tem: nec alia fuit via habētibus facultatē baptiſmi. Peni tētia aūt ⁊ ſi ſit ſacramentū neceſſitatis. hmōi neceſſitatis cauſa nullo mō eſt inſtitutū: igitur nulla ē rō quareinſtitui debebat. ſi eī lex nature dictaret hoīem nō poſſeſaluari niſi ꝑ baptiſmum et lucide nō oporteret ꝙ inſtitueretur. ¶ Si diceretur ꝙ bene veꝝ ē ꝙ lex ſcripta ī mēte hominis dictat ꝙ qui offendit deum penitere debet: ſꝫnō dictat ꝙ debet facere penitentiaꝫ ꝯterendo. cōfitendoſatiſ faciēdo eo mō quo dictat inſtitutō eccl̓ie. Cōtra. lexnature dictat ꝙ dolendum ē de offenſa. ꝙ ſatiſfacienduꝫē offenſo: et hoc eo mō quo melius congruit delicto. ſi facultas ſuppetit. igitur ꝙͣtum ad hec nō eſt aliqua rō inſtitutōnis: ſed ſolummō ꝙͣtum ad ꝯfeſſionē. quia ꝙ ꝯfitēdūē ſacerdoti nō ē a dictamīe nature ſolummō: igitur ꝙͣtūad hanc ꝑtem penitētie debet eē inſtitutio. ¶ Iteꝫ math̓.vij. omnia quecūqꝫ vultis vt faciāt vobis homines ⁊ voseadem facite illis. hoc p̄ceptum ē ex dictamine nature. ſꝫqui offenſus eēt ab aliquo vel leſus vellet ꝙ doleret de oſfenſa ⁊ ꝙ recognoſceret offenſam et ꝙ ſatiſfaceret ſibi d̓offenſa. Ius igitur nature dictat vnicuiqꝫ. ꝙ ſi deum offenderit debet dolere de offenſa et recognoſcere illā et ſatiſfacere de illa. Si igitur hoc dictat lex nature: videturyde hoc nulla debꝫ eē inſtitutio. ¶ Reſpōſio. ꝙ bene cōruit inſtitutio ſacramenti: īmo habet multū vtilitatis.Unde licet natura dictet ꝙ dolēdum ē de offenfa dei. ⁊ ꝙcōfitenda ē offenſa: ⁊ ꝓ illa ſatiſfaciēdum: non tn̄ dictatquō nec cui ꝯfitendum. Nec em̄ dictat ꝙ certis indicijset ſubſtantiā peccati exprimētibꝰ. ⁊ homī habenti poteſtatem clauiū ē ꝯfitēdum. nec ſimiliter dictat quō ſatiſfaciendū et cuius arbitrio et quāto. Preterea. multe ꝓueniūt vtilitates ex ſacramētali penitētia. Cōfeſſio em̄ ſacramētalis que fit homni: multomagis meritoria ē ꝙͣfit deo. vt infra in tractatu de ꝯfeſſiōe patebit. Unde h. plus facit qui ſeruo humiliatur ꝓpter deum: ꝙͣ ꝗ ip̄oīo humiliatur. Similiter nō dictat natura quō ſatiſfaciēdum ſit ieiunijs. elemoſinis et orōe. de quibꝰ aug. ī ſermone de pnīa. nō ſufficit a peccatis p̄teritis recedere. niſi etiam de his que facta ſunt ſatiſ faciat deo ꝑ penitētiedolorē. ꝑ humilitatis gemitū. ꝑ cōtriti cordis ſacrificiū:cooꝑantibꝰ elemoſinis et ieiunijs. Preterea nō dictat ꝙalieno arbitrio ſatiſfaciēdum ē ⁊ quanto debeat fieri. dequibus de penitētia diſ. v. ponat ſe omnino in poteſtateiudicis ⁊ iudicio ſacerdotis: nihil ſibi reẜuās ſui. vt oīaeo iubente ꝑatus ſit facere ꝓ recipienda vita aīe: quecūꝫ facerēt ꝓ euitāda corꝑis morte. ¶ Ex his patꝫ qualitlo obiecta rn̄dendum ē. quia etſi penitētie dictata fuit īprincipio a lege nature: nihilominus ꝯueniēs fuit vt inſtitueretur. quia nō fuit dictata eo modo quo inſtituta.Preterea. que dictat lex nature neceſſarie habent euidētiori manifeſtatōne explicari ⁊ maxime poſt lapſum hominis. et hoc ꝓpter ignorantiaꝫ hominis in quaꝫ cecidithomo ꝑ peccatum. Unde dico p̄cepta legis nature .ſ. oīaquecūqꝫ vultis vt faciant vobis homines ⁊cͣ. vij. math̓. ⁊quod ab aliquo oderis tibi fieri vide tu ne aliqn̄ alteri facias. thob̓. iiij. in decalogo ad maiorem euidētiam implicata ſunt ꝑ. vij. Unde hugo. Que ī lege naturali ſub duobus p̄ceptis clauſa fuerūt: ꝑ ſcriptā legē poſtea ſeptemillis que ſecunda tabula ꝓpoſita p̄ceptis explicata ſunt.¶ Ex his patet qualiter ad obiecta ē dicēdum. tum quiaꝙͣtum ad aliquid ē dictatio legis nature et inſtitutio. tūquia quod lex nature ꝯtinet: maiori et euidentiori indigent declaratōne.Nlembrum ſecundumOnſequenter queritur quādo debuit inſtitui hoc ſacramentum. Et primo querituran debuit inſtitui ante peccatum. Secundo an currente lege nature. Tercio an currente lege Moyſi. Quarto an exiſtente lege euangelij.Articulus primusUeritur gͦ primo. vtrū penitētia fuit inſtitutaante peccatū .ſ. in ſtatu innocētie. Ꝙ nō: videtur ſic. Bene ſciuit primus homo ꝙ ſummaſapientia nihil inſtituit vel ordinauit fruſtra. ſed ſi inſtituta eēt penitētia ante peccatuꝫ a ſumma ſapiētia: certiſſime ſciuiſſet primus homo hanc fuiſſe inſtitutōem ꝓpterpeccatū: gͦ eēt ſibi reuelatus caſus ſuus. cū vt dicit anẜ.Si ſtetiſſet primus homo: iuſticia naturalis deſcēdiſſetad poſteros. et ita nullus cecidiſſet de poſteris ſi ip̄e ſtetiſſet. qd̓ vt videtur nō latuit hominē ſpiritali mente preditū: ſed hoc eē nō poſſet: quia tūc eēt punitus ante peccatum. vt em̄ dicit aug. dyabolus caſus ſui p̄ſcius eē nōpotuit: quia ſapientia fructus ē pietatis. quaſi diceret.donū ſciētie pijs eſt ad fructum nō ad nocumentum. Urde cum adhuc eēt pius et innocēs: nō debuit ei dari ſciētia niſi ad fructum nō ad dolorem. ¶ Item matrimoniuꝫinſtitutum fuit in officium et remedium. in officiuꝫ antepeccatū. in remediū poſt peccatū. ¶ Preterea. om̄ia aliaſacramenta data in remediū inſtituta fuerūt poſt morbūquorum erāt remedia. A ſimili videt̉ de ꝓpoſito. ¶ Preterea. ſi inſtitutū fuit ante morbū: hoc nō potuit eſſe niſiqn̄ dn̄s dixit. In quacūqꝫ die comederis ex eo morte morieris. gen̄. ij. ſed hoc nō ē veriſimile. quia his verbis exprimitur pena ſiue reatus peccati et nō remediū peccati¶ Si dicat̉ ꝙ ſupplendum eſt niſi agas penitentiaꝫ. id ēquacūqꝫ die comederis morte morieris niſi agas penititiā: hoc nihil videtur. quia modus inſtituendi ſacramētum vt in alijs patet: verbis abſolutū intellectum exprimētibꝰ fieri ſolet. ¶ Preterea duplex mors ſignificat̉ verbo illo in quacūqꝫ ⁊cͣ. Unde glo. duplex mors ſignificat̉anime. deo diſcedente qui ē eius vita. vel corꝑis quam īfine vite accepit: ſed vtraqꝫ morte mortuus ē adam ſicutdicitur ibi in alia glo. igit̉ cōditio ſupplenda ē que ē. niſifacias penitētiam inſinuatiua ē falſitatis. quia licet penituerit: nihilominus vtrāqꝫ mortem paſſus ē. ¶ Preteaex virtute illius ſuppletōnis nō habetur. niſi ꝙ dominusindixiſſet penitentiam interiorē ne moreretur: igitur cuꝫſacramētum ꝯcernat in ſuo intellectu aliquid exteriꝰ apparens ſenſui. nullo mō videtur inſtitutum ibi fuiſſe. exhis videtur ꝙ nō fuit inſtitutum an̄ peccatū. ¶ Contrayſa. xxx. Preꝑata ē ab heri tophet a rege .i. ab initō. p̄parata impijs vallis gehenne. igitur impijs .ſ. p̄uiſis antiꝙͣ caderent p̄parata ē pena gehenne. igitimiſerendum ꝙͣ ad puniendū: videt̉ ꝙ anſit ꝓmptiteꝙͣ peccarēt p̄deſtinati: p̄parauit illis dn̄s r̄mediū quopoſſet eē euſio illius pene. hoc aūt remediū ē ſacramentū penitētie. gͦ ⁊cͣ. ¶ Item deut̓. xxiiij. Nō accipias locopignoris inferiorē et ſuꝑiorem molam. ibi dicit glo. ſuperior ⁊ inferila ſunt ſpes ⁊ timor. ſpes ad alta vehittimor aūtrius premit. Una mola ſine altera inutilter habetur. In peccatoris igitur pectore ſeip̄er debentſpes ⁊ formido cōiungi. quia incaſſum miſericordiā ſperat: ſi iuſticiam nō timeat. et incaſſum metuit. qui nō cōfidit. hec glo. Precipit gͦ dominus ꝙ non auferant̉ moliſte .i. ꝙ nō relinquāt̉ peccatori timor et ſpes. ergo iuxtaquod ip̄e docuit auteꝙͣ eēt peccatum qd̓ poſſet eſſe cauſadeſperatōnis. peccāti inſtituit remedium qd̓ poſſet eē caſpei: ne exiſtente peccato deſperaret peccator. hoc auterremedium fuit penitentia. ¶ Item cauſa inſtitutōis matrimonij fuit ſuſceptio ꝓlis educāde ad cultum dei. cauſa inſtitutōnis penitentie reꝑatio hominis lapſi: ſed prius cecidit homo ꝙͣ ſuſcepta fuit ꝓles aliqua homīs. igitcauſa inſtitutōis ſacramenti penitentie p̄ceſſit cauſam īſtitutōis matrimonij. igitur et inſtitutio debuit p̄cedereinſtitutōem. ſed matrimoniū fuit inſtitutum ante peccatum. gͦ ⁊cͣ. ¶ Ad hoc pōt dici. ꝙ ſacramentum penitentie nō fuit inſtitutuꝫ ante peccatum. nec debuit inſtituihac rōne eſt cōſiderare hominē ẜm triplicem ſtatum. coditōnis. infirmitatis. beatitudinis. Primus fuit innocentie in qua erant primi parentes ante lapſuꝫ. ſecūdusſcꝫ infirmitatis fuit eoruꝫ et totius poſteritatis ſue poſt