legis datum eſt p̄ceptuꝫ de ſabbato Exo .xvj. ⁊ in lege moralium Exo. xx. ⁊ in lege iudicialiū Exo. xxiij. ⁊ in lege figuralium Exo. xxxj. ¶ Item Leuit̉. xix. ⁊ .xxiij. ⁊ Numerixv. Preuaricator ſabbati puniebatur morte. ſcꝫ qꝛ lignacollegit in ſabbato Deut̓. v. Item in ꝓphetia Ezech̓. xx.¶ Item quod diuina auctoritate eſt p̄ceptum ſemꝑ eſt ſeruandum niſi diuina auctoritate ſit reuocatū. ſed p̄ceptumde ſabbato non legitur reuocatū ſiue retractatuꝫ. ¶ Itemomnia p̄cepta legalia que ad tempꝰ referebāt̉ maxime obligabant p̄ceptum de ſabbato. vt ex frequenti p̄ceptione etpena tranſgreſſoribꝰ inflicta oſtendit̉. Sed adueniēte legegratie obſeruat̉ tempus paſche ⁊ penthecoſtes que erāt ſolēnitates legales: vt patet Exo. xxiij. ⁊ Leuit̉. xxiij. igitur ⁊pari ratōne ſiue fortiori ſabbatuꝫ eſt obſeruandū. ¶ Itempoteſt queri. quare non ſimiliter obſeruant̉ alia feſta legalia ſcꝫ feſtum cenopheye ⁊ neomeniaꝝ. ⁊ alia que inſtituta fuerunt ad vacanduꝫ deo. ¶ Item Math̓. xxiiij. Oratevt non fiat fuga veſtra hyeme vel ſabbato. glo. in alterotranſgreſſio legis eſt ſi fugere volūt: vel mors ſi remanēt.⁊ loquit̉ ibi de fuga ⁊ captiuitate romanoꝝ vel antixp̄i.igitur tempore captiuitatis romanoꝝ vel antixp̄i. qd̓ fuitmulto tempore poſt paſſionē xp̄i fuerūt vel erant trāſgreſſores nō obſeruantes ſabbatū. ¶ Item omne quod dictatratio naturalis ſemꝑ eſt agendū ſiue obſeruandū. tale eſtobſeruātia ſabbati. Probatio magiſter dicit in hiſto. ſemper ab aliquibꝰ nationibꝰ ante legem dicit̉ ſabbatū fuiſſeobſeruatū. ſed tunc nō obſeruabat̉ ex dictatione legis date: quia nulla fuit. igitur legis ſcripte in mente. ¶ Reſpōſio ꝙ eſt conſiderare ſabbatum ẜm circūſtantiā certi temporis. ẜm quē modum. vij. dies ſabbatum dictum eſt ⁊ obſeruari p̄ceptum in lege ab operibꝰ ſeruilibꝰ. ⁊ ſic ſumēdoſabbatum licet eſſet morale ẜm ritum legis: nō fuit morale ſimpliciter. ſed ex circūſtantia. vnde fuit morale ad tempus ⁊ legem ẜm lr̄am intelligentibꝰ. Alio mō eſt ꝯſiderare ſabbatū ẜm ꝙ dicit ſanctificatōeꝫ ſiue vacatōneꝫ cultuidiuino. ⁊ ſic eſt morale ſimpliciter. nec ſic determinat̉ ẜmaliquā ꝯditionē temporis. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ ſabbatum eſt ſignū ſemꝑ habens ⁊andē neceſſitatē. Dicenduꝫ ꝙſicut dicit Hiero. ſuꝑ illud qd̓ dicit̉. iij. Gal̓. an ex operibus legis ſpiritū accepiſtis ⁊c̄. Biꝑtita ſunt oꝑa legis. ꝑtim in ſacramētis: ꝑtim in moribꝰ accipiūtur. ad ſacramta ꝑtinent. circūciſio. neomenie ſabbatū ſacrificia ⁊ hmōiobſeruātie. ad mores autē nō mechaberis. nō occides ⁊cͣ.hec Hiero. ẜm hoc igit̉ dicendū ꝙ in moribꝰ vtilitas ē incuſtodiendo. In ſacramētis eſt vtilitas in intelligendo. qꝛſicut dicit Hiero. ſi nō intelligant̉ ⁊ obſeruant̉: in illis ſola ſeruitus eſt. qualis erat ī populo iudeoꝝ quo ad moresSi d̓o obſeruētur ⁊ intelligant̉ proſunt ſi tempori ꝯgruūtſicut a moyſe ⁊ ꝓphetis obſeruata ſunt. Si v̓o intelligātur⁊ nō obſeruētur ſimiliter proſunt ſi tempori nō ꝯgruūt. ⁊tunc vtilitas illoꝝ eſt in ꝯtemplatōe nō in executōe. Nonigit̉ requirit̉ obſeruātia in ſignū. quia intellectꝰ illius adidem intelligendū ſiue ſignificandum ſufficit. ¶ Ad illudquod obijcit̉. ꝙ nondū venit ſignatū ꝑ ſabbatū. Dicenduꝫꝙ īmo. ſabbatū em̄ ſignat quietē in xp̄o ꝑ gr̄am iam habitam in re. Unde aug. ꝯtra fauſtū. Cuꝫ queris ſabbati ocium quare nō obſeruat xp̄ianus? Rn̄ſio īmo ꝓpterea nonſeruat xp̄ianus: quia qd̓ ea figura p̄figurabat iam xp̄c impleuit. In illo quippe habemꝰ ſabbatum: qui dixit. Uenitead me omnes qui laboratis ⁊ onerati eſtis Math̓. xj. Itēſignat quietē eternā. cuiꝰ ſpes iam nobis reuelata eſt: ⁊ iōnō manet ad legendū ſolū. Unde aug. ꝯtra fauſtū. Ceſſationem ſabbatoꝝ ſcꝫ ab operibꝰ ſeruilibꝰ iam quideꝫ ſuꝑuacuā dicimꝰ ad obſeruāduꝫ: exquo ſpes reuelata eſt nr̄equietis eterne. nō tamē ad legendū ⁊ intelligendū. Idē habetur ab hugo. diſtinguendo duplex ſabbatū dei ⁊ duplexhomīs. oſtendēs ꝙ ſabbatū ⁊ ꝙ res. ſic qͣtuor ſabbata videtur ꝯmemorari ſcriptura. Primuꝫ illud in qͦ deꝰ ꝑfectisoꝑbꝰ ſuis reꝗeuiſſe dicit̉. Scd̓m illud qd̓ filijs iſrl̓ carnaliter cuſtodienſū mandat̉. Terciū illud qd̓ ppl̓o dei ſeruādū p̄cipit̉. Quartū illud qd̓ ī ꝓmiſſione ſabbatū ꝓ ſabbato ſuis deꝰ dilectoribꝰ pollicet̉. Duo igit̉ ſunt ſabbata exterius: vnū dei ⁊ vnū homīs. duo interiꝰ vnū dei ⁊ vnū hoīsSabbatū illud quo exteriꝰ ab oꝑe ceſſare dicit̉. ſabbatū ēilliꝰ interioris ſabbati in quo ip̄ius eterna īmortaliſqꝫ eternitas incōcuſſa beatitudine ꝑfruens: nullo vnꝙͣ labore fatigatur. Sabbatū homīs ꝙ ei exteriꝰ ſeruandū viſibiliterp̄cipit̉: ſacramētuꝫ eſt interioris ſabbati. vbi mens ſanctaꝑ bonā ꝯſcientiā a ſeruitute peccati quieſcēs: in gaudio ſpirituſſancti iocundat̉. hoc ſabbatū quiſꝗs in p̄ſenti vita ſeruauerit: ꝑueniet ī futura vita ad illud eternū ſabbatū vbinulla ſentiet mala. hec hugo. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ datum eſt p̄ceptū de ſabbato ī memoriā quictis dei. dicendūꝙ nec ꝓpter hͨ oyrtet ſeruari. qꝛ memoria illa ſufficiēt̓ habetur ex lectōe ſcripture. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ ſabbatūſignat pͥmā ſlā ⁊c̄. dicēduꝫ ꝙ ſabbatū nr̄m qd̓ fit die. viijſignat beatitin in viij. etate que erit ex vtraqꝫ ſtolaUnde ſignat quietē aīe in corꝑe habente ſtolā ſuā. Pret.ſabbatuꝫ iudeoꝝ ſignat ꝓprie quietem a labore. nec ſignatquietem in fruitōne. ¶ Si querat̉ ratio mutatōnis in dieviij. Nota ꝙ quatuor ſunt cauſe quare ceſſanduꝫ fuit ſabbato ⁊ vacandū diuinis. ſcꝫ cauſa exēplaris ſcꝫ quies dn̄iab vniuerſo oꝑe qd̓ patrarat Gen̄. j. Finalis quies futuraquā multi habebat in ſpe ſcꝫ ꝓuectōres. materialis ſiue qͣſi materialis deſcenſus māne die. vj. in ſuſtinētia ad duosdies: ne oporteret oꝑari colligēdo die ſabbati. vnde Exo.xvj. dixit moyſes. requies ſabbati ſanctificata ē dn̄o. Cauſa efficiēs inflictō pene. vn̄ trāſgreſſores lapidabāt̉. ¶ Cauſis aūt fortioribꝰ ⁊ melioribꝰ obſeruat̉ ſabbatū die octauaapud nos. Cauſa em̄ exēplaris ſabbati nr̄i eſt reſurrectioxp̄i in plena quiete ꝑfecte fruitōnis. Cauſa exēplaris ſabbati eoꝝ fuit quies dei ab oꝑbꝰ: noſtra eſt quies in ꝑfectafruitōne in p̄ſentia glorie. dn̄s in no. le. quieuit die. viij. inꝑfecta fruitōne corꝑis ⁊ aīe ſcꝫ quādo reſurrexit. Item finalis noſtra melior eſt que ſignificat̉ ꝑ. viij. diē. ſcꝫ quiesin .viij. reſurrectōnis quā nos ſperamꝰ ⁊ expectamꝰ: ꝙͣ illorum que fuit ſolū in ceſſatōne a labore. iudei em̄ ceſſabantab operibꝰ in ſabbato ꝓpter quietē futuram illis: que eratin ceſſatōne a pena. ant iqui em̄ patres non habebant quietem fruitōnis poſt mortem. ſed omnes deſcendebāt in limbum vbi erat quies a laboribꝰ. Nos auteꝫ ceſſamus ꝓpterquietem .viij. etatis que. viij. die ſignat̉. que exiſtentibꝰ inlege gratie ⁊ ſabbatum lege gratie cuſtodientibꝰ debetur.Item noſtra materialis melior eſt que eſt corpus dominicum. qd̓ generaliter die dominico paſche datur: quod eſtmelius ꝙͣ māna. Efficiens melior eſt: quia nos ex amore ꝙeſt motiuū in lege xp̄i: ꝙͣ iſtoruꝫ qui fuit timor: qui fuit motiuum in lege ve. amor ꝯgruit. viij. diei ſignatōni: qꝛ amore meret̉ homo vitā que eſt in plena fruitōe que erit ī. .viij.etate. timore aūt nō niſi carentia pene in qua fuerunt iuſtideſcendentes in lege que ꝑ ſabbatum legis ſignificabaturUnde timor ſignificatōni eoꝝ ſabbati ꝯgruit. ¶ Ad illudquod querit̉ de p̄cepto de ſabbato ꝙ ita fi equēter iteraturDicendū ꝙ ſicut dicit dam̄. Cauſa ſabbati fuit vacatio q̄eſt ad deum. vt ille carnalis ppl̓us ⁊ terrenis cupiditatibꝰimplicatus ꝑticulam vite tribueret vacationi ⁊ veneratōidiuine. Quia v̓o ille populus erat dure ceruicis: difficilimus erat ad abſtrahendū a terrenis ⁊ ad ꝯuertendum adceleſtia ⁊ diuina. ⁊ ꝓpter hoc dies vacatōnis ita frequēterillis repetebat̉ ⁊ tranſgreſſio puniebat̉. ¶ Ad aliud quodobijcit̉. ꝙ p̄ceptū de ſabbato nō eſt retractatū a dn̄o. Dicēdum ꝙ obſeruantiā lr̄alem ⁊ ẜm intellectū iudeoꝝ reuocauit. Unde augu. li. q. no. Soluit ſane ſabbatuꝫ ſaluator: ſꝫſine p̄iuditio dati ſabbati. Cum em̄ ſabbati iā tempꝰ ceſſaret. iudei aūt ſabbatum adhuc manere aſſererēt: ſaluatorſabbatis oꝑans ẜm ſenſum iudeoꝝ ſabbatū ſoluebat hecaug. igit̉ ẜm ſenſuꝫ iudeoꝝ ſoluebat ſabbatū oꝑans ī ſabbato. vt. ix. Ioh̓. vbi dr̄. ꝙ lutū fecit ex ſputo ⁊ liniuit oculos ceci. ⁊. v. Ioh̓. p̄cipiens infirmū tolere grabatū. ¶ Adillud quod queritur de obſeruatōe paſche ⁊ penthecoſtesDicendū ꝙ non ea intentione nunc obſeruant̉. quia ⁊ nūſeruatur paſcha in memoriā reſurrectōis dn̄ice: ſed tūc in