Que ſtiois ponitur gratia in anima ⁊ in potentijs. quia delet culam que in his eſt: cū gr̄aꝫ poni in aīa ſit gratificari ip̄aꝫ7 in potentijs ſit habilitare ip̄as neceſſario. ſi ex vi circumciſionis ponit̉ gratia. ex vi circūciſionis ſunt effectꝰ in aīapoſitiui ſic̄ ⁊ priuatiui. nec pōt circūciſio hr̄e vim ad hosqn̄ etiam habeat vim ad illos: et ſi ſignū poſſit eſſe ſiue ſacramentū hoꝝ licet non illoꝝ. Pret̉. aliqui effectꝰ poſitiuiẜm eſſe idem ſunt cū priuatiuis vel ꝯn̄ter ſe habentes. propterea ſi hi ſunt effectus circūciſionis ⁊ illi. ſicut enim lumen materiale nunꝙͣ delet tenebras niſi illuminādo aera:ſic nec lumen gr̄e tenebras delet pct̄i niſi ip̄am animā ſpiritualiter illuminādo. ¶ Aliter gͦ videt̉ mihi dd̓m ſine preiudicio. ſcilꝫ ꝙ ex ſacramento circūciſionis datur gr̄a tollens originale pct̄m: et diminuens ſuꝑfluitatem ꝯcupīe. ⁊debitum tollens nō ꝯcupiſcendi: ⁊ virtutē preſtans reſiſtēdi ꝯcupīe. Unde ſi ex virtute circūciſionis nō tollit̉ neceſſitas ꝯcupiſcendi: tollitur neceſſitas ſequendi ꝯcupīam ⁊ debitum non ꝯcupiſcendi ꝓpter hoc ergo ꝙ illa gratia tollitoriginale animam reddit gratam ⁊ dat virtutem reſiſtendi concupiſcentie: et tollit debitum non ꝯcupiſcendi. vtrūautem dat gratiā faciendi bonum meritorium infra habebis. Concedi gͦ poſſunt rōnes quibꝰ oſtendebatur ꝙ ex vicircumciſionis nō tm̄ tollebatur culpa originalis ſed dabatur gr̄a. ¶ Ad primū obiectum dicendū. ꝙ licet circumciſio ſignū eſſet ablationis tn̄ quia illa ablatio non fiebatniſi ꝑ poſitionē alicuiꝰ gratie. ideo ex vi ſacramenti circūciſionis ꝯferebat̉ gratia. et ſic efficiebat quod figurabat.quia figurabat aliquid tolli ꝑ poſitionē alicuiꝰ. vn̄ argumentū iſtud nō ſeꝗtur. fiebat ablatio ſolūmodo: gͦ non preſtabat gr̄am cuiꝰ actus non erat in auferendo. vnd̓ dico ꝙactus gr̄e date in circūciſione fuit in ablatōne defectꝰ originalis. qd̓ eſſe nō potuit niſi reꝑatōne iuſticie: vnde noneſt ponendū ꝙ gr̄a circumciſionis ita tolleret ꝙ nihil poneret. ¶ Ad ſcd̓o obiectū dd̓m. ꝙ nō eſt ſimile de circumciſione ⁊ alijs legalibꝰ. circumciſio em̄ inſtituta fuit in remediū originalis peccati. nō ſic aūt alia legalia. licꝫ poſterior eſſet in rōne ſignationis: non tn̄ in rōne cauſalitatis.¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ licet in pͥmo circūciſo nō ꝯfert̉ gr̄a. hͦnon fuit ex ꝑte circumciſionis ſꝫ ex ꝑte circūciſi quē habuit. vnde pōt dici ꝙ ei valuit ad aliud ſcꝫ ad diminutōeꝫ cōcupiſcentie vel aliꝗd ꝯſimile. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ licetremitteret̉ pct̄m et daret̉ gratia qua fiet illa remiſſio et hͦidem in baptiſmo: tn̄ plenioris gratie eſt baptiſmus. om̄eem̄ pct̄m et originale ⁊ actuale tollit: quod nō faciebat ꝓprie ⁊ de ſe circūciſio. Pre. vberius ꝯfertur gratia. qꝛ nonſolūmodo ad ea q̄ dicta ſunt: ſꝫ ad alia vt infra patebit.Secundo queriturᵐ. §. ij.Si ex vi circūciſionis ꝯferret̉ gratia ad oꝑanduꝫ meritorie. Ꝙ ſic: videt̉ greg. quod valet apud nos aqͣ baptiſmi:hoc egit apud veteres vel ꝓ ꝑuulis ſola fides vel ꝓ maioribus virtꝰ ſacrificiorū: vel ꝓ bis qui ex abrahe ſtirpe ꝓdierunt in miſteriuꝫ circūciſionis. ſed aput nos aqͣ baptiſmivalet ex vi ſua ad duo. ſcꝫ ad ablatōeꝫ pct̄i: ⁊ ad collatōemgr̄e ad bene oꝑandū: gͦ circūciſio ex vi ſua valebat ad iſtaduo. ¶ Si forte dicat̉. ꝙ de valore ꝑiculi intelligeret̉ ſcꝫ d̓valore ad ablatōnem peccati non de valore totali ⁊ hoc ēcontra vſitatum modum loquendi. Equus enim qui nonvalet niſi decem. nō dicitur valere equum qui valet centūlicet valet ꝑtem. ergo circumciſio non debet dici valere idquod valet aqua baptiſmi ſi partem tm̄ valeat. ¶ Iteꝫ exvi circumciſionis dabatur gratia delens peccatū ⁊ informans animam. ſed hec gratia in adulto habente vſum liberi arbitrij eſt gratia bene operandi: quia conſtat ꝙ nonocioſa in adultis: ergo ex circumciſione dabatur ad beneoperandum. ¶ Item Math̓. xix. Si vis ad vitam ingrediſerua mandata. glo. ij. ꝙ iuſticia legis ſuo tempore obſeruata non ſolum bona terre. ſed vitam eternaꝫ dabat: ergodabat ea que requirebantur ad vitam eternam merendā.ſed mnereri vitam eternaꝫ nullus poteſt ſine gratia huiuſ.vij.modi: ſed inter omnia que legis eraxime faciens adiuſtifificatōnem fuit circumciſio: ergo ⁊cͣ. ¶ Item cui plusꝯmittitur ab eo plus exigitur. et cui minus: minꝰ. Undeniſi habenti naturalem iuſticiā conferret̉ gratia vel virtꝰnon exigeretur ab eo opus virtutis. aliter a circumciſo n̄exigeretur virtutum operatio niſi illi collata eſſet gratiaad bene operandū. igitur ſi exigebat̉: relinquitur ꝙ dabatur circūciſione gratia ad hoc. Ex his videtur ꝙ ex vi circumciſionis dabatur gratia ad bene oꝑandum. ¶ Contͣin. iiij. ſententia. magiſter dicit. ꝙ ideo mutata eſt circumciſio per baptiſmum: quia ſacramentum baptiſmi ⁊ comnunius et ꝑfectius eſt: quia pleniore gratia accumulatū.Ibi em̄ eſt peccatum ſolum dimittebat̉. ſed nec gratia adbene operandum adiutrix nec virtutum poſſeſſio vel augmentum ibi preſtabatur vt in baptiſmo. ¶ Item. iiij. adRo. Signum accepit circumciſionis in ſignaculum iuſticie. ibi glo. ī circumciſione tm̄ peccata remittebantur. ſednec gratia ad bene oꝑandum per eam preſtabatur nec virtutes dabantur vl̓ augebantur hec glo. Ex his videtur ꝙſolummodo efficacia eius fuit ad purgatōnem peccati: nōad ꝑfectum bonorum operū. ¶ Item ex his auctoritatibꝰvidetur. ꝙ gratia circumciſionis tm̄ erat ad tollendū culpam: dicitur eniꝫ in circumciſione tm̄ remittebant̉ peccata. ¶ Reſpondeo. ꝙ vt ſupra tactuꝫ eſt. ex ſacramento circumciſionis dabat̉ gratia que tollebat originale peccatūet dimittebat concupiſcentiam: et alia faciebat que dictaſunt. gratia autē ad oꝑandum bonum meritorium inqͣtūhuiuſmodi ex vi circumciſionis non dabat̉ a deo. et hoc ēquod dicitur in glo. iiij. ad Ro. ꝙ ex circumciſione peccata remittebant̉: ſed non gratia ad bene oꝑandum preſtabatur. Idem dicit magiſter in ſenten. et hoc eſt poſſibilefieri et conſonum ratōni. Ꝙ poſſibile: patet per hoc. ꝙ alius eſt effectus gratie qua purgabat a culpā: ⁊ alius quacooꝑatur li. ar. in operibus virtutis. nihil igitur impeditquin gratia poſſit dari ad hunc effectū vel illum: ⁊ ad hūcſine illo .i. ad effectum purgatōnis ſine effectu cooperatōnis. Ꝙ autem ſit ꝯſonum ratōni videtur ſic. primꝰ homocecidit a duplici iuſticia ſcꝫ naturali et gratuita. Luce. x.homo quidem deſcendebat ab hieruſalem in hiericho et īcidit in latrones qui eum deſpoliauerūt ⁊cͣ. Spoliatio illa intelligit̉ ad gratuita: vulneratio ꝙͣtum ad naturalia.Un̄ neceſſaria ſibi fuit duplex gr̄a. ſcꝫ gr̄a in ſacramentiset gratiā in virtutibꝰ. ſi aut ſtetiſſet: ſibi ſuffeciſſet gr̄a invirtutibꝰ. igit̉ alia eſt gr̄a in ſacramentis qua culpā tollitur: alia qua homo in virtutibꝰ ꝓficit. Non gͦ eſt ꝯtrariuꝫſiue diſſonum rationi ꝙ ſacramentum illud cuiꝰ efficaciaerat non eſt habūdantia gratie ſicut eſt baptiſmi. quod ēſacramentuꝫ tꝑis gratie: ſed ex gr̄a diminuta cuiuſmodierat circūciſio que erat ſacramentū ante tp̄us gratie. nonꝯferret gratiā oꝑandi bonum meritorium ſiue ꝓficiendo īmerito. ¶ Ad illud verbum greg. quod apud nos valet aqͣbaptiſmi ⁊cͣ. Dicendū ꝙ hoc ꝑticulariter intelligit̉. nō em̄dicit quicꝗd apud nos valet aqua ⁊cͣ. et hoc expreſſius habetur a magiſtro. iiij. ſenten. dicente. ꝙ ſacramentum circumciſionis idem ꝯferebat remedium quod nunc baptiſmus: idem dicit nō tantum. Et nota ꝙ dicit remediū. qd̓ꝓprie eſt contra vicium vel malum ⁊ ad hoc recitat verbūAug. ad valerium. quod eſt. Exquo inſtituta eſt circumciſio que erat tūc ſignaculum iuſticie fidei ad purgatōnemvalebat magnis et paruulis originalis veteriſqꝫ peccatisſicuc baptiſmꝰ: ex illo valere cepit ad innouatōeꝫ hoīs exquo inſtitutus eſt. ⁊ qn̄qꝫ ſolet ſic loqui. Solet em̄ dici tātum valebit tibi hec tunica ſcꝫ griſea quantū vnā de ſcarleto: licet illa de ſcarleto melius ornaret ⁊ longe eſſet maioris precij: et plus redderet hominem acceptum homībꝰ¶ Ad aliud quod obijcitur. ꝙ gratia delens pct̄m ⁊ informans aīam erat in adulto cooꝑans li. ar. in oꝑibus meritorijs quia non erat ocioſa. Dicendū ꝙ ſic̄ aīa primo habet actū in corpore humano. non tamen quo aīa ꝓgredit̉ad aliꝗd agendū. immo hꝫ primū actum ſuum ſine moti