diſplicet malū culpe. ⁊ ex ꝯſideratōne iuſticie qua nō reſinquit illam impunitā. cognoſcit .n. ſe peccator ex diuīaiuſticia obligatū ad penā. ⁊ ex hac ꝯſideratōe generat̉ timor. Iteꝫ ex ꝯſideratōe diuine miſcd̓ie: qua paratꝰ eſt remittere penitenti delictū: generat̉ ſpes remiſſionis ⁊ voluntas penitēdi. ⁊ ſi incipiat facere qd̓ ī ſe eſt diſponiturad iuſtificatōꝫ. Ex hoc pꝫ qūo pnīa virtus ꝯcipit̉. qꝛ perdiſpoſitōꝫ ad illam ſuſcipienda. Sicut .n. generatio ē exꝑte principij effectiui: ſic conceptio eſt ex ꝑte ſuſceptiui.Dicendū gͦ ꝙ vt frequentius ⁊ vt in pluribꝰ veruꝫ eſt qd̓y pnīa orit̉ ex timore ⁊ in paucis ex amore. vidicit mgr̄. qta enim eterna vt in pluribꝰ incognita eſt: quia nec eamoculꝰ vidit nec auris audiuit Yſa. xliiij. ⁊ .j. Coꝝ. ij. aīalis homo non ꝑcipit ea que dei ſunt: ⁊ precipue exn̄tibusin mortali incognita eſt: qꝛ nō guſtant de illa dulcedine.Hiere. xxxj. Omīs homo ꝗ comedit vuam acerbā: obſtupeſcēt dentes eius. Ideo paucos peccatores ꝓuocat adpnīam amor vite eterne: plures v̓o timor gehenne. tuꝫ qꝛſtatus peccatoris valde ſimilis ē inferno ꝓpter remorſionem conſcīe ⁊ alia plura. Apoc̄. vj. Infernus ſequebat̉eum ſcꝫ peccatorē dyabolus. tum qꝛ in inferno erit pͥuatio oīm delectabiliū que ſunt hic. Iob. xxvij. Diues cumdormierit nihil ſecuꝫ affert. peccator auteꝫ cognoſcet delectabilia vite huius: ideo ⁊ hoꝝ priuatōꝫ ⁊ ſic infernuꝫquoquo modo noſcere pōt. priuatio .n. noſcit̉ ꝑ habituꝫ.nihilominꝰ dn̄s predicando pnīam: nō cōminatus ē penam. ſed ꝓmiſit gl̓am dicens: pnīam agite appropīquabit eniꝫ regnū celoꝝ. Cauſa huiꝰ eſt. quia vtilius ē ⁊ magis meritoriuꝫ declinare de malo ex amore ꝙͣ ex timore.Xp̄us aūt ⁊ Ioh̓es predicauerūt pnīam vtiliorē non inutilioreꝫ. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ conceptio pnīe magis attēditur in diſpoſitōne ad iuſtificatōꝫ. hec aūt diſpoſitō accedit ex expulſione ſiue ex fuga peccati que fit ex timore.Ecc̄i .j. Timor dn̄i expellit peccatū. vnde lꝫ timor cauſetur ab amore. quia. ante timoreꝫ nō eſt ſeminariuꝫ pnie:qd̓ eſt ceſſare a malo. pnīa concipit̉ a timore nō ab amore. Ex hoc pꝫ ꝙ magis timore concipit̉ ꝙͣ ſpe. quia timore concipit̉: ſpe v̓o nutrit̉ ⁊ ꝓmouet̉. ¶ Ad aliud qd̓ obijcitur de fide. Dicendū ꝙ fide concipit̉ pnīa ⁊ intellectu:timore ⁊ in affectu. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ pnīa ꝯcipit̉ a timore ſeruili nō initiali quē ſemꝑ comitat̉ gr̄a: multo fortius nec filiali. ¶ Ad hoc qd̓ obijcit̉. ꝙ nūꝙͣ ſimul ſunt timor ſeruilis ⁊ pnīa. Dicendū ꝙ ſi nō habeat̉ pnīa cuꝫ timore ſeruili: nihilominꝰ a timore hmōi. quia aliud eſt dicere pnīam concipi: aliud pnīam haberi. Pnīam aūt inpenitente concipi: eſt dolere ſiue attritione affici: ⁊ ad gͣtiam pnīe ſiue virtuteꝫ ſeip̄m preꝑari. vnde qn̄ inſtīctu timoris aliquis dolendo ſiue conterēdo preꝑat ſe ad ſuſcipiendā gr̄am ſiue virtuteꝫ pnīe: tunc dicit̉ pnīa concipi.vnde illud conciꝑe magis dicit eſſe in ꝓpoſito ſiue ī p̄ꝑatione: ꝙͣ in eſſe actuali. Gicēdū igit̉ ꝙ nō ꝯcipit̉ niſi timore ſeruili: nō aūt initiali. ⁊ hoc rōne p̄facta. qꝛ ſi hec gr̄ain lapſo precederet grām ſiue virtute pnīe: nihilominuꝰpoſt releuatōꝫ a lapſū pōt concipi a timore initiali ꝙͣtuꝫad actuꝫ virtutis: lꝫ n̄ ꝙͣtū ad habitū.Nembrū ſecundūOnſequent̓ querit̉ de ordine pnīe ꝙͣtuꝫ advſuꝫ. Querit̉ gͦ. vtꝝ habito reſpectu ad ſtatū penitētuꝫ: ſit pnīa pͥma virtus. Et videt̉ꝙ nō: ſic. Uita ē actus viuētis ⁊ nō primꝰ.ſꝫ ſicut eſt innatural̓r viuentibꝰ: ſic ⁊ in ſpūalit̓. viue̓ igr̄ſiue vita ſpūalis eſt primꝰ actus viuētis ſpūaliter. ſꝫ ſicutactus prior eſt actu: ſic illud quo eſt hmōi actus prior ēillis quo ſunt actus ꝯſequētes. actus aūt ꝯſequētes ſuntdolere plāgere cōmiſſa: exercere vindictā de peccatis. dico inꝙͣtuꝫ ſunt viui ſcꝫ meritorij. igit̉ ⁊ virtus qua ē vitaſpūalis eſt prior pnīa ꝙͣ ſunt actus hmōi cōſequētes. ſicvirtꝰ qua eſt vita eſt fides. Abac̄. ij. Iuſtus ex fide ſua viuet. ¶ Iteꝫ fides eſt fundamentū virtutū. Heb̓. xj. Fideseſt ſubſtantia. Glo. fundamentū bonoꝝ oīm. igit̉ cū fundamentū ſit prius alijs ⁊cͣ. ¶ Item fides eſt cauſa timoris. quia ex hoc articulo: qui mala egerūt ibūt in igneeternum: incutitur timor malis. igitur fides prior eſt timore. igitur ⁊ penitētia: quia penitentie virtus timore cōcipitur. vnde ꝯſa .xxvj. A timore tuo ꝯcepimꝰ ⁊cͣ. ¶ Iteꝫniſi quis haberet ſpem conſequendi veniaꝫ: nūqͣ pnīamageret ſiue peniteret. igitur actus ſpei precedit actū ſiuevoluntateꝫ penitendi. igitur ſpes pnīam. ¶ Item in motu corꝑali ꝓgreſſio ad terminū aliqueꝫ: prior intentione⁊ natura eſt motus ad terminū ꝙͣ a termino. non enī intenditur ſeꝑatō a loco in quo eſt quis: niſi vt accedat adlocum quem adire intendit. In actu igitur progrediendi prius natura eſt progreſſus ꝙͣ regreſſus. ſimiliter vtvidetur eſt in ꝓgreſſu ſpirituali qui fit per amorē. Quiavt dicit Bern̄. ſuper cant̉. ambulat ꝗ amat. igit̉ in hmōimotu ſpirituali intentione ⁊ natura prior eſt motus adbonum ꝙͣ a malo. ⁊ illud eſt prius quo mouetur ad bonum ſcꝫ caritas: ꝙͣ quo mouetur a malo ſcꝫ penitentia.igitur prior in via conuerſionis ad bonum a malo eſt caritas ꝙ penitentia. ¶ Iteꝫ nulli diſplicet offenſa alicuiniſi qui diligit illum. ſi enim odiret eum placeret. ergo d̓ligere deum natura precedet odium peccati. ſed primumeſt caritas: ſecundum penitentia. igitur ⁊cͣ. ¶ ContraMath̓. iij. Penitentiaꝫ agite. Glo. prima virtus eſt pepenitentiam punire vetere homineꝫ ⁊ vicia odire. ¶ Itēprius eſt declinare a malo quod fit per penitentiaꝫ: ꝙͣcere bonum quod fit per alias virtutes. ¶ Iteꝫ egreſſvicij oꝑatur ingreſſum virtutis. ſed penitentie eſt expellere peccata. gͦ ⁊cͣ. ¶ Item in motu auerſionis a bono ꝙmotus peccati prius eſt conuerſio ꝙͣ auerſio. quia nō intendit vbi eſt auerſio. pret̓ nō eſt auerſio a bono an̄ꝙͣ exlibidine conuerſionis oriatur conceptus auerſionis. Sꝫmiliter vt videtur in motu conuerſionis qui eſt per grāmprior eſt motus auerſionis a malo ꝙͣ cōuerſionis ad bonum. ſed motus auerſionis a malo ꝓprius eſt penitentie.motus conuerſionis aliaꝝ virtutum coexiſtentium. igit̉prior eſt ꝓprius motus pnīe ꝙͣ ille qui eſt aliarū virtutū.igitur ⁊ habitus a quo elicit̉ motus iſte: habitus a ꝗbuselicit̉ ille. ¶ Item penitēs ꝓpter hoc penitet ſiue peccatadimittit: vt ſic reconciliet̉ deo. vnde pͣs. In cubilibus veſtris cōpugimini. Glo. vt extracto veteri homīe ꝑ pnīaꝫſacrificiū iuſticie ẜm regeneratōꝫ noui homīs offeraturdeo. Ex hoc ptꝫ. ꝙ illud quod operatur ad extinctionempeccati: ordinat̉ ad illud ſiue illa quibus fit recōciliatiodeo. deo auteꝫ ꝓprie reconciliatur ꝑ reformatōꝫ imagisdeformate. hec aūt reconciliatio fit ꝑ fideꝫ ⁊ alias virtutes. igit̉ ⁊cͣ. ¶ Item Act̉. xv. Fide purificās corda eorū.fides igit̉ purgat peccata: ⁊ hoc ꝙͣtum ad culpaꝫ. igit̉ ſifides precederet virtutem penitentie in penitente: penitetia non tollerētur peccata ſed fide. ſimiliter aliqua aliavirtus. nulla enim virtus ſecum ꝑmittit peccatum: ⁊ itapenitentia non tollerentur. Cuius contrariū dic̄ Iſido.in libro de trinita. Sicut in baptiſmo omnes remitti velper martirium nulli credimus peccatum imputari: itapenitentie compunctōne fructuoſa fatemur deleri peccata. lacrime enim penitentium apud deum pro baptiſmate reputant̉. Ex his videtur ꝙ penitentia ſit prima virtus in conuerſis ad deum per penitentiaꝫ. ¶ ReſpōſioAliquid dicitur prius alio dupliciter. vel ẜm ſubſtātia⁊ ſic omnes virtutes ſimul ſunt: quia ſimul infundūtur.vel ẜm vſum: ⁊ ſic virtus eſt prius virtute. Pōt gͦ dici. ꝙſicut motus penitentie prior eſt in preꝑatōne penitentisad grām ꝓprie loquendo. preꝑatōne dico meritoria de cōgruo. ſic virtus penitentie ꝓprie loquendo prior ē ī tolledo peccatum cōmiſſum. ꝙ auteꝫ motus penitentie ſcꝫ dolor ſiue attritio efficacius preꝑat ꝙͣ motus aliaꝝ: patet.quantūcunqꝫ .n. quis cognoſcit penas debitas peccatis⁊ conſideret inſtinctu fidei: nunꝙͣ ex conſideratione velcognitione tali preparatur ad gratiam. meritorie dico ſcilicet de congruo: immo niſi aliquid ſequatur adhoc magis fit culpabilis. vnde efficitur multo remo