Queſtiotie virtutis. igit̉ eſt in eodeꝫ genere potētie in quo ē caritas. ¶ Iteꝫ ineadeꝫ vi eſt dilectio boni ⁊ odiū mali. ſꝫ dilectio boni eſt in concupiſcibili. igit̉ ⁊ odiū mali. Sꝫ. iiij.li. ſent̉. xiiij. di. dicit̉. Illa vera eſt pnīa que peccatū abolet. qd̓ illa ſola facit que ſcelus corrigit. Illa v̓o ſcelꝰ corrigit que odium cōmiſſi crimīs ⁊ ꝯmittendi cū deſiderioſatiſfaciēdi affert. ¶ Iteꝫ Augꝰ. pct̄m eſt ita voluntariūꝙ ſi nō eſſet voluntariū nō eēt peccatū. ſꝫ eideꝫ vi hn̄t ineſſe ꝯtraria. igit̉ ⁊ virtus eſt in volūtate. igit̉ ⁊ pnīa cumſit virtus. igit̉ ſi volūtas ē ipſius ꝯcupiſcibilis ſine ip̄a.igit̉ ⁊cͣ. ¶ Itē videt̉ ꝙ ſit ī ſola ꝯcupiſcibili ſic. In naturalibus ita eſt. ꝙ ea virtute quā aliꝗd mouet̉ ī vnuꝫ oppoſitoꝝ ẜm differentiaꝫ ſitus: declinat a reliquo. v̓. gͣ. eavirtute qua mouet̉ leue ſurſuꝫ: illa eadeꝫ declinat ad deorſum. igit̉ a ſimili in ſpūalibꝰ. ea virtute qua ꝗs mouet̉in bonū: illa eadeꝫ declinat a malo. ſꝫ in cōcupiſcibili informata mouet̉ aliꝗs in bonū. igit̉ illa eadeꝫ informatadeclinabit a malo. igit̉ vterqꝫ habitus ⁊ quo mouet̉ ī bonū ⁊ quo declinat̉ a malo: eſt in cōcupiſcibili. igit̉ ſi virtute pnīe ſolūmodo declinatur a malo: pnīa ſolum erit īconcupiſcibili. ſil̓r ⁊ illa ſi mouet̉ ī bonū. ¶ Cōtra. tresſunt motiue. rōnalis. concupiſcibilis. iraſcibilis. ſꝫ ꝯſenſus vis rōnalis ſufficit ad peccatum. igit̉ pōt eē peccatū⁊ nō in concupiſcibili. igit̉ ⁊ pnīa. igit̉ nō ſemꝑ eſt pnīa īconcupiſcibili. ¶ Ꝙ aūt ſit in iraſcibili videt̉: quia appetitus vindicte eſt in iraſcibili. ſꝫ hoc ē virtutis pnīe vt dicit Augꝰ. in li. de pnīa. quia pnīa eſt quedam dolētis vindicta: puniēs in ſe qd̓ dolet cōmiſiſſe. igit̉ pnīa ē ī iraſcibili. ¶ Item Sacrificate ſacrificiū iuſticie. Glo. ꝗd iuſtiꝰꝙͣ vt ſuis quiſqꝫ peccatis potius ꝙͣ alienis iraſcatur. ſecpuniens ꝑ pnīam ⁊ ſatiſfactioneꝫ deo offerat̉. Ex hͦ habtur. ꝙ a virtute pnīe iraſcit̉ ſibi penitēs ⁊ ſeſe punit. ſediraſci eſt vis iraſcibilis. ¶ Iteꝫ ẜm Auḡ. penitere eſt penam tenere. ſꝫ vis que penam tenet ⁊ ſuſtinet eſt iraſcibilis. ¶ Item pnīa virtus non ſolum reſpicit culpaꝫ inꝙͣtum culpam: ſꝫ vt eſt in ſubiecto .ſ. homīe. qui offendit vtpuniatur ⁊ per punitioneꝫ fiat emenda. ⁊ hec duo habēt̉in. iiij. ſent̉. vbi dicit̉. ꝙ pnīa dicit̉ a puniendo. ⁊ ꝙ ꝑ penitentiā mala plangimus cum emendatiōis ꝓpoſito. ſꝫ viscuius eſt punire eſt iraſcibilis. gͦ ⁊cͣ. ¶ Ꝙ aūt ſit in rationali videt̉. Ro. viij. Spiritus poſtulat ꝓ nobis. Spūsaūt ille appellatur ſyndereſis a Hiero. qui ſemꝑ remurmurat cōtra malū. ſꝫ gemere eſt motus pnīe. gͦ motus penitentie eſt in illo ſpiritu .i. ſyndereſi. igit̉ pnīa que habitus illius motus eſt in ſyndereſi: eſt in rōnali vi. igit̉ ⁊cͣ.hac eadeꝫ ratione videtur ꝙ ſit in ſyndereſi. ¶ Item pͣs.Spera in dn̄o qm̄ adhuc confitebor illi. Glo. i. de peccatis agam pnīaꝫ. Et vt habetur in glo. ibi: Quare triſtises aīa mea. ratio confortat aīam ſenſualeꝫ. Ex his videtur ꝙ pnīa eſt in rōnali: exquo ratio conſulando ſenſualitateꝫ dicit ſe facturā pnīam. ¶ Rn̄ſio. Circa hoc diuerſi diuerſa ſentiūt. Quidam .n. ponebant hanc queſtionēnullam eſſe. dicentes ꝙ quelibet virtus eſt in qualibet viaīe. cum hoc ponētes ꝙ potentie aīe ſunt vna eēntia: ſeddiuerſe relatione ad oꝑa diuerſa. pret̉. ponūt omēs virtutes in vna aīa eſſe vnū ⁊ idem: ſꝫ diuerſe dicūtur ẜm oꝑadiuerſa. Sed hec poſitio duo falſa ponit. vnū eſt ꝙ potētie aīe ſunt eadeꝫ eēntia. aliud ꝙ omēs pirtutes ſunt idēhabitus diſtincti tm̄ ex relatōne ad opera diuerſa. Et qꝛhec opinio eſt rationi diſſona: diffinitioni ph̓oꝝ ⁊ doctorum ſacre ſcripture cōtraria: ⁊ fundamēti ſacre ſcriptue̓ꝓ magna parte ſubuerſiua: merito eſt reprobanda. Dehis aūt alibi eſt inquirendū. ¶ Alij ponebant ꝙ penitentia circuit omēs vires: quia omīa peccata expellit ⁊ oīadeflet. ⁊ qm̄ ad fletum ꝑfectum concurrit motus oīm virium: volebant ꝙ pnīa in omnibꝰ viribus eſſet ſicut iuſticia generalis. Et hoc nitunt̉ confirmareꝑ glo. ſuꝑ illd̓:Uenter meus ad moab ⁊cͣ. Yſa. xvj. Sedhec opinio eſtoīno improbabilis. quia cum penitentia ſit vnus habitꝰneceſſe eſt ꝙ determinet ſibi vnum ſubiectū. In hoc autēdecipiunt̉ ꝙ actum ꝓprium ⁊ ſpēaleꝫ penitētie non conſiderant. qui non omīs: ſꝫ alicuiꝰ virtutis ſpecialis. Pretͣ.hoc decipit eos. ꝙ pnīa ab omnibus virtutibꝰ imꝑatur.vnde eſt ꝙ ad luctum pnīe omēs virtutes concurrunt cōnexe. ¶ Alij ponebant ꝙ eſt in rationali motiua. quia cūactus iuſticie qui eſt reddere vnicuiqꝫ qd̓ ſuum eſt. ꝓprieſit ipſius rationis. quia iſte actus eſt iudicialis. ⁊ rato ēiudex in regno aīe: videtur eis ꝙ iuſticia eſt in rationalivt eſt iudex. ſicut prudentia eſt in eo qd̓ eſt vt dux ſiue cōſiliarius. ⁊ qm̄ ratio vt iudex imꝑat toti aīe. hinc eſt: ꝙiuſticia cardinalis dicit̉ omēs vires aīe circuiſſe. ⁊ hinceſt qd̓ continet habitus virtutū qui vident̉ ad affectōneꝫꝑtinere ſicut obedientiā ⁊ pnīam. ⁊ hinc eſt ꝙ penitētiaeſt in vna vi: tamen multas videt̉ circuire. ⁊ ideo in rationali eſt vt eſt regitiua iraſcibilis ⁊ ꝯcupiſcibilis. vt moueat concupiſcibileꝫ ad gemendū ꝓ culpā: ⁊ iraſcibilemad puniendum ipſam aīam ꝓ eadem. Hec aūt poſitio n̄videt̉ vera: quia vis rōnalis non eſt ratio que imꝑat totianime: neqꝫ que regnat in regno eius. Pret̉. rōnal̓ motiua mouet vim inferioreꝫ non concupiſcibileꝫ ⁊ iraſcibilēque vna cum ipſa condiuidit vim motiuam ⁊ motaꝫ. ſedli. ar. mouet illas tres. ⁊ ille mote mouent vires inferiores que ſunt mote tm̄. ¶ Aliter gͦ videtur dd̓m. Ad illoꝝgͦ euidentiam que tacta ſunt noͣ. ꝙ motiue aīe rationalisdiuiſio eſt in voluntatem naturaleꝫ ⁊ li. ar. voluntas .n.diuidit̉ in voluntatē naturaleꝫ que eſt reſpectu bonoruꝫnaturalium: que non poſſumus nō appetere. ſicut ſunt eēviuere ⁊ intelligere. ⁊ voluntateꝫ rōnaleꝫ que ē reſpectubonoꝝ nō naturaliū: que poſſumus velle ⁊ nō velle. queſunt in nobis finis ⁊ eoꝝ que ſunt ad fineꝫ. Rōnalis ẜmꝙ motiua eſt cognitiua boni ⁊ diſcretiua oꝑabiliū. Uisenim rōnalis diuidit̉ in cognitiuaꝫ que eſt cognitiua veri ⁊ ꝯtemplatiua entium: ⁊ in motiuaꝫ que eſt cognitiuaboni ⁊ diſcretiua oꝑabilium. vn̄ Damaſ. Rōnale hoc cōmnplatiuū: hoc eſt actiuū. ꝯtemplatiuū eſt qd̓ excogitathabent entia. actiuū eſt conſiliatiuū qd̓ determinat inactibus rectam rationeꝫ. Uoluntas igit̉ rōnalis ⁊ ratōvt eſt cognitiua boni ⁊ diſcretiua oꝑabilium: concurrūtin ipſo li. ar. vnde Damaſ. ꝯiugate ſunt cognoſcitiue virtutes ⁊ vitales in eodeꝫ. ⁊ vocat vitales motiuas. vnd̓ dicit li. ar. appetit: li. ar. vult: li. ar. inquirit: li. ar. ſcrutat̉:li. ar. impetū facit: li. ar. agit. Dicit̉ autē appetere ⁊ velleꝙͣtum ad voluntateꝫ. Inquirere ⁊ ſcrutari ꝙͣtū ad ratōꝫdiſcretiuam. Impetere ⁊ agere ꝙͣtum ad executōꝫ voluntatis ſiue voliti ⁊ iudicati. Gicendū igit̉ ꝙ in illa vi motiua in qua cōiugate ſunt ratio diſcretiua ⁊ volūtas .i. īli. ar. eſt virtus pnīa. hec eſt .n. prima motiuaꝝ imꝑantisnon imꝑata ſicut vult Criẜ. Syndereſis auteꝫ etſi inſtigat ad bonum ⁊ remurmurat ꝯͣ malum: non dicit̉ eſſe denumero motiuaꝝ imꝑantium: quia inſtigatō eius non ēimperium. non eniꝫ habet effectum ſemꝑ ſua inſtigatio.Dicendum eſt igit̉. ꝙ in li. ar. eſt virtus penitētie ſicut ⁊alie virtutes. Si enim ponantur virtutes eſſe in imꝑantibus ⁊ imꝑatis ſcꝫ rationali concupiſcibili iraſcibili: dico ſicut in ſubiecto ſequit̉ neceſſario ꝙ non eſt prima expeditio potentiarum a virtute gratuita: nec prima virtꝰmouendi meritorie: ſed potius a natura. quia exquo heinferiores ſcilꝫ rationalis concupiſcibilis iraſcibilis imꝑate mouentur: ſi in ipſis eēnt virtutes vt in ſubſtantijsꝓprijs ⁊ primis virtus gratuita ageret imꝑata a natura⁊ non ageret non imꝑata. Pret̉. li. ar. eſt facultas ratioiis ⁊ voluntatis qua bonum eligitur gratia aſſiſtēte ⁊cͣ.ec autem aſſiſtentia eſt ꝑ modum aſſiſtentie quā ꝑfectōſiſtit in ꝑfectibili. ⁊ tunc eſt in illo ſicut in ſubiecto. Noneſt enim rationi conſonū. ꝙ vis inferior etiaꝫ adiuta gratia erigeret vim ſuꝑiorem in actum: cum nullum habeatin illud imperium nec inclinatōneꝫ ſꝫ econuerſo. ꝓpter hͦponenda eſt virtus ſimpliciter ⁊ quelibet in primo motiuo vt in ſubiecto. bene tamen ponende ſunt virtutes ī viribus imꝑatis ſicut motiua in motis. ¶ Ad hoc qd̓ obijcitur. ꝙ leticia ⁊ triſticia ſunt in corpiſcibili. ſꝫ triſtarieſt virtutis pnīe ⁊cͣ. Dicendūꝓ non ſequit̉. quia hac ra