gatiuam em̄ nō ſequit̉ priuatiua. nō em̄ ſequitur nō videtergo eſt cecus. Sicut em̄ catulꝰ ante nonā diem nō eſt dicēdus cecus aut videns. quia nōdum eſt tempꝰ aptum vel debitum videndi: ſimiliter beatis neqꝫ placent mala ꝑpetrata neqꝫ diſplicent. diſplicent dico priuatiue: bene diſplicētnegatiue .i. non placent. ſtatus em̄ ille nō ꝯpatitur diſplicentie alicuius mali. ⁊ eſt ratio vna. vniformis ⁊ omnimodus motus in ſumme delectabile. quia oīno ⁊ vniformitemouetur anima a ſpiritu ⁊ affectu in ſūme ſibi delectabileſemper ⁊ ſine aliqua alternatōne pleniſſime delectat̉. Unde nullo modo eſt ſuſceptibilis penitentie ſiue diſplicentieſiue affectōnis contrarie. Pret. alia eſt: quia ſolum intuetur ibi vel quod bonum eſt abſolute: vel quod habet rationem. ¶ Ad id quod obijcitur. ꝙ placentia peccati atteſtat̉malicie reproborum: ⁊ diſplicentie bonitati bonoꝝ. patetrn̄ſio ex dictis. diſplicentia aūt mali non atteſtat̉ bonitatiꝯprehenſoris ſed ſolum viatoris: qui conſiderat malum vtmalum: non vt eſt ordinatum in materia laudis dei. ¶ Adid quod obijcitur. ꝙ quāto plus accedit quis ad amoremboni: tanto plus diſplicet illi malum ⁊cͣ. Dicendum ꝙ heceſt falſa. acceſſus enim ad amorem boni facit elongationēa malo ⁊ maior acceſſus maiorem elongatōnem. Unde beati maxime ſunt elongati a malo. Illa tamen elongatō nōinducit diſplicentiam. tum quia ſtatus beatitudinis noncōpatitur diſplicentie alicuius: tum quia non eſt ibi conuerſio ſupra malum inꝙͣtum malum. ¶ Ad quod obijcit̉.ꝙ omne vtens ratōne ꝯuertens ſe ſupra damnuꝫ ſuum ſcꝫſpirituale dolet ⁊cͣ. Dicendū ꝙ beati etſi ꝯuertant ſe ſupramala: non ꝯuertunt ſe ſuper illa prout ſunt vel fuerūt damnifica ſiue nociua: ſed magis prout occaſionaliter ſunt expedientia ⁊ cooꝑatiua in bonum. quia vt motiua ad deumdiligendum ⁊ materia laudis dei. quia conſiderant malaſua beati vt remiſſa diuina miſericordia: aliorum vt punita diuina iuſticia. quorum vtrūqꝫ eſt ratio diligendi ⁊ laudandi deum ⁊ ſimiliter exultandi in domino. quia pͣs. Letabitur iuſtus cum viderit vindictam.Nembrū terciumOnſequēter queritur de ſubiecto penitentieſcꝫ in qua vi anime ſit penitentia virtus. Etprimo querit̉ vtrū ſit in vna vel in pluribusScd̓o dato ꝙ in vna que eſt illa.Articulus primꝰIrca primū procedit̉ ſic. ⁊ videtur ꝙ ſit in pluribus ſiue in qualibet. In alia ⁊ alia vi. eſt virItus caſtitatis ⁊ virtus fortitudinis. quia hec iniraſcibili: illa in concupiſcibili. Sed vt dicit ph̓us. Quiſuſtinet pericula ⁊ eo ip̄o gaudet fortis eſt. qui auteꝫ triſtatur timidus. Similiter qui remouetur a voluptatibꝰ corporalibus ⁊ hoc ip̄o gaudet: caſtus eſt. qui autem triſtat̉:incontinens. Ex his videtur. ꝙ eiuſdem eſt virtutis gaudium de bono ſuo ⁊ triſticia de eius oppoſito. igitur cum hocſit generale in ſingulis virtutibꝰ. virtutes autē diuerſe diuerſarum ſunt viriuꝫ anime: in diuerſis viribꝰ anime. īmoin ſingulis in quibꝰ ſūt ip̄e virtutes: eſt ip̄a triſticia de oppoſitis. hmōi aūt triſticia eſt virtutis penitētie: igitur virtus penitentie eſt in ſingulis viribus anime. ¶ Item Iſa.xvj. Uenter meus ad moab quaſi cithara ſonabit. Int̓ly.venter ſenſus meus ꝯuerſus ad moab penitenteꝫ quaſi cithara ſonabit plangendo luctū. Et dicit ibi glo. Sicut cithara ſonitū ꝯpoſitū nō emittit ſi vna corda rupta fuerit:ſic ſpūalis vēter ꝓph̓e ſi vna virtutū corda defuerit dulcesmelodias non reſonabit. Scd̓m hoc patet ꝙ ex hoc ꝙ aliquis reſonet luctum melodie plangendo peccata aliorumquia ibi loquit̉ textus ⁊ glo. de planctu ꝯpaſſionis ꝓ pct̄isaliorum: neceſſe eſt in hoc planctu ꝯcurrere omnes v̓tutesmulto fortius vt videtur debent ꝯcurrere in planctu ꝓpriorum peccatoꝝ. ſed conſtat ꝙ nō requirit̉ ꝯcurſus virtutumniſi illarum que ſunt in illis viribꝰ in quibꝰ eſt hmōi planctus: igitur cum virtutes ſint in ſingulis viribus. ⁊ plan-ctus iſte ſimiliter erit. ſed iſte planctus eſt virtutis penitentie: igitur virtus penitētie eſt in omnibꝰ viribꝰ. ¶ Item vtvult ph̓us ꝑ obiecta cognoſcūtur actus ⁊ ꝑ actus potētie.Unde ẜm diſtinctōem actuū: ē diſtinguere d̓ potentijs. ſedpenitentie tria ſunt oꝑa. ieiuniū. orato. largitio elemoſineīmo hec ſunt opera vnius partis penitentie quia ſatiſfactionis: ieiuniū autē quo punitur peccator ⁊ quo vindicaturdelectatō peccati. vt videtur eſt in iraſcibili: cuiꝰ eſt ſurgere in vindictā ⁊ punitōeꝫ. Pratio eſt ip̄ius ratōnalis quiaoratio eſt aſcenſio intellectus ad deū vt dicit Damaſ. Elemoſine largitio que eſt opus pietatis et miſericordie: eſtip̄ius concupiſcibilis. hec autem opera eliciuntur ab histribus viribus mediante penitentia: igitur penitentia determinat ſibi has tres vires in quibus eſt. igitur non dicēda eſt eſſe in vna vi ſed in pluribus. ¶ Item quecūqꝫ ſunttalia quoꝝ vnum eſt deſtructiuū alterius ꝯmunicāt in materia ſiue in ſubiecto in quo ſunt. Ex hoc em̄ eſt deſtructiovnius per alterum: quodlibet ineſt eidem cui alterum infuit. igitur cum vicium nō determinat ſibi vnam vim tm̄ īqua eſt ſed ⁊ om̄i (omnes em̄ vires ſunt ſubiecta vicioruꝫ)igitur cum penitentia ꝓprie ſit virtus deſtructiua peccatorum: erit ſimiliter in omni vi. ¶ Item ꝑfecta iuſticia duorequirit. ordinatōeꝫ in bonū: ⁊ declinatōeꝫ a malo. Declinatio a malo eſt ꝑ penitentiā: quia penitētia eſt ꝯmiſſa flere ⁊ iterum flenda nō ꝯmittere. ordinatio ad bonū eſt peraliquas virtutes. ſed minor eſt ꝯuenientia maloruꝫ ꝙͣ bonorum: bonum em̄ eſt indiuiſibile. malum multifariū. Preterea. virtutū eſt ꝯnexio ⁊ vnitas nō aūt vicioꝝ. Si igiturvirtutes requirunt multas vires in quibus habeant eſſe. ſicut prudentia in ratōnali: tꝑantia in concupiſcibili: fortitudo in iraſcibili. igit̉ multo fortius ⁊ vicia requirunt plures in quibus ſunt. ſed virtus tollens vicia vel peccata habet eſſe in vi in qua eſt peccatū quod ꝑ eam tollit̉: igit̉ cuꝫvirtute penitentie tollunt̉ omnia peccata: virtꝰ penitentiehabet eſſe in omni vi. ¶ Contra. penitētia virtus eſt habitus quidā diſcretus ⁊ ſingularis inqͣtū conſiderat̉ vt ensin illo penitēte vel illo. quod aūt tale eſt nō poteſt eſſe ī ſubſtantijs diuerſis: igitur ſi eſt in hac vi ꝑticulari vt in ſubiecto: non pōt eſſe in alia. quia ſi hoc: vel ſequeret̉ ꝙ idē actꝰeſſet in diuerſis ſubiectis ſimul ⁊ ſemel: vel ꝙ trāſferret ſea ſubiecto in ſubiectum. quorum vtrūqꝫ eſt impoſſibile. vtenim dicit Boetius. Accidētia ſunt indignantis nature.ꝑimi poſſunt: ꝑmutari aūt nequaqꝫ. ¶ Item differt habere penitentiā ⁊ fructuꝫ penitētie. vnde Hugo. Si doles vl̓improbas malū quod feciſti: penitentiā habes. Circūſcripto igitur fructu penitētie ſiue actu fructus: dolere ⁊ īprobare malum ꝯmiſſuꝫ dicit actū penitētie: ſed dolere de peccato iſlo vel illo cū hec diuerſitas ſit naturalis: non ponetaliquā differentiā ꝓpter quā neceſſe eſt dolorē ſic diuerſificatum eſſe in diuerſis viribꝰ. igit̉ ꝓpter hanc diuerſitatemnaturalē tm̄: non ponet̉ actus penitētie eſſe in diuerſis viribus neqꝫ habitus eſſe in diuerſis. ergo penitētia non eſtin pluribꝰ viribꝰ vt in ſubiecto. ¶ Qd̓ ꝯcedimꝰ. ¶ Ad obiecta v̓o ꝯtra hec infra reſpondebit̉.Articulus ſecūdusUppoſito ꝙ hec ſit in vi vna. Conſequēter queritur que ſit illa. ꝙ in accidētali. videt̉ ſic. OpLpoſita nata ſunt fieri circa idem. ſed triſticia etleticia ſiue delectatio ſunt ꝯtraria: igitur erunt in eodeꝫ vtin ſubiecto. ſed leticia ſiue delectatio eſt in concupiſcibili:igitur triſticia in eadem. ſed ſi triſticia et leticia ſimpliciter ſunt in eadem vi ⁊ triſticia de peccato ⁊ leticia de ꝯtrario erunt in eadē. ſed triſticia de peccato eſt penitētia: ig⁊cͣ. ¶ Item cuiꝰ eſt delectari ex p̄ſentia delectabilis eiuſeeſt triſtari de p̄ſentia oppoſiti. ſed concupiſcibilis ē delectari de p̄ſentia boni gratuiti: igit̉ eius ē triſtari de p̄ſentia cōtrarij ſcꝫ peccati. ¶ Item delectari de bono inqͣtū bonūē.eſt ꝓprie virtutis caritatis: igitur triſtari de malo inꝙͣtummalum eſt erit eiuſdem. quia vt dicit Boetiꝰ. virtꝰ ſeſe diligit aſpernaturqꝫ contrariū. ſed triſtari de malo ē penite