Queſtiotior a gratia. IPret̉. poſito ꝙ ex inſtinctu fidei cognoſcitſe debitorē pene. ⁊ ex hͦ incutiat̉ ſibi timor quātūcūqꝫ afficiatur timore ſi ſit ibi ſtatus: nō ex hoc magis preꝑat̉ adgrām. deſperati .n. timēt maxime: vnde timor iſte ī nulloeſt illis preꝑatorius gratie de merito congrui. ſꝫ qn̄ atterit̉ de peccato affectio doloris ſiue attritio preꝑat illumad gr̄am: ſicut igit̉ dictum eſt: motus pnīe ꝓxime ⁊ ꝑ ſediſponit ad grām. qꝛ ante illum nō eſt preꝑatio congruaſuſceptioni gratie. ſil̓r eſt de virtute pnīe que data eſt adremiſſionē culpe. vnde dici pōt. ꝙ in releuatione a lapſupnīa eſt in numero virtutuꝫ. ꝓpter hͦ diſtinguit̉ ꝯuenientprioritas in virtutibꝰ ꝙͣtum ad vſum. qꝛ aut notat̉ prioritas virtutis ꝙͣtum ad imaginis informatōꝫ: ⁊ ſic nō ē penitentia prior ſꝫ potius fides vel caritas. aut ẜm imagisreformationeꝫ ſiue reꝑationeꝫ: ⁊ ſic pnīa ē prima. ¶ Adillud gͦ qd̓ primo obijcit̉ in ꝯtrariū .ſ. ꝙ viuere eſt actusfidei qui eſt actus primꝰ. Dicendū ꝙ etſi viuere ſit actꝰprimus viuentis inqͣtū talis: p̄cedit tn̄ alius ſcꝫ viuificandi qui eſt ꝓprie pnīe inꝙͣtum eſt gratia vel virtꝰ. vnd̓dicit̉ medicamentū. Yſido. li. de tri. Pnīa eſt medicamētū vulneris. Pret̉. dicit̉ regeneratio hoīs ī glo. ſuꝑ illd̓:In cubilibꝰ veſtris compugimī. vnde ſicut eſt regeneratio quedam ꝑ baptiſmū: ſic eſt quedā ꝑ pnīam. ſꝫ ꝑ baptiſmū extinctione originalis: ꝑ pnīam extinctōne actual̓.Pret̉. iuſtus nō dicit̉ viuere ex fide: quia fides p̄rogatiuam hꝫ ꝙͣtuꝫ ad effectum vite reſpectu aliaꝝ virtutū. ꝗahoc potius caritas eſt que ꝓprie vnit aīam cum ſua vitaſcꝫ deo. ſꝫ hoc dicit̉: qꝛ vita eſt merces fidei. vn̄ Roma. jͣ.Iuſtus ex fide viuit. Glo. nō vita iſta que pn̄s eſt: ſed futura .i. eterna que eſt merces fidei. merces .n. fidei eſt videre qd̓ credimus. ¶ Ad hoc qd̓ obijcit̉. ꝙ fides eſt fundamentū oīm bonoꝝ. Dicendū ꝙ inqͣtum ꝑficit cognitiuam: ſubſternit̉ alijs virtutibꝰ que ꝑficiunt affectiuaꝫ ⁊oꝑatiuam. ꝯgnitio .n. fidei intellectiua: precedit inclinationeꝫ ad bonum in affectiua ⁊ executōꝫ oꝑatōis in oꝑatiua. Non igit̉ dicit̉ fides fundamentū oīm bonoꝝ quiaprior ſit alijs in aīa: quaſi ſuꝑ quam alie fundant̉. ſed qꝛmodū hꝫ fundamenti ꝙͣtum ad hoc ꝙ actus illius quaſiactibꝰ aliaꝝ ſubſternit̉. ¶ Ad quod obijcit̉. ꝙ fides eſt cātimoris ⁊cͣ. Dicendū ꝙ ex hͦ non ſequit̉ ꝙ fides ſit prior.ſicut nec motus fidei prior eſt in merito: ſꝫ ecōuerſo ſicuttactum eſt. quia ſicut motus pnīe preꝑat merito de congruo ⁊ eſt primus in preꝑatione hmōi quod nō facit motus fidei in ꝓpoſito. ſimiliter gratia vel virtus pnīe ē pͥma in reconciliatōne cum deo ꝑ remiſſioneꝫ offenſe. Uelpoteſt dici ſicut dicit Hugo. In affectu ē ſubſtātia fidei:in cognitione materia. Cum aūt fides informis efficiturformata: hoc nō eſt rōne illius ꝙ erat in cognitione: ſꝫ eiꝰꝙ erat in affectu. ſꝫ rōne illius n̄ fuit cauſa timoris ⁊ itanec cauſa pnīe: ſꝫ rōne eius ꝙ erit in cognitōne. ꝓpt̓ hͦ nōſequit̉. ſi motus fidei ꝙͣtuꝫ ad hoc preceſſit motū pnīe: ꝙhabitus debet habituꝫ precedere. habitus .n. ꝓprie ē reſpectu illius qd̓ fides eſt ſubſtantial̓r ſiue formal̓r. ⁊ loquor de habitu gratuito. ¶ Ad hoc qd̓ obijcit̉. ꝙ motusſpei precedit motuꝫ pnīe. igit̉ habitus habitū. Dicenduꝫꝙ motus ſpei informis precedit motuꝫ doloris informisſiue attritionis. ſꝫ econuerſo eſt de habitibꝰ: dico ꝙͣtū adordinē nature. quia lꝫ ſimul infundant̉ virtus ſpei ⁊ virtus pnīe: tn̄ habitus quo tollunt̉ peccata ſcꝫ gr̄a ſiue virtus pnīe precedit illum habitū quo expectant̉ bona futura ex meritis. habitus .n. gratie vel virtutis vnde ē ꝙ ꝗsnon eſt in culpa mortali: eſt ratio expectatōis futurorumbonoꝝ. Ad hoc aūt vt ad precedens ordinat̉ expectatiohmōi. vnde Math̓. iij. Dnīaꝫ agite. Glo. pnīa precedit:ſequit̉ ꝓmiſſio regni. qui vere penitet punit in ſe preteritos errores. deinde erigit aīam ad celeſte regnū. hec glo.ſꝫ erectio eſt ſpei: vnde pꝫ qd̓ ſequit̉. Dicendū igit̉ ꝙ ī viareleuationis a lapſu ſemꝑ prius eſt quo fit ibi eleuatio:ꝙͣ quo fit ꝓgreſſus releuati. ꝓpter hoc in reꝑatōne ip̄iuspenitentis que reꝑatio fit ꝑ releuationeꝫ a lapſu ⁊ ꝯiunctione cum primo: prior eſt virtus pnīe qua fit īeleuatio.lvij.ꝙͣ alie virtutes quibꝰ ſit coniūctio cum ſummo bono. vn̄virtus pnīe prior ē in hac via ꝙͣ fides ⁊ ſpes. ¶ Ad aliudquod obijcit̉. ꝙ ſicut in motu cōali ſimiliter ī motū ſpirituali prior eſt motus ad terminū ⁊cͣ. Dicendū ꝙ ſicutqn̄qꝫ in motu corꝑali terminꝰ a quo eſt motus: eſt includens ip̄m mobile ſiue qd̓ mouet̉. ⁊ tūc prius natura ⁊ eēeſt motus a termino ꝙͣ ad terminū. v̓. gͣ. aliquis exn̄s indomo vadit ad eccleſiam. pͥmo neceſſario exit de domoꝓgreditur ad eccīaꝫ. Qn̄qꝫ terminus a quo: eſt motꝰ n̄includēs mobile ſꝫ ſolum terminus tunc a termīo a qͦ incipit motus: ſic eſt in motu ſpūali. vnde in ꝓgreſſu a ſtatu culpe ad ſtatum ꝓfectus in merito: culpa nō eſt ſolumvt terminus a quo ꝓgreditur: ſꝫ eſt vt terminus includēsillum qui ꝓgredi debet. vnde ante ꝓgreſſum neceſſariꝰ ēexitus a termino .i. a culpa. exitus auteꝫ iſte eſt ꝑ gratiāſiue virtuteꝫ pnīe: ꝓgreſſus ſit ꝑ alias virtutes. vnd̓ pͥoreſt pnīa alijs. Pret̉. in hoc motu auerſio a termīo precedit cōuerſioneꝫ. vnde illud quo fit auerſio precedit illudquo ſit conuerſio. oꝑtꝫ enī auerti a bono cōmutabili anteꝙͣ cōuertat̉ ad incōmutabile. vnde reuerſio vel auerſioprecedit conuerſioneꝫ. Hiere. iij. Conuertimī filij reuertentes ⁊ ſanabo auerſiones veſtras. Ad hoc gͦ qd̓ dicit̉.ꝙ in motibus vbi prima eſt intentio ꝓgrediendi ad terminū. prior intentione ⁊ natura eſt motus ad terminuꝫꝙͣ a termino. Dicendū ꝙ hoc non eſt verum vbi motus ēa termino includente. ibi enim motus egreſſus de continente prior eſt natura ⁊ eē ꝙͣ motus ad terminū. generaliter igit̉ intelligendū eſt. ꝙ ſicut in ꝑpetratione peccatieſt motus auerſionis ⁊ conuerſionis. ſil̓r in reꝑatōe peccantis a peccato eſt motus auerſionis ⁊ ꝯuerſiōis. Et ſic̄in perpetratione peccati cōſummatio peccati eſt ex auerſione: ſil̓r in reꝑatione peccatoris conſummatio reꝑationis eſt a conuerſione. oīno igit̉ habita comꝑatōe virtutum ad motum auerſionis prior eſt pnīa. habita comꝑatione ad motum conuerſionis quā conuerſione reꝑaturimago deformata: priores ſunt alie ſcꝫ fides ſpes ⁊ caritas. Iſtis enim virtutibꝰ ſiue gratia iſtarum virtutū cōuertit̉ aīa ad primā veritatē maieſtatē ⁊ bonitatē. ex quaꝯuerſione reꝑatur imago.Queſtio. lvij. de penitentia quo ad effectumOſt hec queriture pnīa ꝙͣtum ad effectū. Circa qd̓ plura. Primo. vtꝝ peccata dimittant̉ ꝑ penitētiā. Secūdo. vtꝝ pnīa vniuſcuiuſqꝫculpa deleat̉. Tercio. vtrū ꝑ pnīam tollat̉ reatus. Quarto. vtꝝ tollāt̉ reliquie peccatoꝝ. Quīto. vtꝝ neceſſe ſit penitentē reſurgere in tanta gr̄a a quāta cecidit. Sexto. vtꝝ pnīa reſtituat omīa ablata. Septimo. vtꝝ ſine pnīa virtute poſſit eē ſalus. Octauo. vtrumſine pnīa poſſit deleri culpa.Nembruꝫ primūIrca primū querit̉ ſic. vt dicit Augꝰ. Penitētia eſt res optima ⁊ ꝑfecta: q̄ omēs defectus reuocat ad ꝑfectū. gͦ peccata dimittant̉ ꝑ pnīam. ¶ Item. iij. Math̓. Pnīamigite. Glo. prima virtus eſt ꝑ pnīaꝫ ꝑimere veterem honinē. igit̉ ꝑ pnīaꝫ ꝑimit̉ vetus homo. ſꝫ vetus hō ē habitus peccatoꝝ ſic̄ dicit glo. Coloc̄. iij. Exuite veterē hoīeꝫ¶ Itē Luc̄. v. Nō veni vocare iuſtos ſꝫ pct̄ores ad pnīaꝫ.ſꝫ fruſtra eēt hec vocatio niſi pnīa eēt pct̄oribꝰ cā releuatōis a pct̄o. ¶ Cōtra. x. ad Heb̓. Uolūtarie peccātibꝰ nobis poſt acceptā noticiā veritatis: iā nō relinꝗt̉ ꝓ peccatis hoſtia. igit̉ peccāti volūtarie nō relinꝗt̉ ad offerendūdeo ꝑ qd̓ poſſit deo recōciliari. ſꝫ punire ſe ꝑ pnīaꝫ eſt oſferre ſe deo: ẜm ꝙ dic̄ pͣs. Sacrificiū deo ſpūs ꝯtribulatus. igit̉ ꝑ pnīaꝫ qͣ hō punit ſe ⁊ offert ſe deo: nō p̄t deo recōciliari. igit̉ ꝑ pnīaꝫ n̄ dimittit̉ pct̄m. ¶ Item Oſee. iiij.