Queſtionis ſiue grauaus. ſed penitētia illis conſentit et d̓illis gaudet. Nec eſt dolor mentis. quia ille eſt triſticia q̄eſt diſſenſio ab his que nobis nolentibus acciderūt. Sꝫſi aliquis dolor requiritur in penitentia: ille eſt dolor depeccatis cōmiſſis. ſed illa nō acciderunt nobis nolentibus. quia vt dicit aug. peccatum eſt ita voluntarium. ꝙſi nō eſt voluntarium: nō eſt peccatum: igitur nō ē dolormentis. ¶ Item ſi penitētia ē eēntialiter dolor et non carnis: gͦ mentis. ſed vt dicit aug. Dolor mentis vel animetriſticia ē. quare igitur nō diffinitur penitentia ꝑ triſticiam. vt diceretur: penitentia ē triſticia cordis. ¶ Itē quatuor ſunt affectōnes. ſpes. gaudium. timor et dolor. ſꝫ ſicut ſpes eſt de bono futuro: gaudium de bono pn̄ti: ſic timor de malo futuro: dolor de pn̄ti. Sed ſi penitentia ē dolor: igitur aut ē de malo pn̄ti. pene aut culpe. Nō de malo pene pn̄ti: quia de illo potius debet eē gaudium. ẜm illud aug. doleat et dolore gaudeat. Nec de pn̄ti malo culpe: quia nō eſt pn̄s. quia cum penitentia virtute nō ē culpa p̄ſens: virtus em̄ ſimul cum culpa eſſe nō poteſt. ¶ Itēẜm aug. Penitentia ē vindicta quedā quia vindicatur īiuria dei. vn̄ ē opus iuſticie. ſed opera virtutis ad hoc ꝙſunt accepta deo: debent cū gaudio fieri. heb. xiij. vt cumgaudio hoc faciant ⁊ nō gementes. hoc eī nō expedit nobis. igitur cū gaudio debet eē penitentia nō igitur cū dolore. ¶ Preterea. cum tres ſunt partes penitentie .ſ. ꝯtritio. ꝯfeſſio. ſatiſfactio. ſi ꝯuenienter in rōe penitentie ponitur dolor qui eſt cōtritio ſiue cōtritōis: debet poni aliquid quod eſt cōfeſſio ſiue cōfeſſionis. ſimiliter quod eſtſatiſfactio ſiue ſatiſfactōnis. vel quare nō? ¶ Item morbus ſanandus eſt ꝑ cōtrarium. ſed quedam peccata ſuntquibus annexa eſt triſticia. nec ſine triſticia fieri poſſuntſicut inuidia. accidia. igitur ad curatōem taliū nō requiritur dolor ſed potius gaudium. igitur dolor nō ē eſſentialis penitentie. cum penitentia ſit medicina qua curat̉generaliter omne peccatum. ¶ Item in peccato ſunt triadelectatio. turpitudo. quia deformatō ymaginis dei. dānū: quia amiſſio gratuitorum ⁊ vulneratio naturalium.cōtra primū in penitentia ē triſticia que ponitur in diffinitōne penitentie. quare ſimiliter non ponitur aliquid īdiffinitōne quod rn̄det deformatōni vt verecūdia vl̓ aliud hmōi. et aliud quod reſpōdet damno vt reꝑatio vl̓ voluntas reꝑandi ſiue aliud hmōi. ¶ Item aug. doleat ⁊ dedolore gaudeat. ⁊ nō ſit ſatis ꝙ doleat: ſed ex fide doleat⁊cͣ. ſed quod ē motus vnius virtutis ſiue actus: nō ē motus ſiue actus alterius. igitur ſi dolere eſt actus fidei vtpatet ex verbo aug. dicētis ſed ex fide doleat: igitur nonē actus ſiue motus penitentie. ¶ Item pͣs. dixi cōfiteborQuod aug. exponens ait. Magna pietas dei vt ad ſolāꝓmiſſionem peccata dimiſerit. gͦ cum ad ſolam ꝓmiſſionē dimittit peccata: nō requiritur dolor. igit̉ nō ē eēntialis penitentie. ¶ Itē peccata inferunt vulnera anime ẜmꝙ dicitur luce. x. homo quidā deſcēdebat ab hierl̓m ī hiericho et incidit ī latrones. qui etiā deſpo. e. et pla. impo.ab. ſe. re. glo. vulnera inferunt .i. peccata. hec vulnera nōxix ix.iij. xiiiqꝫpn̄t nō ſentiri niſi vulneratus mortuus ſit. vnde gr̄a facit hec vulnera ſentiri et ſanitatem querere. hoc habeturin quadam glo. Math̓. iij. ſuꝑ illud. Facite dignos fructus penitentie que ē: diſcretio ē in penitentia. que timore dei et metum ante oculos ponit: recolens antique turpitudinis. ſic dolor cordis in fletus erumpit: quia ſine dolore nulla ſunt vulnera. ſi vitalia membrorum nō fuerūtcircū mortua: gratia eſt que ſentit: ſentiens querit ſanitateꝫ. hec glo. Gratia igitur facit ꝙ ſentiunt̉ vulnera .i.gratia inducit dolorem. igitur gratia prius ē ꝙͣ ſit dolorille ſicut cauſa effectu. Ponatur igitur ꝙ tunc decederetpenitens .ſ. in gratia anteꝙͣ doleret. cōſtat ꝙ ſaluaretur.exquo decederet cum gratia et ſine dolore: igitur dolor n̄eſt neceſſarius penitentie. ¶ Item quare dicitur dolor etamaritudo: cum idē ſignificatur ꝑ vnum quod ꝑ alterū.¶ Reſponſio ad hoc. ꝙ dolor eſt neceſſarius penitenti ⁊eēntialis penitentie. Unde de peni. di. iij. Aug. vbi dolor.liiij.finit̉: deficit penitentia. Itē pͣs. In cubilibus rr̄is cōpugimini. glo. vt ſeip̄am anima penitens cōpungat: ne indei iudicio damnata torqueatur. hec glo. Ex his patet.ꝙ ſine dolore nō eſt penitentia. exquo anima punienda ēdolore: ne in dei iudicio damnata torqueatur. Et de pe.di. v. dolendum ē et dolore purgandum. Ex his patetnō eſt penitentia ſine dolore. ¶ Ad hoc igitur quod obijcitur ꝙ penitentia ē reuerſio ab eo qd̓ eſt p̄ter naturaꝫ adid quod ē ẜm naturam. In hac aūt diffinitione nihil ponitur quod dolorem exprimit ⁊cͣ. dicēdum ꝙ hec rō nō dicit eſſe penitentie: niſi inꝙͣtum habet oppoſitōem cū peccato ꝙͣtum ad generales cōditōnes peccati. q̄ ſunt auerſio et cōuerſio. vnde nō deſcendit ad ea que ſpecialius tāgunt eſſe penitentie. Unde nō dicit quicquid eſt de eē penitentie ſimpliciter: ſed ꝙͣtum ad eſſe hmōi. Poſſet tam̄dici. ꝙ aliquo mō in hac rōne inſinuatur ꝙ dolor concomitatur penitētiam. quia in hac rōne dicitur. ꝙ penitentia eſt reuerſio ab eo quod eſt p̄ter naturam. illud quo dhic dicitur eē p̄ter naturam nō ē aliud ꝙͣ libido ſiue nimia delectatio in bono cōmutabili. ad hanc aūt reuerſionē ad hmōi cōmutabile ꝯſequēter ſe habet dolor. Nō em̄pōt eſſe receſſus a ſummo delectabili ſiue delectanti ſinedolore. vn̄ et in hac rōne quodammodo datur intelligidolorem neceſſario cōcomitari penitentiam. ¶ Ad illudqd̓ obijcitur. ꝙ neqꝫ ē dolor carnis neqꝫ dolor mentis vtvidetur ꝑ aug. Dicēdum ꝙ reuera ē dolor mētis ſiue aīequia eſt ex his rebus que accidunt nobis nolentibus. ſicet em̄ peccatum in ꝑpetratōne ſua ſit voluntarium: nihilominus exiſtente penitētia nō ē voluntarium. Undecum penitemus de peccatis dolemus. ⁊ dolor ille ē de rebus que accidunt nobis nolentibus .i. de his que volumus n̄ accidiſſe que in ꝑpetratōe erāt voluntaria. ¶ Adid quod queritur. quare potius dicitur penitētiā dolorꝙͣ triſticia: exquo pnīa eſt dolor anime. qui ꝓprie ē triſticia vt dicit aūg. Rn̄ſio. ꝙ licꝫ dolor carnis nō ē aliud vtdicit aug. ꝙͣ offenſio anime: nihilominus dolor cōmuniter nominat diſſenſionē que ē ex aliquo quod refugit etaſꝑnat̉ aīa. Un̄ aug. dolor aīe qui triſticia nūcupat̉ ē diſſenſio ab his rebus que nobis nolētibus acciderunt. vn̄cōmuniorē habebat nominatōem dolor ꝙͣ triſticia. dr̄ eīdolor carnis ⁊ dolor mētis. nō aūt dicit̉ triſticia carnisſꝫ mentis ſolum. Quia igitur dolor penitētie debꝫ reſpōdere delectatōi peccati. delectatio aūt peccati ⁊ ē carnis⁊ ē anīe: ꝯueniētius dicitur pnīa dolor ꝙͣ diceretur triſticia. ¶ Ad hoc quod obijcit̉. ꝙ dolor ē de malo pn̄ti ſꝫ peccatū nō eſt p̄ſens ⁊cͣ. Dicēdum ꝙ duplex eſt pn̄tia maliculpe .ſ. ꝑ exiſtentiam in affectu: ⁊ ꝑ recordationem ſiueaſpectum in intellectu. Unde ⁊ ſi nō ſit pn̄s malum culpe ꝑ eēntiam in affectu: ē tamen pn̄s ꝑ aſpectum in intellectu: ⁊ talis pn̄tia ſufficit ad dolorē. ¶ Si obijciatur cōtra hoc. ꝙ eadē ratōne poſſꝫ dici ꝙ dolor ē de malo futuro. qm̄ malū futurū ē pn̄s ip̄i aſpectui intellectus. quianullus timet aliquid niſi illud aliquo mō ſit in cōſideratōe ſiue cogitatōe. Dicēdum ꝙ nō ē ſimile. quia ilquo ē certitudo exꝑientie: certiori mō ē in cognitiua ꝙͣlud de quo ē certitudo opinionis ſiue p̄ſumptōnis. p̄tertoꝝ em̄ que circa nos facta ſunt habemꝰ certitudinē exꝑimenti: futurorum habemus certitudinē eſtimationisſiue p̄ſumptōis. ⁊ ꝓpter hoc licet mala futura ſint preſentia in aſpectu intellectus ſicut mala p̄terita: preſentia tn̄hmōi futurorum nō eſt ita efficax ad ꝓuocatōeꝫ dolorisſicut pn̄tia preteritorum. Et ad eius explanatōem valetbetur. ꝙ valde differēter ⁊ certiexemplum aug. a qꝛus cogitat quis hoīem quem vidit: ꝙͣ leonem quem nonvidit. quia hominitat vere ⁊ ꝑ ſpeciē eius que pn̄sniſi fingido. Similiter mulē anime iltu pn̄tia mali preteriti de quo eſtto certius eſt in irdolor: ꝙͣ mali futurinor. ¶ Ad aliud qd̓ obijim ⁊ ita ē ſpēs iuſticie. cꝰcitur ꝙ pn̄ia eſt vindictaudio. Dicēdum ꝙ ī penitētia dolor ⁊ gaudium nō reſpiciant idem: nec habent