Druckschrift 
4 (1482) In hac quarta pte summe Alexandri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Queſtioquia viuūt iuſti. hec aūt eſt fides: qꝛ iuſtus in ſua fide viuet. Abac. ij. ergo penitētia eſt idē qd̓ fideo. Cum formaliter loquēdo ſit vita ſpūalis niſi ab vno. cum vitaſpūalis ſit a penitētia ſimiliter et a fide: videt̉ idē ſitpenitētia qd̓ fides. Et pt̄ queri de differētia que eſt interpenitentiā et fidem et caritatem inqͣtū viuificāt. j. ioh̓.iij. Nos ſcimꝰ qm̄ trāſlati ſumus de morte ad vitam qm̄diligimꝰ fratres. Itē virtus illa que mouet ad actumdolendi meritorie et penitēdi eſt penitētia. hoc aūt facitſpes. Spes em̄ venie mouet ad actū penitēdi meritorie.qui em̄ deſperat mouet̉ ſic: ⁊cͣ. Cōtra. ꝓpriꝰ actꝰet primus penitētie virtutis eſt actus penitēdi. qui ꝗdeꝫactus traſit in deū vt in obiectū: ſed om̄is virtus theologica ꝙͣtum ad eius actū ꝓpriū et primū tranſit ī deuꝫvt in obiectū: igit̉ ⁊cͣ. Item non ſit caritas patet ſicẜm aug. Penitētia reducit omēs defectꝰ ad ꝑfectū. igit̉reducit defectū ex carētia caritatis. igit̉ ē caritas. It̓virtutis caritatis ꝓprius actꝰ eſt diligere. qui ꝗdē actus eſt actus penitētie. īmo potius cōtrariꝰ ſcꝫ deteſtarivel punire. Probatio primus actus non eſt diligere.Uniuſcuiuſqꝫ virtutis duo ſunt actus. ſcꝫ primꝰ et cōſequēs. verbigr̄a. virtus fortitudīs eſt aggrēdi ardua. actꝰgrediendi eſt primus actus. delectari in aggreſſu eſtſubſequēs. non em̄ eſt fortis qui aggredit̉: ſed delectatur et gaudet in illo aggreſſu vt vult ph̓us. Un̄ delectari et amare hmōi aggreſſum eſt actꝰ ſequēs. vniuſcuiuſqꝫ virtutis igit̉ eſt actus p̄cedēs actū amoris excepta caritate. igit̉ virtutis penitētie ē actus p̄cedens actu amoris. igit̉ ꝓprius actus illiꝰ et primꝰ eſt actus caritatis: igit̉ nec ip̄a eſt caritas. Item non ſit fides neqſpes patet conſimili rōne. quia eoꝝ actus ꝓprij differuab actu ꝓprio penitētie. Reſpōſio. quorūdaꝫ fuit opinio penitētia in ſubiecto eſt aliud ꝙͣ caritas. differens tn̄ ẜm rōem. caritas em̄ eſt inꝙͣtum amat deū: penitētia inqͣtum refugit et deteſtatur malū inqͣtū dei offēſiuum. Sed hec opinio videtur minꝰ recta. quia ſi timorqui facit refugere et deteſtari malū eſt alius in ſubiectoꝙͣ caritas: video quare penitētia ſit dicenda alia caritas. ꝓpter hoc dici poteſt penitētia eſt virtustheologica. Ad primū dicendū. penitentia habetdeum obiecto: ſed offenſam dei ſiue peccatū vt eſt deioffenſiuū. ſicut em̄ obediētia ꝓprie reſpicit mandatū deiinꝙͣtum mandatū. et latria honorē dei inꝙͣtum debituꝫ:ſic penitētia peccatū tanꝙͣ dei offenſiuū. et deo emēdandum. Ad illud qd̓ videt̉ oſtendi ſit caritas. dicendū virtutes ſeinuicē adiuuāt et inuicē imꝑant vt tactumeſt. Aliquis em̄ obedit precepto dei quia p̄cipit̉ et hoc ēobedire pure. Aliquis qꝛ amat deū et hoc eſt obedientieimꝑate a caritate. Aliquis obedit p̄cepto de cōtinentiaqꝛ diligit illā. et hoc eſt obediētie imꝑate a caſtitate. Similiter eſt de penitētia. aliqn̄ em̄ elicit actū imperio alterius virtutis. aliqn̄ ſeip̄a nulla alia imꝑante. dicenduꝫgit̉ motus deteſtatōis peccati eſt a caritate imꝑante.ſed a penitētia eliciēte. ꝙͣuis em̄ caritas moueat ad deteſtandū quod ſeꝑat a deo: non tn̄ elicit actum deteſtatōisſed penitētia. Ad aliud dicendū. etſi natura bonuꝫp̄cedit malum et amor odiū: ꝓpter hoc oportet virtus eliciētis actum ſiue motum odij ſit ꝓprius et primusactus amoris: ſed ſufficit ſit alterius virtutis. Exemplum eſt ad hoc ſicut vult aug. Actus amoris p̄ceditactum timoris natura. et amor timorē. nec ꝓpter virtus eliciens actū timoris prius elicit actū amoris. virtꝰem̄ timoris ſiue donū elicit actum timēdi non tn̄ actumamandi. ſimiliter in ꝓpoſito. Un̄ dicendū hec eſt falſa. virtutis penitētie motus eſt odij reſpectu mali quaꝫnaturaliter p̄cedit in eadem motus amoris in bonū. Sꝫſequitur p̄ceſſit. tamē ſicut motꝰ penitētie: ſed vtmotus alterius. Caritas em̄ elicit motū deteſtatōnispeccati. ſed ſolum imꝑat: cuiꝰ imperio elicitur a virtutepenitētie. Ad aliud aūt qd̓ obijcitur. gaudere de bo eſt virtutis caritatis ⁊cͣ. dicendū gaudere de bono.liiij.non eſt primus actus et ꝓprius caritatis: ſed diligere bonum ſiue velle bonū. Ad qd̓ ſequit̉ de bono habito gaudium et ad hoc odium de malo. Unde dicendū. odiremalum deteſtari eſt actus elicitꝰ a caritate. niſi excōſequēti. Actus aūt iſte elicitus ex cōſequēti a caritateimperio caritatis elicit̉ ſe a virtute ire zelum. et eſtactus eius ꝓprius. odire aūt malum ꝓprij ſubiecti quodmagis ex cōſequēti eſt a caritate ꝙͣ odire malum. ſimpliciter eſt ꝓprius actus virtutis penitētie. et elicit̉ ab illaimperio tamē caritatis. Unde dico caritatis ē vt imꝑantis. penitentie vt eliciētis. et ita ſi ſit motꝰ vtriuſqꝫ ſequitur ex hoc caritas ſit penitētia. Que em̄ exſequenti eliciūtur ex caritate imperio caritatis: eliciuntur proprie ex aliqua alia. Ea que alia parte inducuntur concedo rōne veritatis cōcluſionis. non quia ibiꝓpoſito plenam habeant veritatē: qꝛ vtrum caritas prior ſit penitētia vel ecōuerſo: dubitatōem habet infra diſcutiendam. Ad illud aūt quod obijcitur. vniuſcuiuſqꝫ virtutis actus cōſequens eſt actus amoris non precedens actum ꝓprium virtutis. quia ad actum primū ī virtutibꝰ requirit̉ ſequatur amor et delectatio. dicendū duplex eſt amor. ſcꝫ ordinata voluntas boni erga aliquem. ẜm dicit bern̄. amor eſt vehemēs et bene ordinata volūtas. et amorem ſic ſumptū p̄cedit ſemperactus alius in virtutibꝰ. Eſt etiā amor cōplacentia quedam. ſiue delectatio cōplacentie: et hmōi amor ſequiturad ꝓprium et primū actum in virtutibꝰ. et hanc delectationem cōplacentie vocat philoſophꝰ gaudium dicit.et hoc ip̄o gaudet. Ad illud quod obijcitur. ē fides.dicendū gratia fidei eſt qua aīma viuit quodāmodoformaliter. ſimiliter et gratia penitētie. ſed ſicut gratiafidei inꝙͣtum ē fidei ē abſolute gratiā faciens. et gratiapenitentie eſt gratitudīem ꝑditam reꝑans. ſic hec eſt abſolute viuificans: illa vitam ꝑditam reꝑans. Gratia at̄fidei differēter viuificat et gratia caritatis: qꝛ gratia fidei eſt viuificans diſpoſitiue: gratia caritatis completiue. Unde caritas eſt vinculum ꝑfectōnis. Col̓. iij. et hocquia eſt copula amātis et amati. Unde quia caritas copulat aīam cum ip̄o qui eſt vera vita: ſimpliciter et complete viuificat. formaliter dico. de hoc īfra habebit̉ vbiagetur de ordine penitētie. Ex hoc patet reſpōſio ad aliud quod ſequit̉. Ad aliud dicendū. virtus que mouet actum dolendi ſiue penitēdi eliciendo eſt penitentia.hec aūt facit ſpes ſed ſolum imꝑando.Ayticulus quartusOnſequēter querit̉ an penitētia ſit virtꝰ cardinalis. Et videt̉ ſic. iiij. ſententi. xiiij. diſ.Penitētia eſt virtus vel gratia qua cōmiſſamala cum emendationis ꝓpoſito plangimus et odimꝰ.plangere cōmiſſa ꝓpoſito emēdatōis eſt iuſticie: ergopenitētia ē iuſticia. Item ſacrificate ſacrificiū iuſticie.glo. ꝗd iuſtius ꝙͣ vt ſuis ꝗſqꝫ peccatis potius ꝙͣ alienisiraſcat̉. ſeqꝫ puniēs penitentiā et ſatiſfactōem deo offerat. Item.. coꝝ. xj. Si noſmetip̄os diiudicaremus:vtiqꝫ iudicaremur. et loquit̉ ibi de iudicio penitentiali.qd̓ patꝫ ex glo. ibidē dicit. Si mētis nr̄e tribunal aſcendētes accuſāte cogitatōe teſte ꝯſcīa noſmetip̄os diiudicaremꝰ penitēdo: tīore tāꝙͣ carnifice nos torquēte. qͣiꝗdā aīme ꝯfitētis ſanguis ꝓflueret lacrimas. iudicaremur .i. puniremur a deo. Ex his patꝫ penite̓ ē iudicare. ſꝫ iudiciū om̄e iuſticie ē: igit̉ ⁊cͣ. Itē yſid̓. tūc iudiciū ꝗſqꝫ de ſe ſumit: qn̄ digna pnīam ſua praua factacōdemnat. Item videtur ſit virtus patiētie vel debet ad illā reduci. qn̄ aliquid debet ad aliud reduci: debet reduci ad illud cum cuius actu actus illius maximecōuenit. ſed actus penitētie maxime cōuenit actu patientie vel eſt idem qd̓ ille. Dicit em̄ ioh̓. os aureū. Perfecta penitētia cogit peccatorē om̄ia libēter ſufferre. ſedom̄ia libēter ſufferre ſiue volūtarie eſt actus patientie:igitur idem eſt actus penitentie qd̓ actus patiētie. igitur