Druckschrift 
4 (1482) In hac quarta pte summe Alexandri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

uinis noībus dicēs ſic. quod eſt multa ꝑtibꝰ eſt vnum toto. quod eſt multa accidentibꝰ vnū eſt ſubiecto. quod eſtmulta numero vnū ē ſpē. qd̓ eſt ml̓ta ſpeciebꝰ vnū eſtnere. quod eſt multa ꝓceſſibꝰ vnū eſt principio. et hoctimo ꝑtes ſunt penitētie que ſunt ml̓ta ꝓceſſibꝰ: vniſunt principio. ordinat̉ em̄ cōfeſſio ad cōtritōem ẜm quēdam modū ꝓcedēdi et ſatiſfactio ad ꝯſeſſionē. qui inquāmodus ē ꝙͣtum ad efficaciam et virtutē. quoꝝ oīm ē vnūprincipium primū. ſcꝫ gratia ſiue virtus penitētie. Uelaliter pt̄ dici. penitētia eſt vnū ſacramentū eo quovnū dicitur vnitate ſacramēti. Unum em̄ dicit̉ multismodis in li. de vnitate et vno. diuidit̉ em̄ vnū ſic. Unuꝫaliud eſſentie ſimplicitate vnū. vt deus. aliud ſimpliciūcōiunctione vnū. vt angelus et aīma. quorū vnumqd̓qꝫeſt cōiunctione materie et forme. et hoc ibi dicit̉ ẜmpoſitōem: tn̄ ibi ſunt componentia qͣſi materie et forme.Aliud cōtinuitate: vt arbor et petra. Aliud cōpoſitionevt ex multis tabulis vna archa. Aliud cōgregatōne: vtvnus ppl̓us vnus grex et aceruus tritici. Alia dicūt̉ vnūpportione. vt rector nauis et gubernator ciuitatis vnunīmilitudine officij. Alia vnū accidēte: ſicut agnus nixvnū albedine. Alia v̓o dicunt̉ vnum numero: vt diuerſaaccidētia que vno ſubiecto inſunt dicunt̉ vnum numero.i. numerando. vt hoc dulce et hoc idem ceruleum. Aliav̓o dicunt̉ vnum ratione: ſed hoc duobꝰ modis. vel ration cōſortij: vt intellectꝰ et vocabulum et res vnum ſuntgenus. vel ratione vnius ſacramēti: vt ſpūs. aqua ſanguis dicunt̉ vnum. Alia v̓o dicunt̉ vnum ꝑticipationeſpeciei: vt plures homīes ſunt vnum. Alij d̓o vnū linguavel natione: vt multi homines vna gens et vna tribus.Alia v̓o dicunt̉ vnum more. Et hoc duobꝰ modis. quiaaut ẜm conſenſum virtutum dilectōnis: vt multitudinis credentium cor vnū Act̉. iiij. aut ẜm conſenſū vicij:vt qui adheret meretrici vnū corpꝰ efficit̉ cum ea. j. coꝝ.vj. Dicendū penitētia eſt vnum. et ꝑtes penitētie vnūeo modo vnius quo multa dicunt̉ vnum rōne ſacramenti. eo modo ſpūs. aqua et ſanguis dicūtur vnū. Aug.em̄ exponit illud verbum. .j. ioh̓. v. Tres ſunt qui teſtīonium dant in terra: ſpūs aqua et ſanguis. tres vnūſunt. dicit vnum ſunt ſacramētū. In baptiſmo em̄ ē ſpiritus viuificās: aqua abluens: ſanguis redimēs. Sicutem̄ hec tria dicunt̉ vnū rōne vnius ſacramenti. cuius ſacramenti effectus eſt reꝑatio homīs lapſi. et ꝙͣtū ad miniſtratōem vite amiſſe morteꝫ culpe: et ꝙͣtum ad ablutōem a ſordibꝰ peccati: et ꝙͣtum ad ſatiſfactōem penaquod notat̉ redemptōnem ſanguīs: ſic ꝑtes penitentievnum dicūtur ratione vnius ſacramēti cuiꝰ eſt idem effectus. Dicendū eſt igit̉ ſacramentū penitentie ē vnuꝫſacramentū. et ꝑtes penitentie ſunt vnum in ſacramētoet hoc ratione qua cōcurrūt in vnum ſignificando effiNembrum terciumOnſequēter querit̉ vtrū maior ſit vnitaspenitētie virtutis an penitētie ſacramēti. penitētie virtutis: videt̉ ſic. penitentiavirtus prior eſt et cōmunior ꝙͣ penitētia ſacramentū. qꝛ vbicūqꝫ eſt penitētia ſacramentū eſt penitētia virtus et ecōuerſo. quod aūt primū eſt et cōmunius: eſt ſimplicius et ita magis vnū. Contra. penitētiavirtus eſt generalis et qͣſi circuit om̄es virtutes. penitētia ſacramentū eſt vnum ſpeciale ſacramentū. mīoris ar̄eſt vnitatis illud qd̓ eſt generale ꝙͣ quod eſt ſpeciale:quāto aliquid generaliꝰ eſt: tātomagis accedit eius vntas ad vnitatem generis. Rn̄ſio. vnitas virtutis penitētie eſt maior ꝙͣ illa que eſt penitētie ſacramēti. Adhoc qd̓ obijcit̉. penitētia virtꝰ ē virtus generalis ⁊cͣ. dicendū ſic̄ dictū eſt al̓s. multipliciter dicit̉ v̓tus generalis. vel qꝛ cōuenit generalit̓ om̄ibꝰ et de om̄ibꝰ p̄dicat̉: vtv̓tus genꝰ p̄dicat̉ de qͣlibꝫ. vel qꝛ integraliter ē: om̄esv̓tutes ſicut generalis iuſticia integraliter cōtinet om̄esv̓tutes. vel qꝛ om̄es virtutes cōcomitant̉ illā in elitioneactuū ſuoꝝ. neqꝫ primo neqꝫ ſecūdo eſt penitētia virtutis generalis. ſed tercio: qꝛ ſcꝫ cum penitētia ſunt oēsvirtutes alie. mouētes ad fines ſuos ī penitētia. vnaqu em̄ virtus habet libertatē mouēdi actus ſuos ad finē aſſequēdū in penitētia. et hoc vel eliciēdo vel imꝑando. Hac eadē generalitate ē penitētia ſacramētū. ꝯcomitatur em̄ om̄es v̓tutes actꝰ penitētie ſacramēti. Nec ꝓpt̓hoc dicendū eſt ſacramētū generale. qꝛ ratio ſacramentiſumit̉ ex ꝑte ſignificationis et efficiētie: cōcomitātia at̄ reſpicit niſi efficaciā aūt ſignificatōem. maior igit̉eſt vnitas penitētie v̓tutis ꝙͣ penitētie ſacramēti: qꝛ penitentia ſacramentū cōmuīcat in ſuo eſſe diuerſitatem exꝑte ſigni qd̓ facit penitētia virtus.Alembrum quartumOnſequēter querit̉ de noīatōne huius ſacramenti. Et querit̉ vtrū debet denoīari aſignificatōe vel a cauſatōne. a cauſati one: videt̉ ſic. Sacramēta noue legis ſuntſigna et cauſe: magis ſunt ad cauſandū ꝙͣ ad ſignificādum. ergo magis denoīanda ſunt a ſignificatōe a cauſatione. Pret̓. licet ſacramēta ex inſtitutōe ſignificēt:magis tn̄ ſunt inſtituta ad cauſandū ꝙͣ ad ſignificanduꝫNon em̄ ſunt inſtituta neqꝫ mīſtrata niſi ad ſalutē cōferendam. igit̉ vt prius. Cōtra. nomē dicit̉ inqͣtū eſt nota. vnde ratio denūciatōis debet imponi a notificatōne.ſed magis innofeſcit penitētia ſil̓r et alia ſacramēta a ſignificatōne ꝙͣ a cauſatōe: igit̉ magis debent denoīari ⁊cͣ Reſpōſio. multiplex eſt ratio quare magis denoīant̉a ſignificatōne ꝙͣ a cauſatōne. vna eſt ſignificatōnis vniuerſalitas et ꝑticularitas cauſatōis. vt em̄ dicit hiSacramentū habet quādam innatā ſil̓itudīeꝫ reſꝑſui ſignificati. quia igit̉ inꝙͣtum eſt ſignū: habet ſimilitudīem materialeꝫ ſuo ſignificato. inꝙͣtum cauſa nullam. et ita ex ſe habet rōem ſignificādi: cauſandi aūtex ſe: magis debet denoīari a ſignificatōe ꝙͣ a cauſatōnevt ab illo quod ē illi magis eēntiale. Ad illa ergo quobiecta ſunt. ſcꝫ magis ſunt ad cauſandū ⁊cͣ. dicendū ex hoc ſequitur debeat denoīari a cauſatōne.ꝓpter rationes pretactas: tum quia ſignificatio eo ead ſignificandum ſiue notificādum conuenit nomī.men em̄ dicit̉ inꝙͣtum eſt nota vt dictū eſt.Queſtio. lxij. de ordinepenitentie ſacramenti.Equitur de ordinepenitentie ſacramenti. de hoc queruitria principaliter. Primum eſt de ipſainꝙͣtum eſt ordinata ad profectum inmerito et dicitur fūdamentum. Secundum ad euidentiam ꝓpoſiti determinatur de fundamento cōmuniter ſumpto. Tecium inqͣtum eſt ordinata adliberandum a naufragio. et dicitur tabula.Nembrum primumRimo queritur vtrum penitentie ſacramētum ſit fundamentum. ſic: videt̉ hoc illud quod prius eſt ordine nature īedificio ſpirituali fundamentum eſt ſicut inedificio materiali. ſed penitētia virtus eſt prima virtuset eo modo quo eſt prima eſt fundamentum. Igitur cuꝫpenitentia ſacramentum in ſuo eſſe concernit penitentiam virtutem: videtur ſimiliter ſit fundamentum ī edificio ſpirituali. Iteꝫ impoſſibile eſt domum dei edificari in corpore hominis niſi deſtruatur edificium ſathanet ip̄e expellatur. Sed hec deſtructio et expulſio fit ſacramentum penitentie. Si diceretur non: immopenitentiam virtutem. Contra. ꝑfectiꝰ deſtruit̉ edificiū