Druckschrift 
4 (1482) In hac quarta pte summe Alexandri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

penitētia eſt idem qd̓ patitētia vel reducibilis ad illaꝫ Item videt̉ ſit virtus temꝑantie vel ad illā reducibilis. Uirtus temꝑantie carnis laſciuias et ea ſūtcarni delectabilia reprimit. hoc aūt facit virtus penitentie. Un̄ yſid̓. ij. de trini. xij. c. Illa eſt ꝑfecta cōpunctōisaffectio. que om̄es a ſe carnaliū deſiderioꝝ affectus repellit. Item videt̉ ſit virtus prudētie vel ad illaꝫ reducibilis. vj. luc̄. Beati qui nūc fletis. glo. Ecce prudētia qua attendit̉ ꝙͣ miſera hec terrena ꝙͣ beata celeſtiaigitur lugere eſt virtutis prudētie. ſed actus penitētie eſtlugere de peccatis ſuis. igit̉ penitētia eſt prudētia. Iiin psͣ. quare triſtis es aīma mea. ſpera ī deo qm̄ adhuccōfitebor illi. glo. adhuc agam penitētiam de peccatis.et loquit̉ ibi ratio ad ſenſualitatē cōfortans eam vt patet in glo. igitur rōnis eſt agere penitētiam de peccatisigit̉ penitētia meritoria ſit alicuiꝰ virtutis ſite in rationali hoc aūt eſt virtꝰ prudentie. ergo ⁊cͣ. Cōtra. penitentia eſt virtus. que tm̄ neceſſaria eſt penitentibꝰ. ſedvirtutes cardinales neceſſarie ſunt om̄ibꝰ: ergo penitentia eſt virtus cardinalis. Reſpōſio. penitentia eſtvirtus cardinalis cōtenta ſub iuſticia. Nota ergo virtutū quidam ſunt actusgenerales. quidam ſpeciales etprij. Generalis actusoīm virtutū et ſingularū eſt diternere quid agendū eſt et quid. in om̄i materia tenere modū ſiue mediū. in om̄i oꝑe oꝑari difficilima. velleordinatū et debitū. vn̄ in om̄i oꝑe virtutis qͣtuor hec occurrūt. diſcretio agendi. tentio vel obſeruatio medij voluntas ordinata in debitū ſiue bonum. oꝑatio difficilis.Iſti ergo actus et ſi ſint cōmūes oīm: appropriationeꝫſinguli ſunt ſinguloꝝ. Unde virtus in generē ẜm om̄esiſtos actus determinatur a ph̓o. determinat̉ em̄ inſpectrix medij. que tn̄ magis appropriatōem eſt prudētieꝙͣ aliaꝝ. determīatur īmediate cōſiſtens: qd̓ magis appropriat̉ fortitudini. determīatur voluntas ordinatain debitū ẜm dicit ph̓us. virtutes aut ſunt volūtatesaut non ſine volūtate. poſt additur de ordinatōe earūcuiꝰ ordo appropriat̉ iuſticie. qꝛ igit̉ hmōi cōditōes communes ſunt oīm virtutū ẜm has inꝙͣtum ſunt cōditōes cōtracte: dicende ſunt diuerſe virtutes neqꝫ vna.Unde ſi ad virtutē penitētie requirit̉ aliquid qd̓ eſt prudentie temꝑantie et fortitudinis: ꝓpter hoc dicenda ēhec vel illa virtus. Ex his patet reſponſio ad obiecta.Ad hoc qd̓ obijcit̉. eſt virtus patiētie. qꝛ actus illiusmaxime cōuenit actu patiētie. Dicendū actus patientie qui eſt om̄ia libēter ſufferre. eſt de primis actibus illius: ſed potius aſſignat̉ effectus penitētie ꝑfecteUnde dicit ioh̓. os aureum. ꝑfecta penitētiā cogit peccatorem om̄ia libēter ſufferre. aūt diſtinguūtur v̓tutesneqꝫ appropriant̉ ẜm effectus ſuos. maxime ẜm effectꝰip̄aꝝ inꝙͣtum ꝑfecte ſunt: ſed potius ẜm actus ꝓpriosꝑfecte elicitos. cuiꝰ eſt om̄ia ſufferre. Ad illd̓ quodobijcit̉. penitentia virtus eſt tm̄ neceſſaria penitentibus ⁊cͣ. patet reſponſio ex ſupradictis. ſcꝫ vbi actum eſtuomodo peītentia eſt ī ꝑuulis. Preterea. ſi ſit neſſaria ꝙͣtū ad actum puniēdi ſe peccato facto in deioffenſam: neceſſe eſt tn̄ ꝙͣtum ad actum deteſtādi peccatum ſimpliciter.Nembrum ſecundumOnſequēter queritur quid ſit penitentiaratione ſiue diffinitione. Et primo. querit̉de ratione diſtinctōis ip̄arum diffinitōnūſiue notificatōnū. Secūdo de veritate earundem.Ayticulus primusIrca primā ꝑtem notāde ſunt rōnes ſiue diffinitōes penitētie. Que deſcribit̉ ſic ab amb̓.in ſermo. xl. Ecce nūc tempus acceptabile ⁊cͣPenitētia vera eſt dolor cordis et amaritudo aīe malis que quiſqꝫ cōmiſit. Item aug. in eccleſiaſticis dog.xxiiij. Penitētia vera eſt penitēda admittere admiſſa deflere. Et idem dicit ambro. Penitētia eſt mala p̄terita plangere et plāgenda iterū cōmittere. Itē ſuꝑillud Math̓. iij. Penitētiam agite. glo. Penitētia ē correctio male mētis. Itē aug. li. de penitētia. Penitētiaeſt quedā dolētis vindicta: puniēs in ſe qd̓ dolet ꝯmiſiſſe Item. iiij. ſent̉. Penitētia ē virtꝰ vel gr̄a cōmiſſa mala emēdatōis ꝓpoſito plāgimꝰ et odimꝰ. et plāgendavlterius ꝯmittere nolumꝰ. Itē aug. li. v. reſpōſionuꝫ.Penitētia ē res optīa ꝑfecta. omēs defectꝰ reuocatad ꝑfectū. Item dicit damaſ. Penitētia ē ab eo qd̓ eſtp̄ter naturā: ad id qd̓ ē ẜm naturā reuerſio. Circavt ſolet opponit̉. Si vniꝰ vnū ē: diffinitio aūt indicateſſe: vnius debet niſi vnica diffinitio. Rn̄ſio adhoc. penitētia ẜm dinerſam cōſideratōꝫ relatōꝫ mutiplex habet. et ẜm ml̓tipliciter diffinit̉. Poteſt igīꝯſiderari penitētia dupl̓r. vel inqͣtū cōſiderat̉ ſimpliciter hoc eſt vt non cōtrahit̉ ad aliqd̓ genꝰ virtutis: vl̓ vtcōtrahit̉ ad aliquod. ꝓut cōtrahit̉ ad genus v̓tutis ſcꝫiuſticiā: diffinit̉ ſic. Penitētia ē quedā dolētis vindicta.puniens in ſe quod dolet cōmiſiſſe. Inꝙͣtum conſiderat̉vt cōtracta: poteſt comꝑari ad ſuū genus et ſic diffinitur. Penitētia ē v̓tus vel gr̄a cōmiſſa mala emēdatōnis ꝓpoſito plangimꝰ et odimus. hec em̄ diffinitō datur genꝰ differētias. Uel pt̄ comꝑari ad fineꝫ. ſꝫ ē duplex finis ſcꝫ ad quē et a. ẜm comꝑatōꝫ ad finē ad quēdiffinitur ſic. Penitētia ē res optīa et ꝑfecta. que om̄esde fectus reuocat ad ꝑfectū. Scd̓m comꝑatōeꝫ ad finē aquo dat̉ illa. Penitētia ē penitēda admittere admiſſa deflere. qꝛ admittere penitēda ē cauere a pct̄is. Ul̓pt̄ comꝑari ad ſubiectū et hoc dupliciter. Uel ꝓut ē eliciens ex illo actꝰ ſiue motus cōgruos: et ſic dat̉ iſta. Penitētia eſt dolor cordis et amaritudo aīme malis quequiſqꝫ cōmiſit. Uel ꝓut eſt reꝑans illud vel reuelans adefectu ſine malo in qd̓ cecidit culpā: et ſic datur illa.Penitētia ē correctio male mētis. hec aūt diffinitio differt ab illa. Penitētia eſt res optima et ꝑfecta que om̄sdefectus reuocat ad ꝑfectū in hoc: hec tangit ſubiectūqd̓ eſt ꝑficiendū: illa ſimpliciter tāgit illam ꝑfectionemUel p̄t comꝑari ad peccatū cuiꝰ oꝑat̉ deletōem. ſic datur iſta. Penitētia ē ab eo qd̓ eſt p̄ter naturā. ad illd̓ qd̓eſt ẜm naturam reuerſio. Hec aut diffinitō exprimit penitentiam cuius oꝑatio eſt quodāmodo oppoſita operationi pct̄i. pct̄m em̄ ē auerſio a bono ad malum. ſiue abeo qd̓ eſt ẜm naturam ad id qd̓ eſt p̄ter naturam. et heceſt reuerſio ab eo quod ē p̄ter naturam ad id qd̓ eſt ẜmnaturam. Uel pt̄ dici hec notificatio penitētia eſt resoptīa ⁊c̄. data ē ẜm cōpletiſſimū ꝑfectiſſimū penitētie. Alie date ſunt ẜm ꝑticulares relatōes. hoc aūt accidit multipliciter. vel inqͣtū notificat̉ vt ē relata ad genſiue ſimpliciter vt illa. Penitentia eſt virtus ⁊cͣ. Uel vtrelata ad genꝰ cōtractu vt illa. Penitētia eſt quedā doltis ⁊cͣ. vel vt eſt relata ad finē vel ad ſubiectū vt prius.Articulus ſecundusOnſequēter querit̉ de veritate ip̄aꝝ diffinitionum. Et primo de hac. Penitētia ē res optima ⁊cͣ. Secūdo de hac. Penitētia ē vera cordis cōtritō ⁊cͣ. Tercō de hac pnīa vera ē penitenda ⁊cͣ.Quarto de hac. Penitētia ē virtus vl̓ gr̄a ⁊cͣ. Quīto dehac. Penitētia eſt correctio ⁊cͣ. Sexto de hac. Penitentia ē quedam dolētis ⁊cͣ.Queritur ergo pri­ .§. j.mo qͣre dr̄ res optīa. qꝛ illd̓ dr̄ optimū. qd̓ ꝑfectiꝰ ordīatad ſummū bonum. hoc aūt facit caritas: igitur in genere virtutum eſt optima. ſꝫ qd̓ ſuꝑhabūdātiā dicit̉ vniſoli ꝯuenit: igit̉ ⁊cͣ. Itē quare dicit̉ res ꝑfectiſſimeſicut dicitur optima ꝑfecta. Reſpōſio ad pͥmū. ſic̄cit̉ bonū ſimpliciter et bonum in genere. ſimilit̓ optimū