QueſtioIn eadem vi ⁊cͣ. Nō videt̉ mihi eſſe multe efficacie: quia cūdicit augu. doleas ⁊ de dolere gaudeas: nō intendit aug. ꝙgaudere oporteat dolentē: ẜm ꝙ gaudere importat motumaffectōnis ip̄ius gaudentis: ſed actum ꝯplacentie volūtatis. vt ſic penitens doleat: ⁊ dolor ip̄e ꝯplaceat ip̄i voluntati. vnde quia ip̄a voluntas poteſt reflectere ſe volendo ſupͣaffectōnes illius ſiue ſint gaudij ſiue ſint doloris: patet ꝙeiuſdē vis vel potentie anime poteſt eſſe dolor ⁊ gaudiū: eomodo quo ſignificatur illo verbo augu. doleas ⁊ de doloregaudeas ⁊cͣ.Articulus ſecūdusUeritur vtrum angelus ante auerſionē vtpotein ſtatu innocentie fuit ſuſceptibilis penitentievirtutis. Ꝙ nō: videtur ſic. Natura nihil agitfruſtra. neqꝫ deficit a neceſſarijs: multo fortius nec auctornature. ſed fruſtra daretur alicui virtuti virtus ſiue pt̄asaliqua: que nunꝙͣ in aliquo indiuiduo progrederet̉ in actūſimiliter habilitas ſiue aptitudo que nunꝙͣ in aliquo perficeretur: ſed virtus penitentie nunꝙͣ in aliquo angelo exiuit in actum nec exibit: igitur nunꝙͣ fuit nec erit in aliquoigitur nec habilitas ad hoc fuit data nature angeli. ¶ ItēDam̄. c. xvj. Angelus inſuſceptibilis eſt penitentie ꝙͣtumincorporeus. homo enim propter corporis infirmitateꝫ penitentia fungitur. ſed aut ſumitur hic penitentia pro virtute ſiue gratia. et ſi hoc: habeo ꝓpoſitum. aut pro actu: ethoc non videtur. quia nihil eſſet dictu angelum eſſe ſuſceptibilem actus penitentie: cum actus egrediatur a ſubſtātia mediante virtute. ¶ Pret. ſi aliquo modo loquēdi poſſet dici angelum inſuſceptibilem penitentie actus. cum virtus nulla ſemper ſit ocioſa: ſequit̉ neceſſario ꝙ eſt inſuſceptibilis penitētie gratie vel virtutis. ¶ Iteꝫ omnis habēsliberum arbitriū ẜm electōneꝫ inuertibiliter inſuſceptibilis eſt penitentie. quia ad hoc ꝙ aliquis eſſet ſuſceptibilispenitentie: oporteret ꝙ eſſet mutabile vertibiliter. ſed angelus in primo ſtatu habuit liberum arbitrium mutabilemẜm electōnem mutabiliter: igitur ⁊cͣ. Media poteſt haberi ab augu. de fide ad petrum qui dicit de angelis. hoc diſpoſuit deus ⁊ impleuit ⁊cͣ. ¶ Item vt vult augu. naturaleshabitudines nature ratōnalis non auferuntur ſiue tollūtur per peccatum. igit̉ ſi angelus poſt lapſum non habuitaptitudinem ad gratiam penitentie: nec ante. ¶ Contra.conditi fuerunt habiles ⁊ apti ad ſuſceptōeꝫ omnis virtutis. igitur ad ſuſceptōeꝫ penitētie cum ſit virtus vel gratiaPrimum patet ſic. Tu ſignaculum ſimilitudinis plenꝰ ſapientia ⁊ ꝑfectus decore Ezech̓. xxviij. Illud dicitur de primo angelo qui cecidit in ꝑſona tyri. ⁊ dicit ibi glo. vbi ſimilitudo dei: ibi plenitudo ſapiētie ⁊ ꝑfectus decor. igiturcum in illo fuit expreſſa ſimilitudo dei. que notat̉ ꝑ hoc ꝙdicitur ſignaculū. quia ſignaculū ẜm intellectuꝫ ē expreſſaſimilitudo: in illo fuit plenitudo ſapiētie ⁊ ꝑfectus decor:ſed loquit̉ ibi ẜm ꝯueniētiaꝫ ꝑabole de decore virtutū: igit̉habuit decorem ꝑfectum virtutū actu vel potētia. Si actuhabuit omnē virtutē: igitur ⁊ penitētiam cum ſit virtus. ſipotentia: tunc fuit habilis ad eandem. ¶ Item indita fuitnature angeli in conditōne ſua iuſticia naturalis. aut igit̉indita fuit vt ꝑfectibilis iuſticia gratuita: aut non ꝑfectibilis. conſtat ꝙ vt ꝑfectibilis. Sed iuſticia naturalis dictatoffenſas conditoris debere corrigi ꝑ penitentiā: hec igituriuſticia naturalis ſic dictans fuit perfectibilis in angelo.huius autem ꝑfectio eſt per penitentiaꝫ que eſt gratiā velvirtus. igitur angelica natura in ſtatu nature condite fuitſuſceptibilis penitentie gratie vel virtutis. ¶ Item ea virtute qua oditur malum ne inſit: aſpernatur cum ineſt ſedvnicuiqꝫ angelo inditum eſt odium peccati ne inſit. ⁊ hocvi liberi arbitrij. igitur vnicuiqꝫ inditum eſt poſſe aſpernari peccatum ſi contingit ineſſe. ⁊ hoc in eadem vi. ſed huiuſmodi aſpernatio actu non eſt niſi virtute penitentie. igtur vnicuiqꝫ angelo inditum eſt poſſe ſuſcipere virtutē velgratiā penitentie. ¶ Item quicquid eſt ſuſceptibile vniusoppoſitorum eſt ſuſceptibile alterius. niſi talia ſint oppoſita ꝙ alterum neceſſario ſit ineſſe. ſed virtus ſiue gratia penitentie ⁊ peccatum ſunt oppoſita: igitur illud cui vnū ineſt: ſuſceptibile eſt alterius: cum neutrum neceſſario inſit.igitur cum angeli in ſtatu conditionis fuerunt ſuſceptibiles peccati: fuerunt ⁊ ſuſceptibiles gratie ſiue virtutis penitentie. ¶ Item triplex eſt libertas arbitrij. ſcꝫ a neceſſitate: a peccato: a miſeria. A neceſſitate ⁊ ante peccatū ⁊ poſtliberum eſt. hec habent̉. ij. ſenten. xxv. diſ. Poteſt igitur exhis argui ſic. ſi li. arbi. eſt eiuſdeꝫ libertatis ante caſum ⁊poſt. ⁊ hoc eſt ꝙͣtum ad libertatem a neceſſitate: igit̉ nulla neceſſitas eſt dolendi malum. vel non diſponendi ſe adquācūqꝫ gratiam. ſed ſi hoc: manet aptitudo ad gratiamquācunqꝫ. igitur in quocūqꝫ ſtatu ſit ſpiritus habens libertatem iſtam: habet aptitudinem ad gratiam penitētie. igitur angelus ⁊cͣ. Et hac eadem ratōe videtur. ꝙ poſt lapſuꝫin culpam habet aptitudinem ad penitendum. ¶ Itē aptitudo ad gratiam penitētie ꝑ ſe loquēdo. aut eſt pt̄atis: autinfirmitatis. Nō infirmitatis: quia tunc quāto res ſuſceptibiles eſſent infirmiores: maiorem haberent aptitudinēad gratiam penitētie. quod eſt falſum. quia maxime infirme erunt in inferno: igitur eſt pt̄atis. ſed li. arbi. in angelofuit maioris pt̄atis ante lapſum ꝙͣ li. arbi. homīs vel ſaltem eqꝫ: igitur angelus in ſtatu conditōnis habebat maiorem vel tantā ſaltem aptitudinem: quantaꝫ habuit homovel habet. ¶ Item creature rationalis vt angeli ⁊ homīsvt conſiderant̉ in ſtatu innocētie eſt amor naturalis reſpectu boni. ſcꝫ in ſe ⁊ in alio. ⁊ conſimiliter odium naturalereſpectu mali in ſe ⁊ in alio. ſed primum eſt perfectibile inangelo ſcꝫ caritate: igitur ⁊ ſcd̓m conſimili ratione. Sedodium vel deteſtatō in ſe eſt ꝑfectibile gratia penitentie ſiue virtute: igitur vt prius. ¶ Item cauere a peccato ē actꝰpenitētie. vnde Iſido. Inanis eſt peniētia quā ſequens coinquinat culpa. ſed aptitudo cauedi a peccato infuit angelo in ſtatu nature candite: igit̉ ⁊ aptitudo ad actū penitentie. ſed in quocūqꝫ eſt actus alicuius: ⁊ virtus eiuſdeꝫ. A ſimili in quocūqꝫ eſt aptitudo ad aliquē actū ⁊ in eodem eſtaptitudo ad virtutē eiuſdē. igit̉ cū in angelo fuit aptitudoad actū penitētie in primo ſtatu ⁊cͣ. ¶ Itē tres ſunt actusquos ꝯtingit in eſſe creature ratōnali. ſcꝫ ſtandi. cadendi.reſurgēdi ⁊ iſti actꝰ comꝑabiles ſunt ẜm pt̄atem maiorē ⁊minorē. Cadere aūt eſt in his mīme pt̄atis. Stare alicuiꝰeſt. ſed minoris ꝙͣ reſurgere. vnde ⁊ ī his maxime virtutis⁊ pt̄atis eſt reſurgere. igit̉ cum angelica intelligētia ſit tāte virtutis ⁊ pt̄atis quante eſt aīa humana vel maioris: videtur ꝙ ⁊cͣ. ¶ Ad hoc dicendū ꝙ ſicut tactū eſt. ad hoc ꝙaliquis peniteat tria requirūtur. ſcꝫ dolor de amiſſis voltas ſubijciendi ſe diuine iuſticie in ſatiſfaciēdo: ⁊ volūtasnon peccandi vlterius. Unde ad hoc ꝙ aliquis eſſet ſuſceptibilis penitentie virtutis: oporteret ꝙ abilis ſiue aptuseſſet ad dolendū de ꝯmiſſo: ſi ꝯtingeret eum ꝯmittere. ⁊ adſubiciendum ſe diuine iuſticie ꝑ ſatiſfactōeꝫ: ⁊ ad nolendūvlterius peccare. quorum nullum ꝯuenit angelice natureꝓpter quod dici poteſt. ꝙ in nullo ſtatu eſt ſuſceptibilis penitentie. vnde concedi poſſunt rationes que pro illa parteinducte ſunt. ¶ Ad quod primo obijcitur in cōtrarium. ſcꝫꝙ angelus apoſtata habuit plenitudinem decoris ſcꝫ virtutum vel potentia: igitur ⁊ penitentiā. Dicendum ꝙ virtus ꝓprie ſumpta eſt ꝑficiēs creaturā ratōnalē. vniendo eācum ſuo optimo. ẜm ꝙ dicit augu. in li. ſolilo. virtus eſt recta ratio ꝑueniens in finem. ⁊ ẜm ꝙ ſic ſumit̉ virtus: habebat angelus aptitudinem ad plenitudinem virtutum antelapſum. Alio modo ꝯmuniꝰ ſumit̉ virtus prout eſt reꝑatiua defectuū poſſibilis creature quos incurrit ꝑ lapſum. ⁊hoc modo ſumpta virtute: penitētia eſt virtus. Unde auguſ. in li. ſex rn̄ſionū. Penitentia eſt res optima ⁊ ꝑfecta:que omnes defectus reuocat ad perfectum. ⁊ ſic ſumendovirtutem nō habuit angelus aptitudinem ad plenitudinēvirtutum. ¶ Ad hoc quod obijcit̉. ꝙ ꝯcreata fuit angeliceintelligētie naturalis iuſticia. que dictabat offenſas ꝯditoris debere corrigi ꝑ penitentiā que ꝑfectibilis erat gratiavel virtute. Dicendū ꝙ hoc verum eſt. ſed cum poſtea ſub