Druckschrift 
4 (1482) In hac quarta pte summe Alexandri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

uine voluntatis: ponunt ſancti tales comꝑationes. Adillud qd̓ obijcit̉. cum nobiliꝰ ſit efficiens ⁊cͣ. Dicendum virtus illa data verbis efficit aliquid in corꝑe xp̄i.neqꝫ circa illud: ſꝫ illius efficacia eſt circa elementū cōuertendū in corpus xp̄i. et illud ꝯuertit in corpꝰ ideꝫ qd̓ ſumpſit de virgine. Ex his ptꝫ rn̄ſio ad illud qd̓ ſeꝗtur. Adillud qd̓ obijcit̉. deꝰ creat mediāte aliqͣ natura. dicendum triplex eſt modꝰ agendi ꝯſimiliter ſubiectum velquaſi ſubiectū actōnis ẜm differentes v̓tutes actiuas vbiaūt virtꝰ infinita ē agens: reꝗͥritur ſubiectum de neqꝫin quo: ſed ſolū in qd̓. Ubi virtus naturalis: reqͥritur dequo in quo. Ubi eſt virtꝰ mirabilis: dico creata eſt qͣt̉mediū inter infinitā et naturalem: requirit̉ de quo ſꝫ nonin quo ſicut eſt in ꝓpoſito. Ad vltimū dicendū. ſic̄ nulla creatura ad momentū ꝑſiſteret niſi virtute diuīa ſuftētaretur in eſſe: ſic nulla ſibi data v̓tute aliud ꝑduceret īniſi diuina virtꝰ cooꝑaret̉. Unde ſicut in oꝑibus naturalibus virtꝰ naturalis ꝑducit in eſſe illud qd̓ intendit ī agēdo v̓tute diuina cogente. Ita virtꝰ ſuꝑnaturalis ꝑducit īeſſe illud ꝓpter qd̓ data eſt v̓tute diuina cooꝑante. Nulliem̄ creature data ē virtꝰ ſufficiens ad ꝑducendum ſe aliquid in eſſe: ſicut nulla creatura ex ſe ſufficit ad ꝑſiſtendūin eſſe ꝓprio. hāc aūt inſufficientiā ſupplet virtꝰ diuīa influendo et cooꝑando. Dicendum ergo virtꝰ ſuꝑnaturalisdata eſt verbis hmōi alioꝝ ſacr̄oꝝ: quoꝝ virtute res ſacramētoꝝ efficiunt̉ virtute dīna cooꝑante. Cum obijcit̉ virtus creata videt̉ poſſe in aliquod qd̓ eſt ſupͣ communē naturā ⁊cͣ. Dicendū hoc forte verū eſt ſe: habettn̄ vt adiuta a virtute creata. Si autem quereretur quevirtus ſcꝫ creata data eſt verbo. vel increata eſt pͥncipalius oꝑans in illa ꝯuerſione. et cui haꝝ eſt attribuēdauerſio principal̓r. Dicendum ſicut in oꝑibus naturebus aliquid natural̓r ꝑducit̉ in eſſe d̓tute et actione naturali. licet in hmōi ſit virtus increata intime oꝑans: tamēvirtuti actōi nature attribuit̉ ꝓductio hmōi in eſſe. Sicin ſpūalibus que ſunt ſupͣ naturā. licet virtus data creature ſit oꝑatiua ad illoꝝ ꝓductōeꝫ in eſſe: tamen ꝓductō huiuſmodi in eſſe prius et pͥncipalius attribuenda eſt virtuti increate cooꝑanti ſicut in ꝓpoſito. Unde etſi virtus data verbis a verbo increato oꝑatiua ſit ad tranſub̓atōneꝫtamen primo et principaliter attribuenda eſt ip̄a conuerſio virtuti increate.Ayticulus terciusOnſequenter querit̉. vtrū virtus data terbis:¶in corpꝰ et ſanguinē xp̄i. et videt̉ ſic: qꝛ intenpoſſit ꝯuertere elementa cuiuſcūqꝫ quātitatistio poteſt conuerti ſupra elementa cuiuſcūqꝫ quantitatis. Item elementa ip̄a ſcꝫ panis vinuꝫ homogenea ſunt.vn̄ eiuſdem aptitudinis ſunt ad ꝯuerſioneꝫ in quantitatemaiori minori. igit̉ cum v̓ba regulent̉ ẜm materiā et intentōeꝫ. vbi ꝯcurrūt materia debita et intentio cum formadebita verboꝝ: neceſſe eſt tranſmutatōeꝫ fieri. hec autēcurre̓ pn̄t quatecunqꝫ quātitatis ſint elementa. igitur ⁊cͣ. Item ſicut mediū aufert̉ ſuꝑfluum ita diminutum.ſꝫ quātumcūqꝫ materia ſit modica. dūmodo ſaluetur ſpēspanis: verba hn̄t virtutē tranſub̓andi illa: ſimiliter quātumcūqꝫ ſit magna maneat ſpecies. Item vnus ſacerdos vnā ꝓlatōne poſſet ꝯficere hoſtias toti mūdo: eadeꝫratōne ſi eſſent multo plures. ſꝫ ẜm pluribus ꝯficit plusexigit̉ de materia: cum ſit determinatus ſtatꝰ hominum quibus ꝯficere pōt. qꝛ non tot ꝗn pluribus: nec exte materie eſt defectus. ⁊cͣ. Contra. om̄ia creauit denūero pondere menſura. igit̉ cum menſura ſit limitatōpotentie: pōt illa virtus niſi ſupra aliquā materiam limitatam. Item ſi aliꝗs intenderet totū mare ſct̄ificaread ꝓlatōeꝫ verboꝝ forme baptiſmi: non tn̄ ſct̄ificaret niſiꝑtem ſcꝫ illam aliqͦ venit in vſum in oꝑe baptiſmi: aſil̓i vidr̄ in ꝓpoſito. Iteꝫ ſi v̓tute v̓boꝝ poſſent ꝯuerti elementa cuiuſcūqꝫ quātitatis: ſi ꝗs intēderet ꝯſecrare totuꝫpanē eſt in foro: totū ꝯſecraret. ſꝫ hec ꝯſecratio fruſtra fieret penitꝰ: immo nccͣio cederet in ꝯtumeliā in iniuriaꝫſacr̄i. igit̉ natura nihil agit fruſtra neqꝫ deficit a neceſſarijs: oꝑa gr̄e rectiꝰ et ordinatiꝰ ſe hn̄t ad finem ꝙͣ naturoigit̉ ⁊cͣ. Rn̄deo ſine p̄iudicio. non eſt data virtꝰ p̓bisꝯuertendi elemēta cuiuſcūqꝫꝫqͣntitatis: ſꝫ ſolūmō elemētaalicuiꝰ quātitatis ſuꝑ ratonabiliter ꝯuerteret̉ intētio ordinata. dico intentōeꝫ ordinatā: ꝯformis ē aliqͦ intentōni eccl̓ie. Eccl̓ia aūt nullo intenderet ꝯſecrare totum panē eſt in foro: ſꝫ ſoluꝫ poſſet ſumi a fidelibꝰ. dīcem̄ Hug. exquo qͦdlibet ſacr̄m ꝯtra inſtitutōeꝫ celebratuꝫirritū deputat̉. vn̄ vt mihi videt̉: hoc tn̄ aſſero. ī hocſacr̄o reꝗͥrit̉ intentō ſimpl̓r: ſꝫ reqͥritur intentio ꝯficiendi vt ſumat̉ in vſuꝫ. nec ſufficit intentio ꝯſecrandi ſimpl̓rſꝫ reꝗritur intentio ꝯſecrandi vt ſumat̉ in vſum. qd̓ videt̉ex forma tradita a dn̄o dicente. Accipite comedite eſtcorpꝰ meū. vnde ſicut intentio dn̄i dantis formaꝫ ꝯficiendifuit vt ſumeret̉: ita eſt intentō eccl̓ie dꝫ eſſe vniuſcuiuſqꝫſacerdotis. qꝛ igit̉ ſi aliꝗs intenderet ꝯſecrare totū paneꝫ eſt in foro: nullo ꝯformaret intentōeꝫ ſuā intentionieccl̓ie: dico ꝯſecraret. Ad primū igit̉ qd̓ obijcit̉. vbiꝯcurrūt materia debita intentio forma verboꝝ. Dicēdum materiā debita eſt ꝯgruit vſui fideliū. ſil̓r intentio ordinata intendit ꝯſecratōeꝫ in vſum fideliuꝫ. vt vſuillo vniant̉ membra capiti. Ad aliud qd̓ obijcit̉. quātumcūqꝫ modica ſit materia ⁊cͣ. Dd̓m eſt ſil̓e: qꝛ modica materia ad apta eſt ſumat̉ in vſum: at̄ maxīaxlet Ex his pꝫ qͣliter ad aliud qd̓ ſeꝗtur eſt dicendū. qꝛ determinata dꝫ eſſe materia debet confici: ẜm intentōeꝫ cōcordem intentōni dn̄i inſtituentis et eccl̓ie. Sed ꝯtra obijcitur. ponat̉ aliꝗs intenderet ꝯſecrare ſolū. vt poſſet corpus xp̄i aliqͦ loco collocatū adorare venerari: et vt ſumeret ī vſum: nunꝗd non ꝯſecraret? Rn̄ſio ſine preiudicō ſic: quia intendens ſic veneratiōem corꝑis xp̄i ſpūaliterſumit: licet non ſacramenliter.Nlembrum ſecundumꝗtur de comꝑatōne virtutis v̓boruꝫ ad orinem ſacrū. Querit̉ an ſit maior pt̄as ordinis ꝙͣ verbi? Circa hoc ſic dīc Hug. triareꝗrunt̉ ad iſtud ſacr̄m ꝯficiendū. ordo. actōet intentio. ordo vt ſit ſacerdos: actio vt ip̄a verba ꝓferat.intentio vt ad hoc ꝓferat. Querit̉ ergo cum ad hoc ſacr̄mreꝗritur pt̄as ordinis virtute v̓boꝝ: que ſit maior?ordinis: videt̉. qꝛ aīa nobilior eſt ꝙͣ ſermo. maioris v̓tutis eſt ſuſceptiua: et deꝰ dat virtutem ẜm ꝯgruentiam ſuſceptibiliū. Iteꝫ ſacerdos oꝑatur verba ſicut inſtruentū. ſꝫ pt̄as agentis eſt nobilior ꝙͣ inſtrumenti: igit̉ ⁊cͣ. Contra. iſte due pt̄ates ꝯcurrūt ad iſtū effectū. cōſta pr̄as ſacerdotalis ordinat̉ ad pt̄atem verboꝝ: nobilior eſt pt̄as verboꝝ alia ad illaꝫ ordinet̉. Item verbodatur pt̄as tranſub̓andi: ſic attribuit̉ ſacerdoti. Etpōt hic q̄ri. ſi verbū eſt cauſa ſufficiens tranſub̓atōnisſꝫ eius effectꝰ dependet ab ordine ſacerdotali: videt̉ virtus verbi eterni oꝑantis verbū creatū ſit ſufficiens. Rn̄ſio. ſi aliqͣ ordinata ſunt ad eundē effectuꝫ: nihilominus alio et alio modo cooꝑant̉ ad illum. Verbigͣtia.Iudex oꝑat̉ ad ſuſpendiū furis et miniſter. Iudex danāseum ſuſpendio ſiue dans ſententiā de ſuſpendio: miniſterexequens actu quod ſententiatum eſt a iudice. vnde iudexſuſpendit ſententiādo auctoritate: miniſter exeq̄ndo actuSi igitur querat̉. quis iſtorum magis oꝑatur ſuſpendio:Dicendum iudex magis. ẜm ille dicit̉ magis facere:cuius auctoritate efficitur. vnde eſt omnino comꝑatiovniuoca ẜm eſt huius et illius. Similiter dico in ꝓpoſito. non omnino vniuoca eſt actio prout eſt ſacerdotisverbi: nihilominꝰ ſacerdotis eſt magis: ẜm ille diciturmagis facere cuius auctoritate efficitur. verbi magis: ẜm illud dicitur magis a quo eſt effluentia virtutis proximiꝰ in effectum. Nec tamen dico auctoritas eſt ſacerdotis. ſed poteſtas ſacerdotis magis eſt proxīa v̓tuti auctoritatis: poteſtas verbi magis poteſtati influētis in effectu