penā: gͦ ſic baptizatus nō euolaret. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ licꝫbaptiſmus penitētie ſuppleat baptiſmū aque ⁊ ſpūs: nontn̄ neceſſario hunc defectū tollit vt ſtatim faciat euolarePōt em̄ eē ꝙ nō omnis pena tollat̉ rōe penitētie ſic̄ oīstollit̉ rōe baptiſmi. ex eo qd̓ habet a paſſione xp̄i. Et hͦ ēquia paſſio xp̄i vniuerſale ē ſatiſfactoriū. ⁊ qͣntuꝫ ē de ſeſufficiēs. et quātū ē de ſe influit in ip̄m baptiſmi virtutēvt habet̉ in. iij. li. ſenten̄. xxx. di. ca. peccata quoqꝫ noſtra⁊cͣ. Penitētia v̓o eſt ſatiſfactoriū ex ꝑte nr̄a. ⁊ cōtingit eēẜm plus et minus de cōtritōne et alijs que ſatiſfaciunt.Si ergo querat̉ in quo ſupplet penitētia illā vim baptiſmi? Reſpōſio. ꝙ hoc ē quo ad hoc ꝙ fides cū penitentiadelꝫ omnē culpā et penā ꝓportōnaliter. ⁊ quia ē ibi fidesxp̄i: ip̄e dn̄s ꝑ gratiā qui nō dimittit culpam in parte: dimittit culpā originalē. ⁊ rōe paſſionis xp̄i dimittit̉ penaoriginalis. et ſic quo ad hoc dicitur ſupplere: quia ꝑ illaꝫſaluatur penitēs in articulo neceſſitatis. vbi nō eſt ꝯtemptus ſacramenti. ¶ Si aūt queratur vnde habet martiriū ꝙ tollat oēm penā: penitētia aūt nō? Reſpōſio. ꝙ pena martirij eſt maxima inter omnes penas tꝑales. et iōſi adiungatur fides paſſionis xp̄i et imitatō paſſiōis xp̄iquātū pōt: tollit omnē penā debitā ꝓ peccato. Nō ſic at̄fuit de penitētia que nō ſemꝑ eſt talis vt tollat omnē culpam et omnē penā. poſſet tn̄ eē ꝙ dn̄s ex gratia ſuppleretqd̓ minus eēt ex ꝑte penitētis in tali caſu. Sed quia hōẜm quantitateꝫ peccati debitor ē pene. et deus punit authomo: nō audeo diffinire ꝙ omnino pena remittatur in 5baptiſmo penitentie.¶ Ayticulus quintus¶ Onſequēter queritur vtrū hec genera baptiſmatū ſufficiant ad ſalutē ſine baptiſmo fluminis. Et videtur ꝙ nō. per hoc quod dr̄. iij. iohan. Niſi quis renatus fuerit ⁊cͣ. Sed nullus ſic renaſcitur. niſi baptizaretur baptiſmo aque: ergo nullus intrat in regnū celorum ſine baptiſmo aque. ¶ Item ſi aliter ꝙͣ ꝑ baptiſmum fluminis poſſet quis ſaluari: baptiſmus aque non eēt ſacramentū neceſſitatis. nec peccaretnolens baptizari: ſed hoc ē falſuꝫ. gͦ ⁊cͣ. ¶ Ꝙ aūt baptiſmus ſanguinis ſufficiat ad ſalutē ſine baptiſmo flumīs.patet ex verbo dam̄. dicēs. Illud valde beatū ē inꝙͣtumſecūdis nō inquinat̉ ſordibꝰ. Sed ſi eſt valde beatu: ſufficit ꝑ ſe ad obtinēdam beatitudinē. ¶ Item ſuꝑ illd̓. vj.Iudi. Ego feci vos cōdeſcēdere. dicit glo. baptiſma ſanguinis ſolum ē qd̓ nos puriores ꝙͣ aqua baptiſmi facit.Ex hoc videt̉ ꝙ meliꝰ ſufficit ad ſalutē. ꝑ ſe ꝙͣ baptiſmꝰaque. ¶ Ꝙ aūt baptiſmus penitētie nō ſufficiat ſine baptiſmo fluminis. patet ꝑ hoc ꝙ id nō eſt ſine gratia gratūfaciēte quā concernit in eē ſuo ꝯtritio que in ſtatu ſuoſufficit ad ſalutē. ¶ Reſponſio. ꝙ hec genera baptiſmatū ſufficiāt ad ſalutē nō ꝯtempto baptiſmate fluminis:ſꝫ coexiſtēte volūtate ſuſcipiēdi baptiſma fluminis ſi facultas ſe offerret. Nō aūt ſufficiūt baptiſmate iſto ꝯtempto. Et hoc ē quod dicit aug. ꝙ pōt quis ſaluari nō ſacramento baptiſmi ꝑcepto: ſed nō poteſt ſacramento contēpto. ¶ Ad primū quod obijcitur ꝯtra. ꝑ illud Ioh̓. iij. Niſi quis renatus ⁊cͣ. patet rn̄ſio ꝑ hoc quod dr̄ in glo. xj.ad heb̓. ſuꝑ illud baptiſmatū. Qui nō fuerit regeneratꝰea regeneratōe qua renaſcunt̉ ex aqua et ſpūſancto: nonſaluabit̉ Ea v̓o renaſcunt̉ homines diuerſis modis. alijꝑ pnīam. alij ꝑ effuſionē ſanguinis. alij ꝑ baptiſmū. Itēaug. x. de ciui. dei. Quicūqꝫ nō ꝑcepto regeneratōnis lauacro ꝓ xp̄i ꝯfeſſione moriunt̉ tantū eis valet ad dimittēda peccata: quātū ſi abluerēt̉ ſacro fonte baptiſmatis.qui eī dixit. Niſi quis renatus fuerit ex aqua et ſpirituſancto nō intrabit in regnū celoꝝ. alia ſenten̄. iſtos fecitexceptos vbi nō minus generaliter ait. Qui me ꝯfeſſusfuerit ⁊cͣ. ¶ Ad aliud quod obijcitur ꝙ baptiſmus eſt neceſſitatis. Dicēdum ꝙ hoc baptiſma neceſſariū ē ad ſalutē ſiue neceſſitatis. quia deus illud inſtituit ſub p̄cepto.⁊ qm̄ que p̄cepta ſunt: ſunt neceſſaria ad ſaluteꝫ: ideo ta-lis baptiſmus ē ad ſalutē neceſſarius. Sed qm̄ deus neminē obligat ad impoſſibile ex ſuo p̄cepto. vt dicit hiero.et iterū. quod quis nō poteſt facere reputat̉ ei ꝓ facto. ſicut dicit glo. ſuꝑ illud pͣs. Etenim iniquitates oꝑamini⁊cͣ. qd̓ nō potes facere et vis: deus factum reputat. Ideobaptiſmus aque nō ſic eſt neceſſarius: vt ſi aſſit volūtaset deſit poſſibilitas nō ſaluet̉ aliquis ſine ip̄o. ē ergo ſacmentū neceſſitatis. nō quia ſine eo nō poſſit homo ſaluari: ſed quia ad hoc tenetur ſi aſſit facultas ⁊ etiā illo neglecto ſiue ꝯtempto nō ſaluat̉.¶ Nlembrum quintumOnſequēter queritur de p̄eminentia iſlobaptiſmatū. Primo de p̄eminentia baptimatis reſpectu ſanguinis. Secundo de p̄eminētia baptiſmatis iohānis reſpectu ali¶ Articulus primusD primuꝫ ſic. videtur ꝙ baptiſma ſap̄eminat baptiſmati ꝑfecto .ſ. quod fit ī aqua⁊ſpiritu. quia dicit dam̄. Ꝙ valde reuerēduꝫē et beatum. qd̓ ſecūdis nō inquinatur ſordibus: ſed honō ꝯtingit in alio. ¶ Iteꝫ baptiſma ſanguinis ſine omnidefectu et omni interuallo introducit in regnuꝫ quod eſtſummū bonū. qd̓ nō facit illud: ſed qd̓ ꝓximius ē fini. etcertiꝰ et efficaciꝰ ⁊ ponit in altiori gradu: illud ē ſimpliciter nobiliꝰ ⁊ meliꝰ. ⁊ talis ē baptiſmꝰ ſanguinis. qꝛ ſtatīintroducit in gl̓iaꝫ ſine impedimēto. nec tm̄ acquiritriā: īmo gl̓iam eminēteꝫ. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē glo. Iudi. vj. ſuꝑ illud. tolles thaurū ⁊cͣ. baptiſma ſumptū in ſanguirriores facit ꝙͣ ſumptū in aqua. Sed baptiſmus illectior ē qui facit puriorē. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē in baptiſmoamplior et plenior ē imitatō ⁊ ꝓfeſſio paſſiōis xp̄i ꝙͣ ī bptiſmo aque. Nā ibi ē ꝓfeſſio verbo et ſigno ſiue actu. h̓aūt nō ſolū ſigno et actōe: ſed paſſione. Unde in bmo aque mors ſignatur. hic aut ſuſcipitur. ſed vbi ē ꝓfeſio fidei expreſſior et imitatio paſſionis xp̄i plenior. ibi ēgratia ſiue virtus efficacior. ⁊ hoc ſimpliciter melius. vn̄aug. ad fortunatū. de ꝯꝑatōe hoꝝ baptiſmatū dicit. baptiſatus ꝯfitet̉ fidem ſuā corā ſacerdote: martir corā ꝑſecutore. ille poſt ꝓfeſſionem aſpergit̉ aqua: hic aſperoſanguine. ille manus impoſitōne pontificis accipit ſpirtūſanctū: hic templū ſpirituſſancti efficitur. ⁊ ita patꝫ ꝙillud p̄cellit. ¶ Itē ſi duobꝰ equaliter donis addant̉ duobona: illd̓ bonū qd̓ efficit illd̓ meliꝰ cui addit̉: melius eſalio quod nō efficit illud cui addit̉ ita bonū. Sꝫ ponaꝙ aliqui duo viri ſint equaliter boni. vnꝰ ſuſcipit bamū aq̄. aliꝰ ſuſtinet martiriū. ꝯſtat ꝙ ille ꝗ ſuſtinet mefficit̉ ꝙͣ ille ꝗ ſuſcipit baptiſmū: gͦ martiriū ē meliꝰ ꝙͣ baptiſmus. ¶ Cōtra. baptiſma ꝑfectū vniuerſalis ē caſalutis. ſꝫ remediū illd̓ qd̓ plures curat ⁊ a pl̓ibꝰ morbis⁊ a ꝑiculoſioribꝰ ſanat. meliꝰ ē ⁊ vtiliꝰ. ſꝫ baptiſmus apl̓es ꝑſonas ſanat et a pluribꝰ morbis ꝙͣ baptiſmus ſanguinis. qꝛ ab oī culpa tā mortali ꝙͣ veniali. ¶ It̄ v̓tute illius ꝯfert̉ gr̄a gratufaciēs. maius aūt bonū ē gr̄a. ꝙͣ alid̓ qd̓ ſit ī martirio rōe martirij. qꝛ v̓tute martirij nō cofert̉ gr̄a ſꝫ collata ꝯfirmat̉. p̄excellit igr̄ baptiſmati ſanguinis baptiſma ꝑfectū. ¶ Itē ī baptiſmo flumīs ꝯferturgr̄a ꝑ quā acquirit̉ aurea. q̄ ē p̄miū ſubſtātiale. ſed in baptiſmo ſanguinis nō acquirit̉ niſi aureola q̄ ē p̄miū accidētale. gͦ ſi p̄miū ſubſtātiale longe ē melius p̄mio acciuo hoc acquirit̉ melius ē illo quo acꝗridētali: ettur illud. ¶ Rnſio. ꝙ p̄eminētia iſtoꝝ baptiſmatū ſe hꝫſicut excedēs ⁊ exceſſa. qd̓ ꝑpendit̉ ex ꝯſideratōne effectꝰeorūdē. Effectus aūt illoꝝ ſunt ⁊ in liberādo a malo etꝯferēdo et ordinādo ad bonuꝫ: ⁊ vtroqꝫ mō ſe habent ſic̄excedētia et exceſſa. Nā maior effectus ſiue efficacia ī liberando a malo pōt eſſe. vel intenſiue vel extenſiue. Siextenſiue: baptiſmus aque excedit. ꝗa plures ꝑſonas liberat ſcꝫ ꝑuulos ⁊ adultos. et a pl̓ibꝰ morbis ꝗa a peccato