Druckschrift 
4 (1482) In hac quarta pte summe Alexandri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Queſtioperductam in actum. Unde quia fuit facultatis noſtrefierēt vel fierēt: diſcrete poſſumꝰ velle vel velle talia fuiſſe vel fuiſſe. qꝛ igit̉ ratōne actuū hmōi habitoreſpectu ad tempꝰ facultatis noſtre poſſumꝰ talia vellevel velle diſcrete. ſꝫ impoſſibilia reſpectu futuri. quiaratōne impoſſibilitatis que eſt illoꝝ ẜm ſe: nullo modo cadunt ſub pt̄ate noſtra: poteſt illoꝝ eſſe voluntas diſcreta deliberata. Ad hoc qd̓ obijcit̉. penitentiā efficitur anima ꝯformis deo reꝑatōneꝫ imaginis. vnde debet aliquis actus penitētie in quo ſit ꝯformis volūtati dei. Dicendū habere volūtate ꝯformē diuine voluntati in volito. efficit animā difformē deo ſed magis conformē qn̄qꝫ. ſicut eſt de volūtate boni filij qui non ꝯformatſe volūtati dei: qui vult moriat̉ pater eius: quod ip̄evult. Sed habere volūtatē non ꝯformē volūtati dei in obedientia volēdi: facit animā difformē deo. vnde qn̄ non vultqd̓ deus vult velle. igitur ꝯformare volūtatē ſuaꝫvolūtati dei in volito efficit difformitateꝫ reſpectu dei: ſednon ꝯformare in obedientia volendi facit. Sed cum quisvult ſe peccaſſe habet volūtatē obedientem deo volentiillum velle hoc. vnde regulat volūtateꝫ ſuā iuxta volūtatēdei: quod facit reꝑatōeꝫ imaginis.Conſequēter queriᵐ. §. iiij.tur de illa diffinitione. Penitētia eſt virtus vel gratia ⁊cͣ.Et primo querit̉ de ſufficiētia eoꝝ que poſita ſunt in diffinitione. Secundo de comꝑatōne. Circa primū ſic. Penitētia eſt virtꝰ vel gratia qua ꝯmiſſa mala cum emendatōnisꝓpoſito plangimꝰ odimꝰ: vlterius plangenda ꝯmitterenolumus. Hic aſſignant̉ tres actus penitentie. duo reſpectu preterite ſcꝫ dolere ꝓponere emendare: vnus reſpectu future ſcꝫ nolle vlterius ꝯmittere. Querit̉ igitur hoc dico ꝓpoſitum emendatōnis. quia ex alijs diffinitōnibꝰſcꝫ Augu. Ambro. videt̉ ſuꝑfluat. in quibꝰ expͥmūtur niſi duo actus. ſcꝫ doloris reſpectu p̄teriti volūtatisvel ꝯmiſſionis reſpectu futuri. Item Ambro. penitētia eſt dolor cordis amaritudo anime peccatis. quiſqꝫ ꝯmiſit. ecce in hac ratōne fit mento de actu emēdaionis. neqꝫ de volūtate reſpectu futuri. quare vt videt̉ illa ſuꝑfluūt exquo hec ratō eſt penitētie vere. Iteꝫ quaredicit plangimꝰ odimꝰ. nōne ſufficeret dicere plangimꝰ vtex alijs diffinitōnibꝰ patet. vnde alterū videt̉ ſuꝑfluere: ſcꝫ dicitur odimꝰ Rn̄ſio. tres diffinitōes hic tacte ſcꝫpenitētia eſt dolor cordis ⁊cͣ. Penitētia eſt penitēda admittere ⁊cͣ. Penitētia eſt virtꝰ vel gratia ⁊cͣ. differunt ſic.Prima vocatur penitētia vt eſt recōciliatiua deo. Secūdavt eſt recōciliatiua deo fructuoſa penitenti: eodē quofinalis penitētia dicit̉ fructuoſa penitēti. hoc dico ẜm intellectū illius diffinitōnis ſuꝑius habitū. Tercia vt eſt recōciliatiua deo fructuoſa penitēti recōciliatiua eccl̓ie.Recōciliatō em̄ facienda eccl̓ie notat̉ ibi emēdatōnispoſito ⁊cͣ. ꝓpter hoc nec vna eſt diminuta nec alia ſuperflua: quia ẜm aliū aliū modū ſumpta penitētia illis notificatur. vel pōt aliter dici. tres ſunt actꝰ penitentie. ſcꝫdolere de peccato p̄terito ſiue ꝯmiſſo. cauere a futuro: emēdare ꝯmiſſuꝫ. Prima dicit penitētie ꝙͣtū ad primū actūſcd̓a ꝙͣtuꝫ ad duos ſcꝫ dolere de p̄terito cauere a futuro.tercia ꝙͣtuꝫ ad tres. ita ſcd̓a addit ſupra primam: terciaſupra duas p̄cedētes. Ad hoc qd̓ querit̉. quare diciturplangimꝰ odimꝰ. Dicendū ſic notat̉ dolor penitentieradix doloris. dolor hoc dicit̉ plangimꝰ: radix hocdicit̉ odimꝰ. Ex odio peccati ꝯmiſſi ꝓuenit dolor de peccato. Conſequēter querit̉ de comꝑatōne actuū in notificatōne poſitoꝝ ſic. In hac notificatōne notant̉ duo actꝰreſpectu culpe p̄terite. ſcꝫ dolere de ꝯmiſſo: velle emēdareꝯmiſſum. Et querit̉ quis illoꝝ eſt ꝓprius actus penitētie.Et videtur nolle ꝯmiſiſſe ſic. In cōmiſſione peccati actꝰꝓprijſſimus primꝰ eſt velle reſpectu peccati. igit̉ in penitentia primus ꝓprijſſimꝰ erit nolle peccaſſe. Item actꝰ voluntatis ip̄ius penitētis ꝓprie eſt in diſſentiendo a malo. hoc ex nomīe ip̄o patet. nomen em̄ penitentie vel penitea.liiij.tis ſonat in diſſenſum a malo. minus aūt ꝓprie in aſſentiēdo bono. ſed nolle ꝯmiſiſſe dicit actū diſſenſus a malo: velle emendare dicit actum aſſenſus in bonum ⁊cͣ. Contrain opere peccati eſt auerſio conuerſio. ſed ab actu auerſionis primo ꝓprie eſt ip̄m peccatū. In penitentia ſimiliter eſt auerſio ꝯuerſio ſed modo ꝯtrario. quia in oꝑe peccati eſt auerſio in bono incōmutabili ꝯuerſio ad bonumꝯmutabile. igitur ecōtrario ꝙͣtuꝫ ad illud quod eſt principium ip̄ius penitētie peccati: erit in penitētia peccato.igitur illud opus quod eſt ex ꝯuerſione ad bonum incōmutabile eſt opus primū principiū in penitētia. hoc autemopus eſt velle oꝑari bonum. quod expͥmit in ꝓpoſito emendationis: illud quod eſt nolle malum. Item actuūdictorum vnꝰ eſt in declinatōne mali: alius in oꝑatōne boni. ſed potior eſt actꝰ qui eſt in oꝑatōe boni eēntialit̓ virtuti: ꝙͣ ille qui ē in declinatōe mali. ergo velle emēdare ⁊cͣ. Rnſio. vt dicūt quidā. Eſt ꝯſiderare penitētiaꝫ duplicit̓vt eſt virtus: vt eſt ſacramētū. Ut aūt eſt virtus. ꝓprioreſſentialior eſt illi actꝰ qui eſt in oꝑatōne boni ſcꝫ velle emēdare: ꝙͣ ille qui eſt in declinatōe mali ſcꝫ nolle peccaſſe. vtv̓o eſt ſacramentū. eſt modo contrario: ſcꝫ actus qui eſt indeclinatōne mali .i. nolle peccaſſe: ꝓprior eſt eſſentialiorEx his patet reſponſio ad obiecta. Si obijciatur emēdare eſt actus penitentie ſacramēti. comp̄hendit̉ ſub ſatiſfactione. Dicendū actus emendatōnis poteſt exercerivt ſic penitens plene recōcilietur deo eccleſie. ſic eſt opꝰpenitentie ſacramenti. Uel vt reꝑaretur imago dei in anima: ſic eſt opus penitentie virtutis. Recōciliatio autemeſt contra offenſam dei: reꝑatio contra elongatōneꝫ a deo.Reꝑatio enim efficit animam ſimilem deo. ita ꝓpinquatdeo qd̓ eſt opus virtutis ꝓprie.Conſequēter queri .§. v.tur de hac notificatōne. Penitētia eſt correctō male mētisſic. peccatū ſit ꝓprie ip̄ius voluntatis. videtur ip̄iusꝓprie ſit correctio. Eſſet ergo dicendum. Penitētia eſt correctio male voluntatis. Pret. cum peccatū deformet totam dei imaginem in anima. que attendit̉ penes memoriāintellectiuā. voluntatē ſiue mentis noticiam amorem.que quidem reformant̉ per penitentiā: videtur in ratione penitentie deberet exprimi eſſet correctō intelligentie voluntatis ſicut mentis. Item penitentia ſit virtus ꝑimens veterem homineꝫ. vetus autem homo diciturpeccator. Ut Eph̓e. iiij. Deponite vos ẜm priſtinaꝫ cōuerſationem vetereꝫ hominē .i. hominē exiſtentē in peccato .i.peccatū quo homo inueteraſcit: videt̉ dicendū eſſet. penitentia eſt correctō homīs ſiue peccatoris. Item in diffinitōne p̄habita. ſcꝫ penitētia eſt virtꝰ vel gratia ⁊cͣ. cumactu emendatōnis ſiue correctōnis. plures actꝰ tangunturqui neceſſario requirūtur in penitētia. ergo vt videtur hecratio eſt inſufficiens. Rn̄ſio. mens multiplicit̓ ſumit̉Sumit̉ qn̄qꝫ pro tota ſubſtātia anime. dicit̉ a mene defectu ꝓpter ip̄iꝰ anime mutabilitatē. Qn̄qꝫ vi cognitiua ſiue iudicatiua: dicitur a metior metiris: ſic ſumit̉ a damaſceno cum ponitur inter cognitiuas. Quādoqꝫ ſumit̉pro ſuperiori parte ratōis. dicitur ab emineo. nes. Quādoqꝫ pro memoria hoc dupliciter. vel quo ad habituꝫ. vtcum dicit̉. penes hec tria que ſunt mens noticia amorattenditur imago dei in anima. Quādoqꝫ pro actu vt cuꝫdicitur mens memīt ſe. ſic dicit̉ mens a memī. Quādoqꝫpro voluntate vt in notificatōe p̄tacta. ſcꝫ penitētia eſt correctio male mentis. vnde. iij. Math̓. Penitentiā agite vbidiffinitio hec ponit̉ in glo. dicit̉ in aliquibꝰ codicibꝰ mentis vel volūtatis. Dicendū eſt ergo hic ſumit̉ mens provoluntate ſub hoc ſenſu. penitentia eſt correctio male mentis .i. male voluntatis. Mens autē non eſt mala malitiamortali: niſi a voluntate mala. Et ſic patet rn̄ſio ad pͥmū. Ad aliud dicendū. etſi tota imago dei in anima deformetur peccatū: nihilominꝰ origo cauſa ip̄ius deformitatis eſt ip̄a ꝑuerſitas voluntatis. vnde ip̄a correcta penitentiā: ip̄a anima formā ꝑditaꝫ recuꝑat. Nec oportet