Druckschrift 
4 (1482) In hac quarta pte summe Alexandri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Onſequēter querit̉ de virtute gratie penitētie. Et querit̉ Utrū pnīa inqͣtū ē gratiadeleant̉ pct̄a: aut inqͣtū eſt virtus. inqͣtum ē gr̄a videt̉ ſic. Gratia dicit̉ vt ē ꝑficiens aīam. Uirtꝰ vt ē habilitās potētias. ſed cuiꝰ ē aīamꝑficere eiꝰ eſt aīam reficere ſiue reꝑare: ſic̄ fabrilignarijeſt domū ꝑficere ip̄am minātem ruinā reꝑare. Reꝑat̉aūt aīma ab illo qn̄ deiet̉ peccatū: ⁊cͣ. Item vt dicithugo. Hoc int̓eſſe videt̉ int̓ peccata et vicia. vicia ſūtcorruptōes aīme. ex ꝗbꝰ ſi rōne refrenent̉ pct̄a oriūt̉:ita viciū eſt infirmitas ſpūalis corruptōis: pct̄m aūtex corruptōe oriēs cōſenſū actus iniꝗtatis. hec hugoSed virtus et gratia diſtinguuntur in hoc. gratia reſpicit ip̄am aīam cuiꝰ ē culpa vt ſubiecti ꝓprij: virtus at̄ reſpicit potētias quaꝝ ꝓprie ſunt vicia dicunt̉ corruptiones. igit̉ ꝓprie loquēdo gratia tollit̉ culpa: virtute vicia. Pret. virtus viciū ſe habēt ad oppoſita: virtus īpprie deletiua vicij. Itē ſi virtute penitētie tolleret̉ cuia: que ē neceſſitas ſacramēti penitētie? nulla vt videt̉.Ex his videt̉ penitētia v̓tute tollit̉ culpa: ſed penitentia vt ē gratia. Cōtra. penitētia reformat̉ imagdei deformata peccatū. Hec aūt reformatio pt̄ eſſegr̄am vt eſt gratia: ſed vt ē virtus. qd̓ patet qꝛ aīmaicit̉ imago rōne vnitatis eēntie: ſed rōne qua cōfiguratur deo vno ī eēntia trino ī ꝑſonis vnitate eēntie trinitate ꝑſonaꝝ. ſi igit̉ gratia inqͣtū gr̄a eſt reꝑatiua aīeet potentiaꝝ illiꝰ niſi inqͣtū eſt virtꝰ. ſi penitētiā reꝑatur imago dei hoc erit potiꝰ pniam v̓tutem ꝙͣ pnīamgratiā. ſed qd̓ delet culpā reꝑat imaginē: igit̉ penitētiavirtus delet culpā. Itē tollit̉ culpa niſi gratiacurrat volūtas nolens et dolens de culpa. igit̉ ad deletionem culpe requirūt̉ duo. gratia voluntas: nolēs peccaſſe dolens de peccato. Hec aūt volūtas ē a penitētiavirtute cuiꝰ eſt expedire potētias ī ſuos fines: igr̄ gratia delet culpā ſed potius virtus. illd̓ em̄ ꝓprie delet deeſt dolor volūtatis de cōmiſſo. Item ad deletōem culperequirit̉ cōuerſio ad bonū incōmutabile. Hac aūt ꝯuerſione vt cauſa cōſūmāte delet̉ culpa. ſic̄ em̄ cōſūmat̉ culpa in auerſione a bono incōmutabili: ſimiliter deletioculpe cōſūmat̉ in cōuerſione ad idem. ſed virtus eſt queꝓprie et ſe cōuertit ordinat vtiliter ſubiectū ſuuꝫ adbonū incōmutabile: qꝛ virtus vt dicit aug. in li. ſolilo. ērecta ratio ꝑueniens in finē: igit̉ virtus ē quā ſe delet̉peccatū. Reſpōſio. ſicut in naturalibꝰ eiuſdē ē ꝑficere naturā et agere ſiue oꝑari ſcꝫ forme ſubſtātialis. qꝛquo res eſt eodē agit: ſil̓r in ſpūalibꝰ. Un̄ ſicut forma ſb̓ſtātialis virtus in naturalibꝰ ſunt noīa eiuſdē. ſꝫ ī hocdifferūt forma dicit̉ inqͣtū ꝑficit naturam: v̓tus inqͣtum extendit ſe ad oꝑatōem: ſic dico de gratiā virtute.ſcꝫ idem noīant. ſed gr̄a dicit̉ vt eſt ꝑfectiua: virtus vteſt oꝑatiua. Pret̓. intelligēdū eſt nulla creatura ſe tota agit. vnde nec aīma ſe tota intelligit: neqꝫ ſe tota diligit. vt aūt dicit boetiꝰ li. de conſo. In om̄i eo qd̓ eſt citraprimū. differt qd̓ eſt ab eſſe vel quo eſt. Un̄ in aīma differt qd̓ eſt quo. vnde in aīma ē aliquid vt quid aliꝗdvt quo. Un̄ aīa agit ſe tota agit: ſꝫ agit ē. Un̄ potētie aīe ꝗbꝰ agit ſcꝫ intelligit. diligit et mēorat̉: ſūt ip̄iꝰaīme. ex ea ꝑte eius eſt ꝗd: ſꝫ ex ea ꝑte eiꝰ ē. Sil̓rdico. gratia ē ꝑfectio aīme. qꝛ indifferēter reſpicitvt ꝑfectibile quid in aīma et quo: ſed prius ē īmediatiusillud quo eſt. Illud em̄ prius et ꝓpinquius reſpicit gratia in aīma quo ip̄a aīma cōuerſa eſt ad ſuā cauſaꝫ intellectū prime veritatis. et dilectōem ſumme bonitatis.et recordatōem infinite maieſtatis ſiue eternitatis. quiapenes hoc ꝓprie et primo eſt aīma imago ſiue ad imaginem dei. Un̄ ſic̄ color dicit̉ qualitas corꝑis. primo tn̄ et ſe eſt qͣlitas ſuꝑficiei. dicit̉ em̄ corpꝰ coloratū qꝛ ſuꝑficies colorata. ſic quodāmō dicit̉ gratia ꝑfectio aīe: quiaeſt ꝑfectō illius ꝑtis penes quā determīat̉ vltimitasme. hoc ēpenes illā ꝑtem qua ē cōuerſa ad deū. Adigit̉ qd̓ querit̉. vtrū peccata deleant̉ penitētia vt ē virtusaut vt eſt gratia. dicēdū vt ē gratia. dico ꝙͣtum ad culpam. Ad illud qd̓ obijcit̉. penitētia reformat̉ imagedei deformata peccatū. dicendū hoc eſt verū. et illareformatio eſt gr̄am. gratia em̄ eſt ꝑfectio primo etſe illius ꝑtis aīmē que ē quo ē. penes quā ꝓprie eſt imago dei. et illa ꝑs eſt quo ꝓprie et primo peccatū deformat̉. Intelligēdum tn̄ ē duplex ꝑfectio. ſcꝫ ꝙͣtū ad eſſeet ꝙͣtum ad oꝑari. prima ꝑfectio facit bene: ſecūda facit bene oꝑari. Ꝙtū aūt ad ꝑfectōem que facit bene eſſeeſt reꝑatio imaginiis gr̄am. ꝙͣtum ad ꝑfectōem que facit bn̄ oꝑari: reꝑat̉imago v̓tutē Ad qd̓ obr̄ aīaē imago dei. rōe vnitatis eēntie ſꝫ rōe vnitate eēntie trinitate ꝑſonaꝝ ꝯfigurat̉ deo trino et vno. dd̓m exhoc ē reꝑire in ꝑfectibili gr̄a. qꝛ in illo ē aīma in quo radicant̉ ꝓprie vires ſiue potētie quibꝰ refert̉ aīa ad vnuꝫtrinū vt tactū ē. Ad id qd̓ obijcit̉. ad deletōem culperequirit̉ oꝑatio volūtatis gratia. hec aūt volūtas eſta penitētia virtute ⁊cͣ. Dicendū bene verū eſt requiritur oꝑatio virtutis penitētie oꝑatione gr̄e: tn̄ ꝓprieefficacia delendi culpa attribuēda eſt gratie. ſꝫ efficaciafaciendi penitentē dignum deletōne. que fit gr̄am attribuēda ē penitētie virtuti: niſi em̄ volūtas nollet peccaſſe eſſet dignū vt fieret deletio peccati. Ad qd̓ obijcit̉ ad deletōem culpe requirit̉ cōuerſio volūtatis ad bonum incōmutabile: hec aūt cōuerſio ſit virtutē. Dicen hoc eſt verū. īmo potius gr̄am. hac em̄ cōuerſione gratificat̉ aīma deo. gratie em̄ multiplex eſt actuslicet vnus ſit ẜm ſe primꝰ ſcꝫ gratificare. viuificare. aſſimilare. hmōi. Sed ad illd̓ qd̓ in prina ꝑte concluditur. ſi penitentia virtute delerent̉ peccata: penitentiſacramenti nulla eſſet neceſſitas. dicendū hoc non eſtverū: quia ad hoc eſſet neceſſaria ꝓpter multas vtilitates ꝓpter quas ſacramenta ſunt nec eſſaria. et maximvt peccator eccleſie recōciliaretur cui p̄iudicatum eſt inpeccato illius.Alembrum quartumOnſequenter querit̉ de gratia penitentieꝙͣtum ad peccati expulſionem. de quo queruntur quatuor. Primū eſt vtrum infuſiogratie natura p̄cedit expulſionem culpe.Secundum vtrū ablatio culpe temꝑe vel duratōe precedat infuſionē gratie. Tercium vtrū ſit mediuꝫ aliquointer vtrūqꝫ. Quartū vtrum aliqn̄ ſitenitēs ſine culpaet gratia.Articulus primusE primo ergo querit̉ vtrū infuſio gr̄e p̄ceditnatura expulſionē an ecōuerſo. expulſiopct̄i videt̉ ſic. in psͣ. Sic in ſct̄o apparui tibꝰglo. Niſi ꝗs priꝰ deficiat ī malo: nūꝙͣ ꝑueīet ad bonū. ſꝫī malo deficit ī expulſiōe mali ſiue pct̄i: ad bonū ꝑueīt īfuſiōe gr̄e: igit̉ pͥor ē expulſio pct̄i ꝙͣ īfuſio gr̄e. Itē psͣ.Qui aſcēdit ſuꝑ occaſū. glo. occaſꝰ mortis .i. vicōꝝ peccatoꝝ cedit vbi ſol iuſticie orit̉. qꝛ excipit noua vita niſi vetꝰ ceciderit. ex vidr̄ priꝰ natura ē caſus viteveteris ꝙͣ exceptō noue. ſꝫ caſꝰ veteris ē expulſionē pctīortꝰ noue īfuſionē gr̄e. igr̄ ⁊cͣ. It̄ psͣ. deꝰ meꝰ īpollutavia eiꝰ. glo. deꝰ īcedit niſi viā mūdā. veīt ī hoīesniſi priꝰ mūdēt viā fidei veīet. Ex his pꝫ mundiciap̄cedit fidē. ſꝫ ē mūdicia ī aīa niſi remiſſis pct̄is: igrr̄miſſio pct̄oꝝ p̄cedit exn̄tiā fidei ī aīa. ſꝫ īfuſiōe v̓tutū velgr̄e infūdit̉ fides: ⁊cͣ. It̄ aucͣtas. Egreſſꝰ vicij v̓tutisꝯꝑat̉ ingreſſum. igit̉ priꝰ ē egreſſus vicij ꝙͣ īgreſſus virutis. Itē gr̄a hꝫ triplicē comꝑatōꝫ. ſcꝫ ad ſuū efficiēsad ſubiectū et ad cōtrariū. comꝑatōe ad ꝯtrariū: p̄ceditillā que eſt ad ſubiectū: aliter accederet hoc incōueniēt prius eſſet gratificatio aīme deo ꝙͣ expulſio pct̄i. igprius natura expellit gratia peccatum ꝙͣ informet ſub