. motus cōtritōis eſt poſt iuſtificatōem. qd̓ eēt incōueniescōtritio ſit ꝓpter iuſtificatōꝫ. Itē vt hēt̉ a ph̓o a priet poſteriori ī magnitudīe eſt prius et poſteriꝰ ī motu.vbi nulla ē magnitudo. nec prius nec poſteriꝰ ī motu. etita nec ſucceſſio. ſꝫ motus cōtritōis eſt circa aliquammagnitudīem: eſt ſucceſſiuꝰ habeat prius necpoſteriꝰ. Itē aug. de trini. xv. dicit. ſi viſus dirigeretur aliquod ſpaciū: et crearet̉ corpus in medio ſimulvideret̉ et crearet̉. ſꝫ conſtat crearet̉ in inſtāti: ſil̓rvideret̉. ſꝫ multū ſpiritalior et potētior ē viſus aīe ꝙͣ viſꝰcorꝑalis. et vniuerſalit̓ actꝰ aīme ꝙͣ corꝑis. in inſtantipt̄ aīma videre pct̄a et aliqͦs actꝰ exerce̓. ſic̄ dole̓ hmōi. Itē idē habet̉ ab aug. ſuꝑ illud. j. coꝝ. xv. In ictu oculi ⁊cͣ. Ibi em̄ dicit. trāſitꝰ radij ab oriēte in occidensſit in inſtāti. et ſi ẜm ip̄m pr̄ actio alicuiꝰ corꝑis ſubdita. quātomagis actio alicuiꝰ ſpūs. Item delectatio ēin inſtāti ẜm ph̓m: ergo et dolor qui ei opponit̉. Itē vthabet̉ a ph̓o aīa creata ē in oriēte eternitatis et temꝑis.et habet quaſdā oꝑatōes ſupͣ tēpus et quaſdā in tꝑe. ſꝫ ſihabꝫ aliqͣs oꝑatōes ſupͣ tēpus: iſte maxīe erūt ille cauſant̉ a gr̄a et que date ſunt ei deſuꝑ. talis eſt cōtritio: ero. ẜm pluriū aſſertōꝫ ē ꝯſideraretritōem ẜm introducit̉ in eſſe: et ẜm ip̄ius inductūet ẜm duratōem ip̄iꝰ inducti. Ꝙtū ad primā cōſideratōnem. eo multiplex ē p̄paratio ad actu cōtritōis: ex tīore pene eterne et deſiderio celeſtis patrie. alijs hmōi ēſucceſſiua. Ꝙtū ad introductū pt̄ cōſiderari dupliciter. vno inqͣtū cōtritio dicit̉ ſubſtātia ip̄iꝰ motꝰ īformati gratia. quo primo fit remiſſio pct̄i: ex hoc eſt ininſtanti. Alio inqͣtū dicit̉ actꝰ vel motꝰ eſt diſplicētia mali ꝯmiſſi ī offenſaꝫ cōtemptū dei: ſic ē ſucceſſiuaEt ſil̓e ē quodāmō de eo dico viuere. qd̓ pt̄ dicere eſſeviuētis: et ſic eſt inſtātaneū. vel actū viuentis: et ſic ētinuū et ſucceſſiuū. Scd̓m aūt ꝯſiderat̉ ẜm durationēeius in eſſe. hec duratio habeat ꝓtenſionē longo tempore: cōſtat ē ſucceſſiua. Ad illd̓ qd̓ primo obijcit̉ actꝰ cōtritōis ē magis diuturnꝰ ⁊c̄Poteſt dici ēverū ꝙͣtū ad actus duratōꝫ: ꝙͣtū ad actꝰ ſubſtātiam. Ad illd̓ qd̓ obijcit̉. plura pn̄t cogitari neqꝫ ītelligi ⁊cͣ. pt̄ dici cōtritio pt̄ reſpice̓ pct̄m inqͣtū pct̄m deoffenſiuū. et hoc. i. in quadā generalitate aīa multaſimul pt̄ cogitare et intellige̓. qꝛ ſic et ſi multa cogitant̉:multo ītelligūtur. hoc ē vt ſunt vnum. et ſic pt̄ aīma vnomotu cōtritionis de om̄ibꝰ cōteri. Uel pt̄ cōſiderare qd̓libet peccatū figillatim. et ſic pt̄ om̄ia ſimul cogitare:immo oportet ſingulas noctes .i. ſingula peccata lectū cōſcīe lacrimis lauare. et ẜm hūc modū pt̄ aīmavno motu cōtritōnis ꝯteri ſuꝑ pluribꝰ pct̄is. ſꝫ reſucceſſus tꝑis. Ad illud qd̓ obijcit̉. intellectꝰ ꝯtinuo et tꝑe ⁊cͣ. pt̄ dici hoc ītelligēdū ē de ītellectu