tie exterioris. neqꝫ ꝙͣtum ad ꝯfirmatōem. īmo Iacobi. v.Neqꝫ ꝙͣtum ad ſatiſfactōeꝫ: īmo peccata dimiſit ſine aliqua iniuncta ſatiſfactōe ſicut magdalene ⁊ alijs quibuſdam. ¶ Item ſi dn̄s inſtituit. querit̉ vbi. ſi dicat̉ ꝙ mat̉.iij. Penitētiam agite. Cōtra. nōduꝫ erant miniſtri huiꝰſacramēti .ſ. ſacerdotes. ¶ Rn̄ſio. dd̓m ꝙ de inſtitutōnepenitētie eſt loqui ꝙͣtuꝫ ad illud ꝙ ē materiale qd̓ eſt exꝑte penitentis. ⁊ ꝙͣtum ad illud ꝙ ē formale qd̓ eſt ex ꝑte abſoluētis. Ꝙtum aūt ad materiale ex ꝑte penitētis:ẜm ꝙ ex ſerie euāgelij pōt colligi. primo hoc ſacramentūſaluator inſtituit inſinuādo vtilitatem ⁊ hoc ī principioſue p̄dicatōis. Math̓. iij. penitētiam agite. Ab hoc autēp̄dicatio xp̄i ſumpſit exordium cuius vtilitas ſubdituicum dicitur. appropinquabit em̄ regnū. Et nota ꝙ aliudē dicere penitemini et penitētiam agite. quia agere penitentiam nō dicitur aliquis niſi qui interiorē penitētiamin oꝑe declarat. Unde in glo. math̓. iij. ſuꝑ illud penitentiam agite dr̄. Penitentia agere ē dignos fructus penitētie facere. dignos aūt fructus agit qui ẜm arbitriū rectum habentis claues actus penitētie facit. ad quod requiritur veritas cōfeſſionis ⁊ diſcretio iniunctōnis. Inſinuando aūt neceſſitatem: inſtituit dn̄s penitentiā ī ſuep̄dicatōnis ꝓgreſſu. luce. xiij. ibi. Niſi penitentiā haburitis omnes ſimul ꝑibitis. Et vt poteſt haberi ex quadēglo. ibi. hoc generaliter ponitur de penitentia et oī emūdatōe delictorum. Ꝙtum aūt ad formale quod attenditur in abſolutōe et abſoluēdi poteſtate: fuit inſtitutū ante paſſionem domini. collata eī fuit poteſtas clauiū capiti eccleſie petro ⁊ ceteris p̄latis in ip̄o. cū dictuꝫ ē math̓.xvj. Tibi dabo claues regni celoꝝ. Poſt paſſionem v̓ocollata fuit alijs apl̓is. ioh̓. xx. Accipite ſpiritumſanctūquorū remiſeritis ⁊cͣ. quoꝝ retinueritis ⁊cͣ. Uel pōt diciẜm ſuꝑficiem littere. ꝙ primo fuit hec poteſtas ꝓmiſſa: ⁊poſt paſſionē collata. ⁊ primo fuit quedam p̄nunciatio.ſecūdo v̓o ꝑfecta ⁊ ꝯſumata inſtitutio. ⁊ ſic penitētia ẜmſui integritateꝫ habuit diuerſis inſtitui tꝑibus opportunitatibꝰ ⁊ locis ẜm ꝙ eccleſie ꝓgreſſui cōgruebāt. ¶ Adhoc quod obijcitur ꝙ dominus vſus ē ſacramētis que inſtituit ⁊cͣ. Dicēdum ꝙ nō eſt ſimile de hoc ſacramento etalijs. hoc em̄ ſacramētū ſuſcipere nō potuit exquo peccave nō potuit vt patet intuenti. quare ſuſcepit baptiſmuꝫet corpus ſuum: hoc ſuppoſito et quomodo dictum eſt ſupra. ¶ Ad aliud quod obijcitur. ꝙ nō iniunxit penā alicui ſed omnino indulſit aliquibus peccata ſine penitentia ⁊cͣ. Dicēdum ꝙ fecit ratōnabili cauſa. Cauſa autemvna fuit infirmitas aduenientiū. qui forte onus penitentie abhorrentes reſilirent ab incepto: ſi illis iuſtam iniūxiſſet penitentiaꝫ. Alia cauſa fuit xp̄i benignitas cuiuserat maxime in principio allicere infirmos per gratuitabe neficia. ¶ Ad aliud dd̓m ꝙ ip̄e demādauit hoc ſacramentū executōni ſufficiēter cōferendo claues in quaruꝫcollatōe et abſoluēdi et puniendi ſiue ligandi ꝯtulit poteſtatem. nō eī inuenitur dixiſſe quoꝝ remiſeritis peccata remittent̉ eis: niſi ſubiunxerit quorū retinueritis peccata retenta ſunt. vbi aūt dominus hoc ſacramentū inſtituit ex dictis patꝫ. ¶ Ad vltimū dd̓m. ꝙ nō decuit ſuammiſericordiſſimā bonitatem inſtituere ſacramentum penitentie ꝙͣtum ad ſacramentalem ꝯtritōem. exquo nō ēpoteſtatis humane illā habere. neqꝫ oportuit ꝙͣtuꝫ ad ſatiſfactōem formaliter dico et cōplete quantū ē ex ꝑte cōfitentis. quia peccatores debent ſufficienter ꝯmoniti currere ad medicū vt habetur ab hugone ex deſiderio curatōnis. de hoc infra in tractatu de ꝯfeſſione ꝙͣtum ad ſatiſfactōem ſufficiēter inſtituit in collatōe clauium vbi reliquit penitentiā arbitrariam eſſe ꝙͣtum ad ſacramentumUnde ibi. Quorū remiſeritis peccata Ioh̓. xx. dicit glo.ibi. Quos dignos remiſſione iudicaueritis. duabꝰ .ſ. clauibus .ſ. poteſtatis et diſcretionis: remittentur eis. Ubiaūt dominus hoc ſacramentum inſtituit ex dictis patet.¶ Si obijciatur cōtra predicta. ꝙ qua rōne dominus inſtituit ſacramentum penitentie Math̓. iij. ibi. penitētiāagite. et Ioh̓. baptiſta ſimiliter. qui ideꝫ docuit. vt habetur ex textu et glo. ¶ Preterea. p̄dicatio fuit. Un̄ math̓iij. Exinde cepit ih̓s p̄dicare et dicere. penitentiaꝫGlo. idem conſonat p̄dicatio diſcipuli et mehoc dd̓m. ꝙ nō eſt ſimile de xp̄o et baptiſta ꝙͣquod obiectum eſt. edictum em̄ principis quaſi lex reputādum eſt. nō eſt ita de edicto preconis. niſi inqͣtum p̄cepto principis fit ꝓmulgatio. Iohannes aūt fuit p̄co ip̄ius xp̄i qui eſt princeps principum. ¶ Ad id quod obꝙ fuit p̄dicatio. Dicēdum ꝙ primo fuit ppl̓us alliciendad penitentiā agendam ſimplici exortatōe ſuꝑaddita ꝓmiſſione. vt Math̓. iij. poſtea inſtitutōne cum neceſſitatis manifeſtatōne. luce. xiij. Unde exortatio dei ſiue ꝑcatio expreſſa per modum imperij quodammodo inſtitutio dici poteſt.Queſtio. lx. de quidditate penitentie ſacramēOnſequenter queritur de quidditate penitentie ſacratti. ⁊ quia hoc attenditur circa rem ip̄iuset ſignum. Primo queritur de re huiusſacramenti. Secundo de ſigno.Nembrum primumEre huius ſacramenti querunt̉ tria.mum an interior penitentia ſit res eris. Secundum an remiſſio peccati ſit reshuius ſacramenti. Terciū an̄ ſit res rōneremiſſionis culpe vel pene.Articulus primusUeritur gͦ primo ſi penitentia interior .i. contritio ſit res penitentie exterioris .i. ꝯfeſſioniset ſatiſfactōnis. ſic ponunt quidam vt haberiSōt a magiſtro. iiij. ſenten̄. Ꝙ ſic: videtur ſic. In hoc ſacramento ſunt duo exterius expreſſa .ſ. cōfeſſio ⁊ ſatiſ factio. duo interius intellecta .ſ. ꝯtritio et remiſſio peccatiſed ita eſt in alijs ſacramentis. ꝙ que interius ſunt inlecta res ſunt reſpectu eoꝝ que extra obiecta ſunt ſenſuiſicut in baptiſmate ablutio interior et caracter ſunt resreſpectu ablutōnis exterioris ſiue elemēti ſenſibilis. Simile in ſacramento altaris corpus xp̄i miſticum et verūſunt res reſpectu elementi ſenſibilis. A ſimili videtur ꝙque extra ſunt in penitentia: eoꝝ que intra intellecta cōſiſtunt ſunt ſacramenta. et ita penitentia exterior eſt ſacͣmentum: interior .ſ. cōtritio ē res ſacramenti. ¶ Item penitentia exterior naturaliter ſignat interiorem. ſed ſacramentū illud ſignat ex inſtitutōe qd̓ repn̄tat naturaliter.penitentia exterior ſignificat interiorē ex inſtitutione.hoc eſt ſacramētū: illa res ip̄ius. ¶ Item penitentia ſacramentum liberat a culpa. ſed impoſſibile eſt peccantēactualiter liberari a culpa. niſi ꝑ penitentiam interiorēergo penitentia ſacramentum in ſe cōtinet illam: ſed nōin rōne ſigni: igitur in ratōne ſignificati. ¶ Item ſicut ſehabet baptiſmus interior ad exteriorem ſiue baptiſmusflaminis ad baptiſmuꝫ fluminis: ſic ſe habet penitentiainterior ad exteriorē. ſed baptiſmus flaminis ſignificat̉baptiſmo fluminis: ergo penitentia interior ſignificaturpenitentia exteriore. ¶ Contra. ſacramentū noue legiseſt quod ymaginē gerit ⁊ cauſa exiſtit. ſed penitentia exterior nō ē cauſa interioris īmo potius ecōuerſo. ex dolore em̄ interiori ē ꝙ homo confitetur et ſuſcipit iniunctonem ſatiſfactōnis. ergo interior nō eſt res exterioris. ſedpotius ecōuerſo. ¶ Item cum ſit triplex ſignum. pronoſticum: vt reſpectu ſignificati futuri. demonſtratiuuꝫ: vt reſpectu ſignificati pn̄tis. rememoratiuū: vt reſpectu ſignificati p̄teriti. ſolummodo ſigna ꝓnoſtica et demonſtratiua inueniuntur habere efficaciaꝫ cauſe: nūqͣ ſignum rememoratiuū. īmo ſolummodo ſignum ē quia ē poſteriꝰ