Druckschrift 
4 (1482) In hac quarta pte summe Alexandri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Queſtiotentiam vt ab illa elicit̉ actus penitēdi. qꝛ penitētia vtlis eſt dat intelligi peccatū p̄ceſſiſſe: habuit tn̄ vt dictū ēhabitū quo imponete elicit̉ vel imꝑatur actꝰ penitentie Ad id qd̓ obijcit̉. ē paſſio et habitꝰ ⁊cͣ. dicendumy penitētia vno eſt virtus habilitās volūtatē ſiue liberū arbitriū ad penitēdū .i. ad dolendū et ſatiſfaciēdūpeccato. et ſic virtus eſt. Alio dicit̉ afflictio volunaria ſequēs ad hmōi habilitatē. Ad illud qd̓ obijcit̉. nulla virtus eſt in p̄cepto. dicendū hoc ē verū: nihilominꝰ actus virtutis ē in p̄cepto. om̄ia em̄ moralia p̄cepta ſunt actus virtutū. Un̄ dicit̉ penitētiā agite actꝰp̄cipit̉. vn̄ dicit̉ agite: habitus habilitās liberū arbitriū ad hoc. Ad aliud qd̓ obijcit̉ nullū ſacramētumeſt virtus. qꝛ ſacramētū ē inuiſibilis gratie viſibilis forma. dicendū hoc intelligit̉ de penitētia ſacramēto:de penitētia vt eſt virtus tm̄. vt em̄ penitētia ē virtꝰ tm̄ ēforma inuiſibilis. vt aūt eſt ſacramētū cōcurrit ip̄aeſt virtꝰ ſignū aliqd̓ exterius apparens vt infra dicetur Ad illud qd̓ obijcit̉ nulla actio eſt virtus. penitētiaeſt actus. dicēdum eſt virtus vt ē actꝰ. penitētiaeſt virtus et actus virtutis. Ad hoc qd̓ obijcit̉. eſtvirtus niſi cuiꝰ materia vel obiectū ſit bonū in ſe et bonum ī ordine. Bonū in ſe requirit̉ ſemꝑ vt ſit materia vel obiectū virtutis. qd̓ patet in tꝑantia que ē in rep̄ſſione delectabiliū carnis et in pietate cuiꝰ obiectū ē miſerabile. ſemꝑ tn̄ requirit̉ ſit bonū in ordīe. et ſic ē obiectū penitētie bonum. Deteſtatio em̄ mali cōmiſſi ſiuemalū cōmiſſum vt eſt in deteſtatione ordinat ad bonuꝫPreterea. penitētie actus ſūt deteſtari malū et reduceread ꝑfectū. et iſti actus ſunt ordīati. et rōne ſecūdi habetobiectum bonum. IArticulus ſecundusUerit̉ vtrū ſit virtus generalis vl̓ ſpālis.generalis videt̉ ſic: quęlibet virtus facit gardere de ſuo fine ſiue bono: igit̉ et dolere deItrario hoc ē de peccato. Quelibet em̄ virtꝰ delectat̉ ī ſuocōueniēti et triſtat̉ in oppoſtto. Un̄ boetiꝰ. Uirtꝰ ſeſe diligit aſpernat̉qꝫ cōtrariuꝫ. ſed de pct̄o dolere ē penitere:qꝛ penitere eſt acta vel cōmiſſa deflere. igit̉ penitere eſtactus cuiuſlibet virtutis. igit̉ penitētia eſt cōis virtꝰ ſiuevirtus generalis. Itē penitētia vt dicit aug. ē res optima vel ꝑfecta om̄es defectus reuocans ad ꝑfectū. ſed qꝛſpecialis virtus reuocat ꝑticulareꝫ defectū ad ꝑfectū:cum penitētia reuocat om̄es defectꝰ: igit̉ penitētia ē v̓tꝰgeneralis. Itē penitētiam mouet̉ penitēs ad deteſtādum peccatū ī genere. ergo ē v̓tus generalis. aūt reſpicit peccatū in genere patet. qꝛ ſi moueret̉ liberū arbitriū ad deteſtandū ſiue ad vindictā peccati luxurie et ſuꝑbie et alioꝝ cōmiſſoꝝ dico ꝑticulariter ſimul et ſemeldiuerſis motibꝰ moueret̉ ſpecie vl̓ nūero. igit̉ mouetliberū arbitriū ad vindictā huiꝰ peccati et illiꝰ ꝑticulariter: ſed generaliter oīm ſiue pct̄i ī genere. Itē qn̄qꝫmittit̉ peccatū ex ꝑpetratōne mali qd̓ eſt cōtra caritatē.ꝑpetratōe mali qd̓ eſt cōtra fidem. et ſic de alijsbꝰ. ſed ſicut cōtingit peccare directe cōtra ſingl̓asv̓tutes: et peccādo cadere ab om̄i virtute. om̄e pctm̄ īquocūqꝫ genere fiat deleat̉ penitētia. et illa reparet̉ peccans a quacūqꝫ virtute ceciderit: tāti ambitus et generalitatis erit penitētia in dolēdo: quāti eſt defectꝰ peccatiin cōmittēdo et cadēdo. ſed defectꝰ ſe habet ī illa generalitate in qua ſe habet v̓tus generalis: igit̉ et penitētia ſehabebit in illa generalitate. igitur eſt virtus generalis. Item amor ſiue delectatio ꝑpetrati boni. et odiū ſiuede teſtatio ꝑpetrati mali. quādā ꝯtrarietate diſtinguūt̉.igit̉ ſe habent in quadā equalitate generalitatis. ſꝫ pri ꝑtinet ad quālibet virtutē: igit̉ et ſecūduꝫ. Quelibetem̄ virtus deteſtat̉ et odit malū ꝑpetratū. ſed hoc ē ꝓprium penitētie v̓tutis: igit̉ ꝓpriū actus virtutis penitētieeſt actus generalis oīm. igit̉ penitētia eſt generalis virtus. Contra. penitētie eſt odire malū. quodlibet::.liiij.ſed exiſtens in ꝓprio ſubiecto. et tm̄ inquātū hmōi. ſꝫ v̓tꝰgeneralis eſt odiū cuiuſlibet mali. magis huiꝰ maliꝙͣ illius: niſi qꝛ maius ē hoc malū ꝙͣ illud. igit̉ penitētia eſt virtus generalis. Itē hec virtus determīat̉ circavnū obiectū diſtinctū et ꝑticulare: ſic̄ alie virtutes ſpeciales. Sicut em̄ temꝑantia habēs obiectū determinatuꝫdelectabile carnis: ſimiliter hec v̓tus pct̄m ꝓpriū ſui ſubiecti. igr̄ ſi ex diſcretōne ꝑticularitate materie vl̓ obiecti virtus dicit̉ ſpālis ⁊cͣ. Reſpōſio. ad hoꝝ euidentiam nota. plures ſunt actus penitētie. Primus proprius eſt dolere de peccato. Unde amb̓. Penitētia veraeſt dolor cordis et amaritudo aīme malis que quilibꝫcōmiſit. Alius ē deteſtari ſiue indignari ſiue iraſci peccato. Un̄ ſuꝑ illd̓ psͣ. Sacrificate ſacrificiū iuſticie. glo.Quid iuſtius ē ꝙͣ vt ꝗſqꝫ pct̄is ſuis potiꝰ ꝙͣ alienis iraſcatur. Alius ē punire ſiue vindictā ſumere de peccanteUnde. Aug. penitentia ē quedā dolētis vīdicta ⁊cͣ. Aliꝰeſt cōmittere penitēda. ẜm dicit aug.Penitētia eſtpenitēda admittere et admiſſa deflere.Dolere aūt deſis cōtingit pluribꝰ de cauſis. vel ꝓpter auerſioneꝫa ſummo bono: et ẜm hoc elicitur actus dolendi a penitētia virtute imperio caritatis. vel ꝓpter meritū pene eterne: et ẜm hoc elicit actum penitētia virtꝰ imperio timoris. Uel ꝓpter ſpoliatōem bonorum. et hec bona ſūt ml̓tiplicia. ſcꝫ caſtitas. largitas. et hmōi. ẜm hoc elicit actūdolendi penitentia: ſed multiplici inducta imperio. Inꝙͣtum em̄ elicit actum dolendi ꝓpter amiſſionem caſtitatis: imperat illi amor caſtitatis. Inꝙͣtum ꝓpter amiſſionem largitatis imꝑat illi amor largitatis. ſic de alijsUel vt impetret veniam a deo. Un̄ hiero. Si ꝗs poſt lapſum ad veram penitentiā ſe cōuerterit: cito a miſericorde iudice veniā impetrabit. et hunc actum dolendi elicitvirtus penitētie ſe ſine alterius virtutis. Unde dolerehmōi ꝓprijſſime eſt actus penitētie. Actum aūt de teſtatōnis ſiue indignatōnis elicit penitētia virtus imperioire zelum. Actum punitōnis ſiue vindicte elicit penitētia virtus imperio iuſticie: ſcꝫ vindicatōis. que ē ſpecies iuſticie. Actum admittēdi peccatū elicit penitētiavirtus imperio fortitudinis: qꝛ admittere pct̄m dicitꝓpoſitū ꝑſeuerādi. Unde ꝓpoſitū admittēdi peccatūelicit virtus penitētie imperio ꝑſeuerātie. Ad hoc igr̄ querit̉. vtrū penitētia ſit virtus ſpecialis vel general̓.dicendū penitentia qn̄ꝫ mouet ad actum aliquem relatum ad perſonam ſiue tranſeuntem in ꝑſonam. et ẜm hmōi eſt virtus ſpecialis: et continetur ſub iuſticia. qꝛqui peccat mortaliter aufert deo quod ſuū eſt. imagineꝫdeturpando ſiue deformando peccatum. Item aufertproximo qd̓ ſuum eſt. ſcꝫ bonum cōmembri. rōne nanqꝫcōmunicationis bonorū eccleſie qui peccat in ſe peccatin totam eccleſiam. Unde adamantius. Eccleſia corpꝰxp̄i eſt. vnde in om̄em eccleſiam delinquere videtur: quicorpus ſuū maculauerit. qui igitur peccat damnificatproximum. quia aufert illi bonum cōmembri. Itē ſibip̄iaufert quod ſuum eſt: quia beneficia ſibi a deo preſtita.Iſtis tribus fit reſtitutio. quādo peccator punit ſe. et licet reddere deo proximo et ſibi quod ſuū eſt: ſit generalis iuſticie: tamē reſtitutio ꝙͣtū ad tria que fit ꝓpria punitione eſt virtus ſpecialis. ratione em̄ qua elicit actumpunitionis ip̄ius delinquētis eſt virtus ſpecialis. Unde inqͣtū virtus penitentie elicit actum qui ē in ꝑſonamſcꝫ punitione ꝓprie: virtus eſt ſpecialis. quādoqꝫ at̄ mouet ad actum qui tranſit in materiā ſcꝫ peccatum. ẜm hmōi. quia mouet ad actum qui tranſit in vnū peccatum ſed qui trāſit generaliter in om̄e: eſt virtus ſpecialis. ſed actus illius ecōtrario diuiditur contra actusaliarum virtutū: ſi tamē ordinatur actus iſte ad actumaliarum. ſicut deteſtari vel odire maluꝫ: ad appetere velamare bonum. Ad illud ergo quod queritur vtruꝫ ſitvirtus ſpecialis ⁊cͣ. dicendū ꝓut elicit actum tranſeūtem in ꝑſonam: ſpecialis eſt virtus. et iuxta hunc modūſumūtur rōnes que oſtendūt eſt virtus ſpecialis. ꝓut