quia gratia in om̄i dr̄ia nō opponit̉ pene: ſꝫ ſolūmodo gr̄aꝑfecta ſufficit ad tollendum om̄eꝫ penā. maior aūt eſt gr̄aet virtus baptiſmatis ꝙͣ circūciſionis. Pret̉. quare v̓tutebaptiſmi tollit̉ nō ſolū culpa. ſꝫ baptizatus ſoluit̉ a penaratio eſt: ꝗa per ſacr̄m baptiſmi cōtulit redemptor nr̄ primos ⁊ p̄cipuos effectus ſue paſſionis vt ſuo loco patebit:ad aliud patet reſponſio.Articulus quartusEꝗtur inꝗrere vtruꝫ circūciſio ex vi circūciſioInis ꝯferret gr̄am. et primo vtrū aliquā gratiāꝯferret. Scd̓o vtrū gr̄am ad bene operandumCirca primum oſtenᵐ. §. j.ditur. ꝙ gr̄am ꝯferebat. iiij. ad Ro. ſignū accepit circumcſionis. glo. idem ſalutifere curatōnis auxiliū circumciſioin lege ꝯtra originalis pct̄i vulnꝰ p̄bebat: qd̓ baptiſmꝰ agereuelate tēꝑe gr̄e ꝯſueuit. excepto ꝙ regni celeſtis ianuamnecdū intrare poterāt. idem dicit beda. idem hug. Ecce ꝙplane dr̄ ꝙ circumciſione idem fiebat ꝙ baptiſmo. ſꝫ ꝯſtatꝙ baptiſmꝰ p̄bebat gr̄am: gͦ ⁊cͣ. ¶ Item boeciꝰ: egreſſio vicioꝝ eſt plantatio v̓tutum gͦ quo egrediunt̉ viciā plantātur v̓tutes: ſꝫ circūciſione egrediebant̉ vicia: igit̉ ⁊cͣ. ¶ Itēvirtꝰ et viciū ſunt ꝯtraria īmediata circa aīam ratōnaleꝫgͦ quod tollit vnū ꝯfert alterū: gͦ ⁊cͣ ¶ Si dicat̉ ꝙ ſunt prilatiue oppoſita arguit̉ ſic. Uirtꝰ et viciū opponunt̉ priuatue. ſil̓r gr̄a et culpa. Aug. ſuꝑ gen̄. viij. li. Maluꝫ eſt bonipriuatio. ſꝫ impoſſibile ē tollere priuatōeꝫ niſi ponēdo habitum. qꝛ ponere priuatōeꝫ: priuatōis eſt ponere habitu¶ Item accidens dupl̓r deſtruit̉. aut ꝑ deſtructionem ſuiſubiecti: aut ꝑ poſitiōeꝫ ſui oppoſiti. igit̉ cum culpa ſit accidens: et nō deſtruit̉ ꝑ deſtructōeꝫ ſubiecti: gͦ ⁊cͣ. ¶ Itemdifferunt negatio ⁊ priuatio. qꝛ vbi eſt negatio nō ꝯnumeratur ſubiectū cum negatōne. vbi eſt priuatio ꝯnumerat̉.Pōt em̄ dici ſortes nō currit ⁊ ſi ſortes nō ſit. non ſimiliter ſortes ē cecus. Un̄ negatio neqꝫ priuatō aliꝗd de ſe ponit: eo ꝙpriuat non ponit. nihilominꝰ priuatio ꝯnumeratſubiectuſuſceptibile habitus ꝯtrarij. priuatio gͦ ⁊ habitꝰabſtracto ſubiecto ſuſceptibili. qd̓ eſt ꝯmune: ſe habebuntſicut aliꝗd et nihil ſimpl̓r ſcꝫ et negatiue. ſꝫ tollere negationē neqꝫ eſt poſſibile neqꝫ etiaꝫ intelligibile ſine poſitōneaffirmatōnis. igit̉ tollere pct̄m eſt impoſſibile. niſi ponendo gr̄aꝫ ſiue virtutem. ¶ Item idem euidentiꝰ oſtenditurin terminis ꝓprijs. pct̄m eſt priuatio iuſticie cū debito habendi. iuſticie dico originalis vel actualis ẜm ꝙ peccatuꝫeſt originale vel actuale. nō tam̄ eſſet pct̄m carere iuſticianiſi habere illam eſſet debitū nō habenti. vn̄ debituꝫ eſt cōmune habenti ⁊ nō habenti. ꝗ em̄ habet eam dꝫ habere. ⁊qui nō habꝫ dꝫ habere. abſtrahat̉ igit̉ debitū: relinquiturhabere et nō habere. q̄ ſe habent vt affirmatio ⁊ negatō: ſꝫtolli nō pōt nō habere iuſticiā niſi ponat̉ habere iuſticiaꝫigitur ⁊cͣ. ¶ Item ponat̉. ꝙ nihil poneret̉ tollendo priuationē: adhuc remanet priuatio. igit̉ nō tollitur. ¶ Itē virtus q̄ facit recedere ab vno oppoſitoꝝ neceſſario hoc faciēdo facit accedere ad aliud. nec pōt nō facere accedere adillud. Igit̉ qd̓ facit recedere a vicio vel culpa: facit accedere ad virtute. ⁊ tollendo illud a quo recedit: ponit neceſſario terminū oppoſitū ſcꝫ virtutē vel gr̄am. ¶ Item lux materialis eo ꝙ tenebras materiales ponit lucē in ſuſceptibilem in quo erat tenebra. nec aliter pōt tollere niſi ponēdoſimiliter videt̉ de luce ſpūali. ¶ Item in eſſe nature nunꝙͣtollit nō eē niſi ponēdo eſſe. qꝛ ſi hͦ: redigeret aliꝗd in nihilum qd̓ eſſet ꝯtra diffuſionē ſue bonitatis. Similiter videtur in moribꝰ: ꝙ nunꝙͣ tollit eſſe niſi ponendo eſſe. gͦ nō tollit eſſe culpe vl̓ vicij niſi ponendo eſſe. Sed ꝯſtat ꝙ nō davel ponit eſſe vicij vel culpe: igit̉ eſſe gratie vel virtutis cūhec īmediate ſe habeant reſpectu creature rōnalis. ¶ Cōtra. in ſacramento eque vel amplius ſe extendit ratio ſigͥficandi ꝙͣ efficiendi. ſed rō ſignificandi in circūciſione ſolum eſt de ablatōne: gͦ ⁊ efficacia. circūciſio em̄ exterius nihil ꝯferebat: ſed tm̄ auferebatur. ꝓpter quod videtur fuiſ-ſe nullius poſitionis ſacramentum ſed tm̄ priuatōnis: cūſacramentum ſimilitudinem habeat cum eo quod efficitItem legalia que inſtituta fuerūt in tempore moyſi nōferebant gratiam: ergo nec circūciſio p̄cedens gratiā cōferebat: cum res deberet ꝓcedere ẜm melioratōeꝫ vt patin baptiſmate: qui melior eſt ꝙͣ circūciſio vel legalia. ¶ Itēprima circūciſio non ꝯtulit gratiam primo circumciſo: gͦnec ſcd̓a ſecundo: nec tercia tercio et ſic de alijs. principiaem̄ nō minoris efficacie ſunt ꝙͣ ſequentia immo maioris.¶ Item indirecte. ſi circūciſio auferebat pct̄m et ꝯferebatgratiam. cum plus nō faciat baptiſmus: nō eſt baptiſmꝰpleniori cumulatꝰ gratia ꝙͣ circūciſio. ⁊ hoc eſt falſum. haptiſmus em̄ tꝑe gratie eſt circumciſio ante legem ⁊ in tꝑelegis. vnde minoris gr̄e fuit ꝙͣ baptiſmꝰ ſicut mō. ¶ Rn̄.ꝙ circa hoc diuerſi diuerſimode ſenſerūt. quorūdam eniꝫpoſitio fuit ꝙ culpa originalis eſt ꝯcupīa cum debito nonꝯcupiſcendi. et nō ideo eſt culpa quia ꝯcupiſcentia: hoc eīeſt in iuſtificatis: ſed ideo ꝗa eſt cū debito nō ꝯcupiſcēdi.Cum ergo deletur culpa originalis qꝛ deletur culpa ꝙͣtuꝫad reatum ⁊ remanet ꝙͣtum ad actum: dicūt ꝙ ſoluit̉ debitum. hoc eſt: illud debitū non imputat̉. et tunc remanetactu pena originale. gͦ dicūt deleri debitū ꝯcupiſcendi nonꝯputari. ⁊ hoc ſine alicuiꝰ gratie collatōne fieri. Sꝫ ꝙ hecpoſitio nō ſit vera pꝫ: qꝛ ſi deus non imputat hoc debituꝫaīe quod priꝰ imputabat: aut gͦ aliqua innouatō facta eſtcirca aīam. aut ꝯmutatio circa deū. gͦ innouatio circa aīmam aut aliquid eſt ab ea ablatū aut poſitū in ea. ſi ablatum ⁊ nō bonū: gͦ malū. nō malum pene tm̄: gͦ culpe. ergoſi culpa eſt priuatio q̄ nō aufert̉ niſi ꝑ alicuiꝰ appoſitōneꝫneceſſe eſt aliquid ibi poni. ſed nihil poſitum in anima expellit culpam niſi gr̄a: gͦ ⁊cͣ. Pret̉. ſi debitum tm̄ nō imtaretur et gratia nō daret̉ cum nullꝰ poſſit videre deū nhabuerit gr̄am. tūc gͦ iuſtus ab originali pct̄o mūdatꝰ percircūciſionē ſi moriat̉ cum nō habuerit gr̄am: nō videbitdeū. ergo eandem penam habebit ac ſi haberet originale.¶ Alia poſitio magis vltra ꝓceſſit ⁊ dixit. ꝙ in circumciſione dabat̉ gr̄a ⁊ delebat̉ culpa. ſꝫ culpa delebat̉ vi circūciſionis: gratia nō dabat̉ vi eiꝰ ſꝫ ex liberalitate dei qui nōdelet culpā qn̄ decoret aīam et gratā ſibi faciat: ꝙͣuis poſſet al̓r face̓. qꝛ ẜm nat̉aꝫ mediū eſt inter culpā et gr̄am .ſ.ipſa innocentia. et delere culpam ē reddere innocentiaꝫ. ſꝫdeus nunꝙͣ reddit innocentiaꝫ qn ſuꝑaddat gr̄am. ⁊ perhoc rn̄dent ad obiecta de ꝯtrarietate ⁊ habitu ⁊ priuatōequia gr̄a nō eſt directe et īmediate habitus oppoſitꝰ culpeſed innocentia. ad hanc innocentiam ẜm ꝙ eſt priuaticulpe ordinat̉ circūciſio diſponens ex ꝑte ſuſcipientis: ſꝫgr̄a ex ꝑte agentis. Sꝫ hec poſitio nō pōt ſtare. qꝛ et ſi innocentia ſit medium inter gr̄am ⁊ culpam habito reſpctuad ſtatum nature ꝯdite: non tamen eſt medium habito reſpectu ad ſtatum lapſus. mediū dico ẜm rem et actum: lꝫaliquo modo poſſet dici medium ẜm naturā. poſt lapſuꝫem̄ erat immediata oppoitio inter culpam ⁊ gr̄aꝫ. Preterea ſi innocentia eſſet medium ẜm naturam inter culpamgratiam. prius naturaliter innocentia reſtitueret̉ et expelleretur culpa ꝙͣ infunderet̉ gratia. et hoc eſt manifeſtiquia tunc gratia non deleret culpam. Si enim denaturaliter infunditur ꝙͣ culpa deleatur. ¶ Tercia poſitio eſt. ꝙ in circumciſione deleatur culpā ⁊ conferebatur gratia. et ad vtrunqꝫ ordinabatur circūciſio quodammodo. ſed gratia quoſdam effectus habuit priuatiuos quoſdam poſitiuos. et circumciſio non ordinabatuſprimo et per ſe niſi ad effectus priuatiuos: et ideo ſoluꝫ ſignificabat ablutionem. et quia effectus priuatiui nō ſuntſine poſitiuis: ex conſequenti erant ibi effectus poſitiui. ⁊quia ex conſequenti non oportebat eos ſignari ſacramento circumciſionis. exemplum ad hoc eſt in cōuerſione panis in corpus xp̄i. in quo eſt ꝯſequenter ſanguis: ſed tamēnon ſignatur ibi. effectus autem gratie poſitiui ſunt ſicuthabilitare ad bona opera et huiuſmodi: priuatiui ſicut remouere culpam et ſiqui ſunt remotōni huic annexi priuatiui. Sed hec poſitio minus dicit. quia ſi vi circumciſio