dicat̉. Penitētia eſt correctō homīs: ſed ſufficit ꝙ dicit̉ voluntatis: cum penes voluntateꝫ ſit cauſalitas pct̄i. ¶ Advltimū dicendū. ꝙ vt ex dictis ſentētijs patet. ratōes penitentie aſſignate ſunt habito reſpectu ad diuerſa que ip̄i cōueniunt. iuxta que ſortit̉ eſſe diuerſuꝫ. vt reſpectu ad ſuuꝫfinem: vel ad ſubiectū ſiue cauſam: vel ad ſuū genꝰ ⁊ alijsmodis vt ſuꝑius patet. hec aūt ratō dat̉ in relatōe ad ſuūſubiectū ꝓximum ſcꝫ voluntatē: vt eſt reꝑans illud ⁊ releuans a lapſu. Si diceret̉ ꝙ hic ſumit̉ mens pro anima: ſicceſſarent omnes obiectōnes.Conſequēter queri .§. vj.tur de hac notificatōne. Penitētia eſt quedā dolentis vindicta ſemꝑ puniēs in ſe ⁊cͣ. ſic. Cum ſolius dei ſit vindicareRo. xij. Mihi vindictā ⁊ ego retribuā. ergo non debet aliquis de ſe expetere vindicta. ¶ Item duo retinuit ſibi deꝰ.nolens alicui ꝯmunicare vindictaꝫ. vt patet Ro. xij. ⁊ xlij.Iſa. Gloriam meam alteri nō dabo. ſed vſurpatio ꝑnitioſa eſt alicui ſibi gloriam de aliquo bono attribuere: ſimiliter videt̉ ⁊ vindictā de malo aliquo expetere. ¶ Item nullus in ſua cauſa debet eſſe reus ⁊ iudex. ergo cum peccatorſit reus in cauſa peccati: nō debet eſſe iudex in eadē. ¶ Itēnullus debet d̓ alio expetere vindictā in ꝑſona ꝓpria ꝓ iniuria ſibi illata ab illo. dicit̉ em̄ Leui. xix. Nec queras vltionem: nec memor eris iniurie ciuiū tuoꝝ ſcꝫ ad puniendum: ſed potiꝰ mediāte iudice. ergo cuꝫ ſibip̄i magis teneatur vnuſquiſqꝫ ex caritate ⁊ iuſticia ꝙͣ ꝓximo: nec de ſeip̄odebet expetere vindictā de iniuria ſibi illata a ſeip̄o. pctōrem̄ in oꝑatōne peccati multū iniuriat̉ ſibip̄i. ¶ Item dubitatur de hoc quod dicit̉ ſemꝑ puniēs. quia ex hoc videt̉ꝙ penitēs debeat punire ſe vſqꝫ ad mortē. ſed quacūqꝫ pea ſiue dolore informata gr̄a reparat̉ aliquid in penitenteergo videt̉ ꝙ ante mortē nō ſit ſufficientes reꝑatur defectꝰin penitente. ergo ante inſtans mortis nūꝙͣ fit ꝑfecta penitentia. quia ẜm augu. ꝑfecta penitētia omnes defectꝰ ꝑducit ad ꝑfectum. ¶ Anſio. ꝙ tanta eſt adherentia naturalis creature ratōnalis ſuo creatori. ꝙ ratio dictat ꝙ debeat appetere vltionē de iniurijs dei. ⁊ ad nutum eius de iniuriantibꝰ expetere. īmo etiam alijs creaturis hoc inditū eſt.Sapi. v. Pugnabit ꝓ eo orbis terraꝝ contra inſenſatosipſa em̄ ratio legibus eternis informata dictat iniuriātesdeo eſſe puniendos. Cum ergo obijcitur. ꝙ ſolius dei ē vindicare. Dicendū ꝙ hoc intelligendū eſt de auctoritate: ſedaliorum eſt miniſterio. penes em̄ ipſum deuꝫ reſidet aucͣtoritas vindicandi iniurias: ab ipſo tamen eſt miniſteriurvindicandi ꝯmiſſum alijs. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ non eſtſimile de vindicta ⁊ gloria. Gloria enim abſolute ſumptaoīno ⁊ ꝓprie eſt ip̄ius qui eſt per ſe: ⁊ īmediatiſſime auctorvirtutis .i. dei. illi em̄ ſoli eſt attribuendū quod eſt bonum⁊ ꝯmendabile in creaturis. j. Thi. j. Regi ſeculoruꝫ ī mortali ⁊ inuiſibili ſoli deo honor ⁊ gloria in ſecula ſeculorumamen. Ratōnalis tamen creature eſt gloriari in domino.ij. Corin. x. Qui gloriat̉ in domino gloriet̉. non em̄ qui ſeipſum cōmendat ⁊cͣ. ibi glo. hoc totum vnde gloriandū eſta deo eſt. ⁊ ideo domīo attribuit gloriā ſuam gratia cuiꝰ eſt¶ Ad aliud quod obijcit̉. ꝙ nullus debet eſſe reus ⁊ iudexin aliqua cauſa. Dicendū ꝙ etſi non ꝑtineat ad ip̄m penitētem punire ſe inꝙͣtum reus eſt: ꝑtinet tamen inꝙͣtum ē iuſtus. vnde quodāmodo induit formam iudicis. vt enim tactum eſt. ip̄a ratio informata legibus eternis dictat talemdebere punire in ſe offenſam ſiue iniuriaꝫ dei. ⁊ ſic accipitpoteſtatem puniēdi a deo ſiue a lege dei. vnde dominus punit ⁊ vindicat per ip̄m. ¶ Ad aliud quod obijcit̉. ꝙ nullꝰdebet eſſe iudex in ꝓpria cauſa. Dicendum ꝙ deus inſeruithomī naturale iudicatorium: cui ꝯmiſit regimē anime iudicandum. vnde liberum arbitriū illi ꝯformatū. debet iudicare tranſgreſſiones que fiunt in iniuriam dei in ſeip̄o: auctoritate dei ⁊ naturalis iudicatorij nō ſua. nec etiā cauſahmōi eſt punientis: ſed potius dei cui iniuriatum eſt proprie. vnde nec eſt in cauſa hmōi idem reus ⁊ iudex proprieloquendo. quia non ẜm ꝙ idem. neqꝫ eſt cauſa ipſius iudicantis. ſed dei. ¶ Ad illud quod obijcit̉ ꝙ nullus debet expeterę vindictam de ꝓpria iniuria. Dicenduꝫ ꝙ etſi homodebeat parcere iniurie ꝓprie: tamen iniurie dei non debetparcere. vnde quia iniuria dei vindicanda eſt ab eo cui cōmiſſa eſt executio vindicte: debet ille qui iniuriatus eſt deoeſſe mīſter dn̄i in hac ꝑte. Ut ſicut fuit aduerſarius deo inpeccando: ſic fit mīſter in puniēdo. licet ergo homo nō debeat vindicare in ſe ꝓpriam iniuriam: debet tamen vindicare iniuriam dei. ¶ Ad aliud quod obijcit̉. ꝙ non debetſemper punire ⁊cͣ. Dicendū ꝙ penitentia duo reſpicit. vnūeſt delectatio tranſitoria ad quem eſt conuerſio voluntatisꝑuerſe. ꝓpter hanc obligat̉ penitens ad quantitatem penitentie reſpondētem quātitati delectatōnis que fuit in peccato. ⁊ pro hac ſatiſfactione qui penitentiā digne completiniūctam: claue nō errante: nec tenetur ſemper ſcꝫ vſqꝫ adfinem vite penitere. Aliud autem eſt in peccato voluntasauerſa a bono infinito. ⁊ quātum eſt de ip̄a in ſuo eterno:quia nō eſt in ip̄a poſſe ꝯuerti. Unde augu. Quia eternamvoluit habere peccati fruitōnem: ideo eternā inuenit peccati punitōꝫ. Unde hec volūtas ſic deordinata nūꝙͣ eſt ponens finem quātum eſt de ſe. vnde hec deordinatō obligatip̄m penitentē ad penā duraturā in ſuo eterno .i. vſqꝫ ad finem vite huiꝰ. hoc autē quod dicit̉. ꝙ quacūqꝫ pena reꝑat̉lutōeꝫ debitialiquid in penitēte: intelligi debet ꝙͣtuꝫ ad ſoquia em̄ penitēs tenebat̉ ſe ꝯtinere in bono vſqꝫ ad mortē:defectus huiꝰ boni reꝑat̉ ꝑ ꝯtinuatōeꝫ doloris vſqꝫ in finē:de hoc ꝙ nō ꝯtinuauit ſe ſic. vnde in ꝯtinuatōne doloris aliquid remittit̉ de debito ꝯtinue punitōnis.Queſtio. bo. de ſubiectopenitentie.Equitur de ſubiectopenitētie. Primo dicēdū de ſubiecto ſubſtantie angelice. Secūdo de ſubiecto ſubſtantie hūane. Tercō de ſubiecto penitentie quo ad vires anime.Nembrum primūIrca pͥmū q̄rit̉ ſic. Prīo vtꝝ āgelꝰ apoſtataſit ſuſceptibil̓ pnīe. Scd̓o vtꝝ angelꝰ bonūTercō qꝛ ſuſceptibilitas depēdet ab īuertibilitate: q̄rit̉ de īuertibilitate āgeli. Quarto ꝓquāto angelꝰ dicit̉ inſuſceptibilis penitētie ⁊cͣ.Articulus primꝰUerit̉ gͦ vtꝝ angelꝰ malus ſit ſuſceptibilis penitentie. Ꝙ nō: videt̉. dam̄. ij. li. oportet aūt ſcireqm̄ quod homī eſt mors: hoc angelis eſt caſus.ſſed homo ē inſuſceptibilis penitētie poſt mortē: igit̉ ⁊ āgefeceris me. ibi glo. venialis .i. remediabilis ē culpa homīslus ſil̓r poſt caſuꝫ. ¶ Itē Iob. x. Memēto queſo ꝙ ſic̄ lutūcū ſit irremediabilis in angelo. ſed nō ē irremediabilis qꝛnō pōt deus illud dimittē ſiue remittē̓: eſt igit̉ irremediabilis qꝛ angelꝰ nō eſt poſſibilis ad remiſſione ſiue ad remediatōeꝫ. ¶ Itē ad hoc ꝙ aliꝗs peniteat. nō ſufficit tm̄ dolēde pct̄is: ſed requirit̉ gaudiū de dolore. Unde aug. doleasH ⁊ de dolore gaudeas ⁊cͣ. ſed tā dolor ꝙͣ gaudiū ē virtutis affectiue. igit̉ cū in eadeꝫ vi nō poteſt eſſe ſimul gaudiū ⁊ dolor: nō pōt eſſe penitētia vera niſi vbi ē diuiſio affectiue. ſicut in homīe vbi ē affectiua ꝯcupiſcibilis ſenſibilis: ⁊ ꝯcupiſcibilis rōnalis. hͦ aūt nō ē reꝑire ī angelo: igit̉ nō pt̄ penitere. ¶ Itē libeꝝ arbitriū ī deo īmutabilit̓ ſe hꝫ ⁊ nullomō eſt vertibile. libeꝝ arbitriū homīs ſimpl̓r ē vertibile ⁊mutabile ī oppoſita homīe exiſtēte viatore. ꝯgruit vt liberiarbitriū angelice nature que quaſi mediū ē nobilitate nature ante ꝯuerſionē ad malū vel bonū vertibilis ſit. ꝯuerſione aūt facta inuertibiliter ſtet in ꝑte ad quā ꝯuerſa eſt.¶ Contra. angelus creatꝰ eſt ex nihilo virtute ſiue potētiācreatoris. vn̄ habet quaſi initiū ex quo. ſcꝫ nihil ⁊ pͥncipiūquo eſt ſcꝫ ſuam caiſam. ſed ratōne qua eſt ex nihilo ver-