Druckschrift 
4 (1482) In hac quarta pte summe Alexandri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

autē elicit actū qui trāſit in peccatū quaſi in materiam:ſic eſt virtus generalis. Sed intelligedū eſt virtus generalis dicit̉ pluribꝰ modis. Uel qꝛ generaliter om̄ibꝰcōuenit et de om̄ibꝰ p̄dicat̉: vt virtus genus predicat̉ deom̄ibꝰ. Uel qꝛ integraliter cōtinet om̄es virtutes. ſic̄ generalis iuſticia integraliter cōtinet om̄es virtutes. vndedicit Criẜ. Sicut plures vites vnā vineā cōſtituunt: ſicplures virtutes .i. om̄es conſtituūt iuſticiā generalē. Ul̓qꝛ om̄es virtutes cōcomitant̉ illā in electōne actuū ſuo. Neqꝫ primo neqꝫ ſecūdo eſt penitentia virtꝰ generalis. ſed tercio: qꝛ ſcꝫ cum penitētia ſunt om̄es virtutesalie mouētes ad fines ſuos in penitētia. Unaqueqꝫ nanqꝫ virtus habet libertatē mouedi actus ſuos ad finē ſuūaſſequēdum in penitētia. et hoc vel eliciēdo vel imperando. Ad hoc qd̓ obijcitur quelibet virtus facit gaudere de ſuo bono: igit̉ et dolere de ſuo cōtrario ſcꝫ peccatoDicendū aliter et aliter facit virtus dolere de peccato ſibi cōtrario et penitētia. quia virtus facit dolere imꝑando: penitētia eliciendo. qn̄ em̄ alicui ineſt virtus penitētie de incōtinentia: penitentia elicit actum dolenditemꝑantia vel caſtitas. Actus temꝑantie eſt reprimere appetitum delectabilium carni vn̄ libidines carnalesaſpernant̉ .i. quaſi aſperas et ſibi nociuas fugit et repellit. ad iſtos actus ſcꝫ repreſſionē appetitus aſpernatōꝫlibidinis ſi p̄ualet: ſequit̉ delectatio. ſi ſuccūbit triſticiaUnde triſticia de incōtinētia ſequit̉ ad defectū virtutiscaſtitatis. Ex quo patet virtus caſtitatis. ſed virtꝰpenitētie elicit actu dolēdi. bene tn̄ imperat hmōi electioni amor virtutis. doloris igit̉ ꝓueniētis ex peccatoeſt virtus caſtitotis vel largitatis cauſa eliciēs: ſed cauſa deficiēs. ſed virtus penitētie eſt cauſa eliciens defectus penitētie cauſa defectus doloris. Un̄ aug. qn̄ deficitdolor deficit penitētia. Pret̓. virtus cōtinentie odit peccatum luxurie. licet odire eſt vehemēter nolle in eſſe. ſedpenitētia ſimiliter odit eandem: ſed hoc odire eſt nolleinfuiſſe. Pret̓. virtutes habēt quandā rōem generalemẜm dicit aug. virtus ē ordo amoris li. de moribuseccleſie. Unde amor eſt qd̓dam cōmune in quo om̄es virtutes cōueniūt. Un̄ vt vult aug. Temꝑantia ē amor incorruptus in deo. fortitudo amor facile tolerans omniaꝓpter qd̓ amat̉. Iuſticia eſt amor ſoli amato ſeruiens.Prudētia eſt amor eligēs ea quibꝰ iuuat̉ ab eis quibusimpedit̉. dicendū igit̉ amor eſt quedam cōditio generalis. cōueniens virtuti vt eſt diſtincta. Unde illaꝫgeneralem conditōem diſtinguūtur v̓tutes. Ex hacaūt conditione generali amor ſcꝫ boni eſt oīm virtutumodiū mali. Un̄ ſicut diſtīguūt̉ virtutes amore inqͣtūhmōi: ſic nec eiꝰ cōtrario .ſ. odio mali. nec ex illa vnitate amoris vel odij deberet dici vna virtus: qꝛ ſic et om̄esvna eēnt. Ad id qd̓ obijcitur. penitētia reuocat oēsdefectus ad ꝑfectū. hoc facit virtus ſpālis ⁊cͣ. dicēdū aliud eſt ꝑficere et aliud reuocare ad ꝑfectōem. nec ſequitur ſi om̄es defectus reuocat: ꝓpter hoc ſit v̓tusgeneralis. ſic̄ nec ſequit̉ quia peccatū incōtinentie tollitom̄ia gratuita: igit̉ eſt peccatū generale. Uniuerſalisreꝑatio que fit miſericordiā. et vniuerſalis ablatioſit qd̓libet peccatum mortale: magis ſunt a cōnexionevirtutū ꝙͣ a generalitate reꝑantis vel tollentis. Eo em̄ virtute penitētie ꝯfertur gratia gratumfaciēs quahabita ab adulto habent̉ om̄es virtutes habita virtutepenitētie habent̉ om̄es virtutes et ita fit reuocatio oīmdefectuū dico in genere. Un̄ hec reuocatio oīm defectuūmagis eſt a cōcomitantia oīm virtutū aliarū ꝙͣ a generalitate penitētie. Unde ſicut ſequit̉ exiſtente virtute fidei vel quacūqꝫ alia exiſſūt et alie: igit̉ fides vl̓ alia quecunqꝫ eſt virtus generalis. Similiter ſequit̉ penitentia reꝑat om̄es defectus ꝓueniūt ex amiſſione v̓tutuꝫ.igit̉ eſt virtus generalis. Ad hoc qd̓ obijcitur. penitentia mouetur ad deteſtandū peccatū in genere ⁊cͣ. dicendū hoc eſt peccatū in genere. ſed quia in deteſtatione peccati in genere: deteſtant̉ om̄ia peccata tam cō-miſſa ꝙͣ que cōmitti poſſent. Pret̓. modus deteſtatōnisſiue doloris qui ē a virtute penitētie ꝓprie: et primo ē peccati cōmiſſi. penitētie em̄ eſt cōmiſſa plangere: peccatum in genere neqꝫ om̄ia peccata. Un̄ et ſi penitens deteſtatur vel plangit peccatū in genere hoc eſt vt eſt peccatum in genere: ſed potius qꝛ ꝑpetrato peccato quocū: ꝑpetratum eſt peccatū ſimpliciter. Pret̓. exquo mous liberi arbitrij ad deteſtandū vel dolendū conſequit̉.iudiciū diſcretōnis et illi cōformatur. video quare liberū arbitriū poſſit ſimul et ſemel deteſtari. et doleride illis que dictat iudiciū eſſe deteſtanda. dico ſimul intempore ſimul in inſtāti. Unde non videtur mihi dubium immo certū: ſimul in temꝑe liberū arbitriū poſſemoueri in deteſtatōem diuerſoꝝ peccatoꝝ. Ad qd̓obijcit̉ cōtingit peccare cōtra omēs virtutes ⁊cͣ. dicendum vt tactum eſt. habet generalitatē illā que ē predicatōnis neqꝫ illā que eſt integritatis: ſed illā que eſt acōcomitantie. penitentiam aūt cōcomitant̉ alie quandoelicit actus ſuos. ſed hoc ē potius imꝑando ꝙͣ eliciēdo.Unde bene cōcedo ꝙͣtum ad hanc generalitatē eiuſdem eſt generalitatis cuius ſunt virtutes cōtra quasmittitur peccatum qd̓ delet̉ penitentiā. Quidā v̓o ponebant penitētia eſt virtus generalis ē pars iuſticiegeneralis. et qm̄ iuſticia generalis dicit̉ ꝓpter generalitatem p̄dicatōnis. ſed ꝓpter virtutū aggregatōem:comprehendit alias virtutes. ſicut vna vinea multas.tes vt dicit Criẜ. ſic penitētia comprehendit alias virtutes. qn̄ em̄ penitet de peccato luxurie: tangit̉ corda continentie. quādo de peccato ſuꝑbie: corda humilitatis. ſicventer cōſcientie reſonat in fletu. Iuxta illud yſa. xvj.Uenter meus ad moab. qͣſi cythara ſonabit. ibi habeturex glo. Si vna corda ſcꝫ virtutū rupta fuerit: redditſonū ſiue melodiam luctus penitētialis. Et ſi hec poſitō videatur oīno ſine ratione. eo tm̄ reſpicit vnūpeccatū ſed omne: tamē qꝛ reſpicit ſub ꝓpria rōne. quiareſpicit vt eſt malum ꝓprium cōtra deum ꝑpetratum etactum elicit ſpecialem: cōuenientius dicenda eſt virtusſpecialis. ſicut em̄ ira zelum que deteſtatur om̄e pecca in proximo eſt ſpecialis virtus: quia reſpicit illd̓ rōedigni pena. et obediētia ē ſpālis virtus qꝛ reſpicit exeq̄ndum ſub rōne mādati: ſic penitētia eſt virtus ſpecialisqꝛ reſpicit malum ſub rōne mali ꝓprij vt tactum eſt.Ayticulus terciusOnſequēter querit̉ vtrū penitētia ſit virtustheologica. ſic: videt̉. qꝛ penitentia recōciIliat deo et deteſtatur peccatū inqͣtum eſt deioffenſiuū. Unde reſpicit deū tm̄ vt finē: ſꝫ vt obiectū.ſed om̄is talis eſt virtus theologica. ⁊cͣ. Item videt ſit caritas. qꝛ deteſtat̉ peccatū inꝙͣtum ē dei offenſiuiſed nullus deteſtat̉ ſeꝑatōem ab aliquo niſi qꝛ diligitiungi cum illo. hoc aut eſt caritas: ergo penitētia eſt caritas. Itē nat̉a bonū precedit malū et amor odiūcupiſcibilis iraſcibilē. igit̉ et motus p̄cedit motū. Motus igit̉ amoris qui eſt cōcupiſcibilis in bonū. preceditmotum odij qui eſt iraſcibilis in malum. igitur et ſi virtutis penitētie ſit motus odij reſpectu mali. naturaliterp̄cedit in eodem motus amoris ſiue caritatis in bonū.igit̉ virtꝰ ex motū eſt eiꝰ primo ſe dicēda et v̓tushec vel illa virtꝰ penitētie dicenda eſt virtus illa: cuiusmotū primo ſe elicit. ſed elicit primo ſe motū caritatis: igitur ⁊cͣ. Iteꝫ gaudere de bono eſt virtutis caritis. igitur dolere de malo eſt eiuſdem. ſꝫ dolere de maloeſt penitere: ⁊cͣ. Itē ſuꝑ illd̓ psͣ. In cubilibꝰ veſtriscōpugimī. glo. vt extincto veteri homīe per penitentiaꝫ:ſacrificiū iuſticie regeneratōeꝫ noui homīs offeraturdeo. ſed ſi penitentiam fit regeneratō noui homīs: hecinnouatio homīs fit caritatem: igitur caritas eſt penitentia. Itē videtur ſit fides ſic. mortui in pct̄is penitentia reuiuiſcūt. ſed iuſtificaſti reuiuiſcunt illa virtute