mala. ¶ Ad hͦ qd̓ querit̉. quare n̄ ſufficit breuis pnīa ⁊cͣ.Dicendū ꝙ hͦ n̄ ē ſolūmodo ex diuina iuſticia: ſꝫ ex diſpēſatiōe diuine miſcd̓ie .ſ. ꝓpt̓ cauſaꝫ multiplicē ⁊ ml̓tiplexcōmoduꝫ pct̄oris. Una cauſa eſt: ne putaret̉ culpa ꝑua ſiparua pena puniret̉. Alia eſt on̄ſio ꝓprie miſerie qͣ miſerpeccator obligat ſe ad penam magna. Tercia eſt emēdatatis ſeu ꝓnitatis ſue. Quarta ē exercitatio neceſſarie patientie. vnde Aug. li. de pnīa. ꝓductior eſt pena ꝙͣ culpa: ne parua putaret̉ culpa ſi cū illa finiret̉ ⁊ pna. ac ꝓpter demonſtratōꝫ debite miſerie: vel ad emēdationeꝫ labilis vite: vel ad exercitatōꝫ nccͣie patiētie. temꝑaliter hoīeꝫ determinet pena: queꝫ iam ad damnationēſempiternā reum nō retinet culpa. ¶ Ad illud qd̓ obijcitur ꝑ comꝑationeꝫ pnīe ad baptiſmū. Dicendū ꝙ ſecuseſt de virtute baptiſmi ⁊ pnīe ꝙͣtum ad ablatōꝫ reatꝰ. ꝗaenim baptiſmus ꝓprie eſt aꝑtio ianue. aꝑtio aūt ianue n̄eſt aliud ꝙͣ ſolutio reatus culpe: eius ꝓprie eſt dimiſſiopene nō pnīe. Pret̓. et ſi omīa ſacramēta habeāt virtutēa paſſione xp̄i. quia baptiſmus eſt ꝓprie ſacr̄m paſſiōis:congrue collata eſt illi virtus curādi a culpa ⁊ pena. vn̄virtus baptiſmi nō eſt hmōi efficacie inqͣtū ē virtꝰ: ſꝫ inꝙͣtum eſt virtus ſacramēti. qꝛ baptiſmus flamīs no ē hꝰefficacie. Eſt igit̉ pnīa ad delendū culpā: ⁊ penam q̄ annexa eſt neceſſario culpe. ſꝫ baptiſmus ſiue virtus baptiſmi ad delendū culpam ⁊ penam. hoc eniꝫ ꝑtinet ad illūrationibꝰ pretactis. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ cum dicit̉ ꝙ oēbonum eſt maius bonū ꝙͣ aliqd̓ malum ē malū. hec comꝑatio intelligenda eſt ẜm ꝙ bonū ⁊ malum comꝑant̉ aſubiecta: quantū ſubiecta ꝓficiūt vel deficiūt. v̓. gͣ. bongratuitum de quo intelligitur ꝙ omne bonū eſt magis bonum ⁊cͣ. eſt ꝓfectiuū boni nature. malū aūt eſt defectiuūid eſt: cauſa defectus eiuſdeꝫ .i. boni nature. ſꝫ bonū gr̄atuitum ordinat bonū nature ad eſſe in ſummo: ẜm ꝙ poſſibile eſt .i. ad hoc ꝙ ſumme ꝑficiat̉. ⁊ hoc facit quodcūqꝫbonum gratuitum: quia coniūgit cum ſuo optimo ſcilicꝫſummo bono. ſꝫ nullum producit ſuum ſubiectū ad ſummū defectum. ſummꝰ autē defectus eſt in nō eē. Et vt dic̄Augꝰ. Nullū malū ita corrumpat qn extrema nature relinquat veſtigia. quia igit̉ ꝑ quodlibet bonū gratuitū ꝓficit habens ad coniunctionē cum illo cū quo eſt in vltioꝓfectu. nullo malo ducit̉ habens ad illud cū quo eſt ī vltimo defectu. dicit̉ quodlibet bonū magis bonū ꝙͣ aliqd̓malū malū. Si igr̄ dr̄ bonū magis bonū effectīe ꝙͣ malūqꝛ ex hͦ ſumme ꝓficit: ex illo nō ſumme deficit. Pret̉. alit̓dicit̉ bonum magis bonum etiam quātitatiue: quia nullum malū eſt ita malū ꝙ nō radicet̉ in bono. vn̄ malū dicit defectū boni. vnde Augꝰ. Malū nihil eſt: ſꝫ defectꝰ boni mali nomē accepit. ſꝫ bonū dicit̉ totū bonū. Iuſticia n̄ꝯcernit aliquid mali in ſuo eſſe: nec radicat̉ in malo. vn̄eſſe ⁊ virtus mali (vt ita dicam) eſt a bono in quo eſt eē:⁊ virtus boni a bono. ⁊ ꝓpter hoc dicit̉ magis bonuꝫ bonum: quia qd̓ eſt ⁊ poteſt: a bono eſt. nō ſimilit̓ eſt de malo. lꝫ igit̉ bonum ſit magis bonū ꝙͣ malū ſit malū: ex hͦ n̄ſequit̉ ꝙ illud cuius cauſa eſt malū tollat̉ a bono. ¶ Adhoc qd̓ obijcit̉ ꝓ parte alia. ꝙ exercitio in penis debitisꝓficit hō. igit̉ nō debet tolli aliqͣ virtute. Dicendū ꝙ etſiꝓficiat ꝙͣtū ad hͦ ꝙ ſoluit debitu: nihilominꝰ melior ē cōditio nō debentis ꝙͣ debētis. vnde ſi virtute pnīe pene debite eēt dimiſſe: eo ꝙ penitēs tūc nō eēt debitor pene:pinquior eēt fini eius ſcilꝫ glorie: ꝙͣ qn̄ eſt debitor. Premagis meret̉ ī exercitō afflictōnū ad quas nō teneret̉ ꝙͣad quas teneret̉. quia opera quantomagis debita: tātominus grata. vnde ſimpl̓r melior ⁊ maioris ꝓfectꝰ ē penitētia: eo ꝙ ipſa pene in aliquo remittūt̉.Nlembrū quartuOnſequent̓ querit̉. vtꝝ virtute pnīe tollāt̉reliquie penales q̄ relinquūt̉ ex pct̄o. ſicutſunt infirmitas. hebetudo. ꝓnitas ad malū ⁊ hmōi. Ꝙ ſic: videt̉. ꝗa quanto aliquidſimplicius in eſſentia: tanto multiplicius in virtute ſiuepotentia. ſꝫ ita eſt in actionibꝰ corpoꝝ vbi eſt actio virtutis corꝑalis. ꝙ qn̄ inducit̉ forma aliqua: nō ſolum deſtruitur ſiue corrumpit̉ forma in contingēs: ſꝫ omēs diſpoſitiones conſequētes ſiue cōiūcte. v̓. gͣ. qn̄ ex aqua generat̉ignis: nō ſolū corrumpat̉ forma aque ſꝫ omēs diſpoſitōesconiuncte ſiue ꝯſequētes ad forma hmōi. igit̉ ſi virtꝰ ſpiritualis eſt ſimplicōris eēntie ꝙͣ corꝑalis. ⁊ eo ipſo maioris virtutis ſiue potētie. igit̉ vbi actōe virtutis ſpiritual̓tollitur aliqua forma. vel vt forma incōtingens: nō ſolūilla tolletur: ſꝫ diſpoſitōnes coniūcte. igit̉ ſi virtute veltia pnīe tollit̉ culpa. ⁊ omēs diſpoſitōes que relicte ſuiin aīa vel in potentijs ex ipſa culpa: ſimilit tollunt̉ ⁊ eadem virtute. ¶ Item gratia vt dicit̉ eſt ꝑfectio aīe: virtusviriū ſiue potentiaꝝ. ſicut igit̉ gratie eſt tollere illa ꝗbusdeficit aīa ſiue eſt ī defectu. ⁊ virtutis eſt tollere ea ꝗbusvel vires vel potentie aīe ſunt in defectu. hmōi ſunt reliquie peccati .ſ. infirmitas ꝓnitas ⁊ hmōi. igit̉ ⁊cͣ. ¶ Cōtra. nulla eſt oppoſitio virtutis ad illas penas q̄ ſunt reliquie culpe. igit̉ nō neceſſe eſt ꝙ illa tollant̉ virtute curqua nō hn̄t oppoſitōꝫ. ¶ Rn̄ſio. Dicendū ꝙ hmōi reliꝗtnō tollunt̉ quacūqꝫ pnīa. tn̄ vt eſtimo tollunt̉ vel potiusdiminuūtur illa pnīa quā omēs defectus reducit ad ꝑfectum. de qua tactū eſt s. ¶ Ad primuꝫ gͦ obiectū ꝯtra hͦdd̓m. ꝙ aliter eſt in agentibꝰ ꝑ electionem: ⁊ aliter eſt. inagentibꝰ ꝑ naturam. In agentibꝰ ꝑ electioneꝫ moderat̉actio ẜm arbitriū agentis. ⁊ maxime in actōnibꝰ ſummeſapīe. vnde lꝫ in agentibꝰ ꝑ naturā ānihilant̉ diſpoſitiones conſequentes formā corruptaꝫ: nō oportet ꝙ ita fiatin formis que annibilant̉ ꝑ electioneꝫ ſūme ſapīe. immoqn̄qꝫ nō ānihilant̉ ex diſpenſatōe ſumme ſapīe: ſic proudentis humane fragilitati. ⁊ hͦ eſt: vt ī hoc attēdētes ſuāfragilitateꝫ ⁊ miſeriaꝫ humilient̉: ⁊ non aſſurgant ī preſumptioneꝫ ⁊ ſuꝑbiam. vnde Deūt̉. vij. Non poteris delere ſcꝫ eas: ne forte multiplicent̉ ꝯtra te beſtie. ibi gloſaGreg. Maiora dat deus nec minora: vt ſemꝑ animꝰ earū habeat vnde ſe reprehendat. ⁊ dum ꝑfecti eſſe appetūtnec pn̄t: minime ſe extollant in his que habent: qui ꝑparua habere non valent. Hinc ē: ꝙ potētes ⁊ fortes acuerſarios extinxit philiſteos ⁊ chananeos diu reſeruauit Iudic̄. iij. vt in eis erudiret̉ iſrl̓ habēs ꝯtra quos pugnaret: ne de maioribꝰ deuictis ſe extolleret. eadeꝫ gͦ mēspollet ex virtute: laceſcit ex infirmitate. vt duꝫ querit qd̓habere non valet: qd̓ habet humiliter ſeruet. ¶ Ad id qd̓obijcit̉. ꝙ defectus aīe tollunt̉ gratia .i. pct̄a. igit̉ ⁊cͣ. Dicendū ꝙ non oportet. peccata .n. incontingētia ſunt oīnogratie ⁊ econuerſo. nec eſt ſic de reliquijs peccatoꝝ ⁊ virtute. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝓ alia ꝑte. ꝙ nulla eſt oppoſitio virtutis ad penas illas ⁊cͣ. Dicendū ꝙ etſi illoruꝫ adinuicē in ſe nulla ſit oppoſitio: eſt tn̄ oppoſitio ipſoꝝ ꝙͣtūad ſuos effectus. virtus .n. oꝑando ſꝑ eſt in ꝓfectu ad vltimā ꝑfectioneꝫ. ⁊ hmōi pene vicioſe ſemꝑ intelligat qͥntum in ipſis eſt ad ꝯtrariū. Unde qꝛ virtus inꝙͣtum plꝰꝓficit: plus diſponit ⁊ expedit ſubiectū ſuū ad aſſequendū fineꝫ ſuū vltimū ad cuiꝰ ꝯtrariū inclinant hmōi penein hmōi ꝓfectu ẜm ꝙ plus appropinquat̉ ad fineꝫ plꝰ diminuit̉ inclinatio ad contrariū. ⁊ ita virtus pnīe in progreſſu reductionis omnis defectus ad ꝑfectum tollit. velſalteꝫ diminuit hmōi penas ſcꝫ inꝙͣtum ſunt vicioſe. Gehac materia tanget̉. jͣ. vbi aget̉ de virtute ꝯtritōis.Nembrū quintūOnſequēter querit̉. vtꝝ ncc̄e ſit penitentēreſurgere in tanta caritate ſiue tāto munere virtutum a quanto cecidit. Et videt̉ ꝙ n̄ſic. Numeri. xj. Egreſſi de ſepulchris cōcupiſcentie venerunt ī aſſeroth. Glo. hiero. Prudēs lectorattende. ꝙ poſt conſummatā in duodenario virtutem: ꝗaſuꝑbiuit iſrael ⁊ in ſepulchris concupiſcētie carnes egptiacas deſiderauit. ⁊ rurſum fundamenta iacit ⁊ atrid eſt: veſtibula virtutis ingredit̉. hec glo. ſenſus gloſe ēꝙ ꝑ duodecimā manſionē intelligit̉ virtus conſummata