Queſtiodens ad elemētū efficit ſacramētū. ¶ Ad aliud dicēduꝫ. ꝙeneratiua ē a ꝯtactu carnis xp̄i poſanctificatō .i. virtꝰ retentialit̓: a v̓bo actualiter. exemplū ad hoc eſt color motiuum viſus de nocte: potētia de die actu.ꝑ ꝯtactuꝫ em̄ fit q̄rbū in actū reducidam diſpoſitō in elemēto aque. que ꝑ vertur: cū a ſacerdote ex intentōe debite ꝓfert̉.Nlembrū quintuꝫOnſequēter querit̉ de diffinitōe Dyoni. quidiffinit baptiſma ſic ī eccl̓iaſtica hierarchiaBaptiſmꝰ eſt ſacramentū ſiue traditō ẜm ꝙprimitꝰ ſubſiſtit aīa ſpūaliter formās aīalesmotus ad oportunitatē diuinoꝝ eloquioꝝ ⁊ actionum. ⁊celeſtis quietis anagogeniter faciens. Et queritur de hocquod dicit. ꝙ primitꝰ ſubſiſtit aīa ſpūaliter. quia hoc nō ēgeneraliter veruꝫ. quia multi deceſſerunt ſine ſacramentobaptiſmi qui ſalui ſunt: ⁊ multi cum gratia acceſſerunt adhoc ſacramentū. ¶ Pret. fides eſt qua primitꝰ ſubſiſtit anima cum viuit illa ſpūaliter. iuxta illud abacuc. Iuſtus exfide viuit. ¶ Item ꝙ dico ſacramentū ẜm ꝙ primitꝰ ſubſiſtit anima ſpūaliter. dicit totū eſſe baptiſmi. dicit em̄ genꝰillius ⁊ differentias quibꝰ ꝯuertibiliter ineſt. Per hoc em̄quod dicit̉. ꝙ anima ſubſiſtit ſpūaliter: diſtinguit ab eē naturali. ꝑ hoc ꝙ dicit̉ primitꝰ: ab illis quibꝰ nō primitꝰ ſpiritualiter eſt ſcꝫ anima. ſicut ſunt virtutes. que etſi in baptiſmo dant̉ eo ꝙ hoc eſt ꝑ baptiſmū primitꝰ: habet aīa eēſpūale a baptiſmo. ¶ Item diſtinguit̉ ꝑ hoc ab alijs ſacramentis. Baptiſmꝰ em̄ quia eſt ianua ſacramentoꝝ: interſacramenta primitꝰ eſt vita ſpiritualis. ¶ Item querit̉ dehoc ꝙ dicit̉ motus aīales. quare magis diffinitur ꝑ motꝰaīales ꝙͣ humanos. cum ꝓprie homīs ſit baptizare inꝙͣtuꝫhomo eſt: nō inꝙͣtum animal. ¶ Pret. cum in ꝑuulo ſit baptiſmus. nulli aūt motus animales formant̉. ¶ Pret. magis deberet dici motus ratōnales. ¶ Pret. ratōne motuūanimaliū nō habet homo oportunitatē diuinoꝝ eloquioꝝ⁊ actionū. īmo ex motibꝰ animalibꝰ efficit̉ homo pronꝰ adcontraria ⁊ inhabilis ad iſta ſcꝫ diuina eloquia ⁊ actōnesnec hec inhabilitas tollitur vnꝙͣ virtute baptiſmi. ¶ Prete. ex virtute vel ex gratia magis eſt hec formatio ꝙͣ ex baptiſmo. ¶ Pret. additur in diffinitōne. iter faciens ad celeſtis quietis anagogen. cum hoc nō videat̉ cōuenire ficteaccedentibꝰ. ¶ Rnſio ad primum. ꝙ ꝑtes diffinitōnis ſonant in habitum nō in actum. Unde licet baptiſmꝰ nō inomnibꝰ ē illud ẜm ꝙ primitꝰ ſubſiſtit aīa ſpūaliter. hoc nōeſt quia hmōi virtutes ſiue efficacie nō ſit baptiſmus: ſedvel quia nō ſuſcipitur vel ſi ſuſcipitur cauſa eſt ex parte recipientis vt accidit ſi ſit in gratia vel ſi ficte ⁊ indigne accedit. Unde dico ẜm ꝙ primitus ſubſiſtit anima ſpiritualiter. dicit virtutem ip̄ius baptiſmi ſicut efficaciam habitualem ⁊ quātum eſt de ip̄o baptiſmo. habet hanc efficaciam in ip̄o ſuſcipiente. licet em̄ per alia ſubſiſtit anima ſpiritualiter. ſicut eſt baptiſmus ſanguinis vel flaminis ī neceſſitate: tamen hoc eſt quod inſtitutum eſt a domino pͥncipaliter ad hoc. alia v̓o ſupplent vicem ip̄ius in caſu. ⁊ de illo dicit in ioh̓e. Niſi quis renatus fuerit denuo ex aqua ⁊ſpirituſancto ⁊cͣ. ⁊ ita eſt ꝓprie regenerationis ſacramentum. ¶ Ad hoc quod obijcitur. ꝙ fide primitꝰ ſubſiſtit ⁊cͣ.Dicendū ꝙ fides nō excludit baptiſmū nec ecōuerſo. ſufficientia em̄ vnius eſt ꝑ alterum. homo em̄ ſubſiſtit ſpiritualiter ꝑ fidem. ⁊ ꝑ ſacramentuꝫ fidei .i. baptiſmum. ¶ Adaliud quod obijcitur dicendū. ꝙ hoc ꝙ dico ſacramentumẜm ꝙ ſubſiſtit anima ſpiritualiter: dicit totum eē baptiſmiRn̄ſio ꝙ duplex eſt efficacia baptiſmi que diſtīguitur ẜmmodum ẜm quē diſtinguit̉ virtꝰ a gratia. vnde baptiſmusefficit hominē gratuꝫ deo ⁊ habilem ad oꝑa virtutū. Primumi inꝙͣtuꝫ habet efficaciā gratie: ſcd̓m inꝙͣtuꝫ efficaciāvirtutis. Dicendū igitur ꝙ illa prima pars diffinitōis dequa obiectuꝫ eſt. dicit eſſe baptiſmi ꝓut illius eſt efficaciagratie. Illa ꝑs que ſequit̉ ſcꝫ formās aīales motꝰ ⁊cͣ. ꝓ illius ē efficacia v̓tutis. Per illa em̄ que ſequūt̉ expͥmit̉ virtus baptiſmi inꝙͣtaꝫ ordinat ⁊ expedit hominē in meritoſiue in profectu meriti. Unde licet primuꝫ ſufficiat ad hocꝙ eſſe ſpūale habeat: tamē nō in hoc ſiſtit. ſꝫ diſponit vlterius ad motum ſpūalem. vnde tangit duo. ꝙ dat eſſe ſpūale: ⁊ ꝙ diſponit ad motū ſpūalem. ¶ Ad illud qd̓ queriturquare magis diffinit̉ ꝑ motus aīales ꝙͣ hūanos. Dicendūꝙ nō ibi intelligunt̉ motus aīales motꝰ ſenſualitatis: ſꝫ dicuntur aīales ab aīa non ab aīalitate. Unde per motꝰ aīales intelligunt̉ motus cognitiue ⁊ affectiue ſiue intellectꝰ⁊ affectus. ẜm quoꝝ informationē anima proficit in merito. vnde notat̉ hic quaſi triplex motus ꝓficiendi in merito. Nota igit̉ ꝙ in prima ꝑte diffinitōnis notat̉ efficacia illius inꝙͣtuꝫ mīſtrat vitam ſpūalem anime. In ſcd̓a inqͣtūmīſtrat habilitatem ꝓficiendi in merito. ⁊ hoc multipliciter. primo inꝙͣtum abilitat ad recte intelligendū. cū dicit̉eloquioꝝ. ⁊ bene operandū cū dicit̉ actionū. ⁊ vt ꝑ intellectum ⁊ ordinatā operationē ſurſum ducat̉ anima ad celeſtem quietem: cū dicitur celeſtis quietis anagogen̄. ¶ Adaliud dicendū ꝙ baptiſmꝰ quātuꝫ eſt de ſe format. ſi fueritibi motus format ꝑ gratiā. in ꝑuulis aūt nō format in effectu. ſꝫ hoc nō eſt ex defectu gratie ſacramēti: ſꝫ ex defectuvſus li. ar. ¶ Ad aliud patet rn̄ſio. quia motus aīales ſumuntur pro motibꝰ anime: ⁊ ita ꝯtinet motus ratōnales.¶ Ad aliud quod obijcit̉. ꝙ hec formatio eſt ex fide ⁊ gr̄a⁊cͣ. Dicendū ꝙ hoc eſt veꝝ. vnū aūt iſtoꝝ nō excludit reliquū. ſcꝫ nec gr̄a vel virtꝰ baptiſmū nec ecōuerſo. quia hecſcꝫ gr̄a ⁊ virtꝰ comitat̉ eſſe baptiſmi: hec aūt formatō ꝯuenit baptiſmo ꝙͣtū ad duos eiꝰ effectus qui ſunt ablutō impedimēti ⁊ robur neceſſariū exitui potētie in actū. primuꝫeſt ꝑ baptiſmū inqͣtuꝫ eſt cauſa ablutōis culpe originalis⁊ pene impediētes ꝓgreſſuꝫ in actū virtutis. ſcd̓m eſt ꝑ baptiſmū inqͣtuꝫ eſt cauſa virtutuꝫ in aīa. ¶ Ad id v̓o quodobijcitur de vltima clauſula. Dicendum eſt ꝙ ꝑ hoc voluitdare intelligere.ꝙ ꝑ baptiſmū fit apertio ianue celeſtis. ⁊hoc eſt ad quodſūme ordinat̉. virtus aūt ſicut dicit ph̓usper ſuum ſūmū determīatur.Nembrum ſextūOnſequenter queritur de diffinitione Ioh̓.dama. Baptiſmꝰ eſt principiū alterius vite⁊cͣ. hec em̄ omnia videntur ꝯuenire caracteri. quia ꝑ ip̄m tanꝙͣ īmediatam diſpoſitionem ad gratiam fiunt in nobis pͥmicie ſpūs ⁊cͣ. ¶ Prete.idem videtur p̄micie ſpūs ⁊ pͥncipiū alterius vite. ¶ Iteꝫprincipiū vite ſpūalis nō poteſt eſſe niſi vel efficiens vel finalis vel formalis vel materialis. Sed efficiens ⁊ finaliseſt tm̄ deus. Uita em̄ ſpiritualis ſoluꝫ dicit̉ que eſt ab ip̄o⁊ ad ip̄m. principiuꝫ aut formale eſt ip̄a gratia: materialev̓o anima. ergo baptiſmꝰ nullo mō eſt principiuꝫ. ¶ ItemMathei vlti. Ite docete oēs gētes. dicit glo. ꝯgruus ordo.quia niſi recipiat aīa fidem: nō eſt ꝯferendꝰ ei baptiſmus.⁊ nō pōt intelligi de fide offerentiū. nō em̄ illa exigit̉ neceſſario: ſꝫ eccleſie. ergo fides p̄cedit baptiſmū. ſꝫ fides eſt prima gratia: nō ergo pͥmicie ſpūs dant̉ in baptiſmo. ¶ IteꝫHiero. omnis qui iam ſue volūtatis arbiter ꝯſtitutus eſt.cum accedit ad ſacramētuꝫ baptiſmi. niſi peniteat eum veteris vite: nouā inchoare non pōt. ergo ante haptiſmū exigitur gratia gratū faciens in ſuſcipiente. ¶ Pret. ex his ſequitur. ꝙ ꝑtes diffinitōnis nō ꝯueniūt ſemꝑ ip̄i diffinito.⁊ ita diffinitō nō eſt vniuerſalis vniuerſalitate tꝑis: quiabaptiſmꝰ nō eſt ſemꝑ pͥncipiū alteriꝰ vite ꝑ quod ſunt pͥmitie ſpūs. ¶ Pret. omnes ille vident̉ ꝯuenire gr̄e que ꝯfert̉in baptiſmo. ergo ip̄a eſt ſacramentū baptiſmi. ¶ Pret. cūper gratiā baptiſmalem reformet̉ imago in anima. meliꝰdeberet dicere imagoꝙͣ ſigillū. ¶ Pret. videt̉ inſufficiēs. ꝑgr̄am em̄ baptiſmalēnon ſolū cuſtodit̉ quis a malo ⁊ illuminat̉ ad verū: ſed etiā accedit̉ ad bonum ⁊ roborat̉ ad arduum. quare ergo ſolū ponit illa duo ſcꝫ cuſtodiā a malo.⁊ illuminatōneꝫ in vero. ¶ Item queritur de hoc qd̓ dicit̉ibidē. remiſſio peccatoꝝ omnibꝰ datur ī baptiſmo: gratiaaūt ſpūs ẜm ꝓportōem fidei ⁊ purgatōis. ex hͦ obijcit̉ ſicutſe habet baptiſmū ad remiſſionē peccatoꝝ: ſic fides ad gr̄e