ad cultum dei. ſed nō in hoc ſeruauit ratōnē fidei. ꝙ nullialij adheſit ꝑ copulā carnaleꝫ. Ratio v̓o ſacr̄i ſimpliciterꝙ eſt in ꝯiūctōne xp̄i cū eccleſia q̄ vna eſt: non oīno ſeruabatur ibi. ſed in hoc ſeruabat̉: ꝙ in matrimonio rachelisꝯiūctio eccleſie rōe ꝯtemplatirxſignabat̉. In lya v̓oꝯiunctio eccleſie ratione actiuoꝝ: de his amplius dictumeſt ſupra libro tercio.Nlembrum terciumOnſeq̄nter querit̉ de ſacr̄o penitentie. Circa quod querit̉ primo. vtrū inſtitutū fueritin ꝑadiſo. Scd̓o vtrū aliquā rōnem habeata natura.Articulus primusIrca primuꝫ ſic. Non fuit nccͣia pnīa ante lapſum pct̄i: non gͦ neceſſariū fuit ſacr̄m penitenitie anteꝙͣ hō peccaſſet. In ſtatu gͦ in quo hō fuit in ꝑadiſo nō fuit neceſſariū ſacr̄m penitentie maxīe an̄pct̄m. ¶ Pre. nō fit alicubi mentio de ſacr̄o pnīe. Nam ſifacta eſſet: aut hoc eēt anteꝙͣ hō peccaſſet: aut cū hō peccaret. aut poſt. An̄ nō fuit: cū ꝓ nihilo eſſet. nec fit ibi mentio niſi de p̄ceptis et ꝓhibitōnibꝰ ⁊ ꝯminatione. Nec tuncn̄ ꝑpetratū fuit pct̄m: ibi em̄ nō agit̉ niſi de pct̄o et cauẜius et ſeq̄la ipſiꝰ. Poſtea v̓o non agit̉ niſi de pena multici: ex quibꝰ colligit̉ ꝙ nō fuit inſtitutio facta in ꝑadiſontra. pnīa eſt medicina quedā ſpūalis. ſꝫ dupliciternaͣ corꝑalis. quedaꝫ em̄ eſt p̄ſeruatiua a morbo:quedā expulſiua morbi. Sil̓r dꝫ eſſe medicina ſpūalis duplex .ſ. p̄ſeruatiua a morbo: ⁊ expulſiua morbi. Preſeruatiua aut nccͣia fuit an̄ pct̄m. gͦ neceſſaria fuit pnīe inſtitutio an̄ pct̄m ſed nihil qd̓ erat hūane ſaluti neceſſariū fuitp̄termiſſum a diuina ꝓuidētia: gͦ ⁊cͣ. ¶ Qd̓ ꝯcedūt quidīdicentes pnīam fuiſſe inſtitutā in ꝑadilo anteꝙͣ morbꝰ eſſet. vt ſic eſſet medicīa p̄ſeruatīa a morbo: ne fiet lapſus īpct̄m. ⁊ hoc fieri dr̄ qn̄ facta eſt ꝯminatio. quacūqꝫ die comederis morte morieris: ſꝫ poſtea illa q̄ fuit p̄ſeruatiuafacta eſt expulſiua morbi. et ꝯueniebat vt in ꝑadiſo cōſtitueret̉ ad cauenduꝫ a morbo actualis pct̄i. Si em̄ fuiſſetcautela a morbo actualis pct̄i: nō fuiſſet ſecutū originalepct̄m: nec alij defectus multiplices in quoꝝ remediū ſuntalia ſacramenta ⁊ ſic tm̄ fuerūt duo ſacramenta in ꝑadiſo. ſcꝫ matrimoniū ad multiplicandū nūeꝝ fideliū: ⁊ in ſignum vnionis mēbroꝝ eccl̓ie cū capite. ⁊ aliud ꝯſeruatiuum hoīs in ſanitate: ne ſcꝫ caderet in egritudineꝫ. Cumem̄ pnīa duo habeat. ꝯmiſſa flere: et flenda non ꝯmitte̓. ꝙͣtum ad primā ꝑtem eſt expulſiua morbi iam ꝯtracti: ꝙͣtuꝫad ſcd̓am ꝑtem p̄ſeruatiua a morbo futuro. Si em̄ inſtituta fuit ante pct̄m: hoc fuit ad p̄ſeruanduꝫ a morbo. Si v̓ofuit inſtituta pꝰ pct̄m in ipſa expulſione: hoc fuit ad curationē pct̄i. ¶ Sed planū eſt ꝙ hoc nihil eſt. qꝛ cum penitentia ꝯcernat ſiue importet in corde doloreꝫ de pct̄o. nec ſinehoc eſſe pōt pnīa. hoc aūt nullo mō ꝯgruebat ſtatui innocentie: gͦ nec penitentia. Poſt lapſum aūt poſſet penitētiaeſſe medicina p̄ſeruatiua ſcꝫ ab iteratōne pct̄i ſiue recidiuo: ſed ante nequaꝙͣ. Nec hoc ꝙ dico flenda nō ꝯmitteridicit eſſe pnīe: qꝛ tūc eſſet pnīa in patria. Id̓o alij dixerūtꝙ inſtitutio pn̄īe non aliud fuit niſi ipſa inſpiratō. qͣ dn̄sprimis ꝑentibꝰ inſpirauit pnīaꝫ ſuꝑ primo pct̄o: maximecū inflixit penas. Pena em̄ ſicut dicit glo. oculos aperit:qͦs culpa claudit. ¶ Aliter v̓o dd̓m.ꝙ in eo qd̓ poſuit dn̄scherubin ⁊ flamineū gladiū an̄ ꝑadiſum. ad cuſtodiendāviā ligni vite. dabat̉ intelligi ſuſtinētia pene ꝗ ꝑ flammneūgladiū deſignat̉ ex gratia ſiue ex caritate. Per iſta em̄ oꝑtet incedere actualiter peccantē: ſi dꝫ ꝑuenire ad viā lignivite. et ẜm hͦ dicit̉ inſtitui in ꝑadiſo. qꝛ ī exitu a ꝑadiſo diſponebat̉ vt ꝑ illud fieret reuerſio. hoc etiā videt̉ ſiḡficariꝑ illud qd̓ dīc mgr̄ in hiſtorijs. Eiectōeꝫ primoꝝ ꝑentū repn̄tat eccl̓ia in capite ieiunij: cū eijcit extra eccl̓iam aliqͦs.ciliciū dat: in ſignū tunicaꝝ pelliceaꝝ. Cinerē ſub his verbis. Cinis es ⁊ in cinerē reuerteris. In memoriā v̓o ma-ledictionis eiecti: candelas ferunt ardentes. quia ꝓ oꝑe qͦporrexerūt manꝰ ad pomuꝫ vetitū. appoſita eſt ignea rumphea ꝑadiſo. claudunt̉ fores: ī ſignū aditus ꝑadiſi quondam obcluſi. Ex quibꝰ deſignat̉ ꝙ ibi ſacr̄m pnīe deſignabatur. ¶ Ꝙ aūt hec veritatē nō habeant pꝫ. aliud eſt eniꝫpenā ꝯminari ne ꝯmittat̉ offenſa ⁊ aliud eſt inſtituere petentiā in ſacr̄m. Pre. aliud eſt infligere penā ꝓ offenſa cōmiſſa ſic̄ punire tranſgreſſorem: et aliud inſtituere ſacramentum penitentie. vnde dico ꝙ non ſint inſtituta in paradiſo: hec infra plenius patebunt.Articulus ſecundusEcūdo querit̉. vtrū rōnem aliquā habuerit anatura ⁊ videt̉ ꝙ nō. natura em̄ in ſtatu innocentie nōdū erat vulnerata. nō gͦ tūc tꝑis dictabat remediū vulneris. Pct̄m aūt eſt vulnꝰ anime: nō gͦ dictabat natura pnīam q̄ eſt in remediū vulneris qd̓ eſt peccatum actuale. nō gͦ ſacr̄m penitentie tūc tꝑis dictamē habuit nature. ¶ Pre. pnīa inqͣtum pnīa reſpicit pct̄m p̄exiſtens. penitere em̄ eſt dolere de hoc qd̓ iudicat̉ eſſe malū.Si gͦ ſacr̄m penitentie ſupponit an̄ ſe pct̄m. nō dicit medicinaꝫ vt p̄ſeruatiuā: ſed tm̄ vt curatiua: gͦ n̄ videt̉ eſſe ex inſtinctu nature exn̄te in integritate. gͦ ſacr̄m penitentie nonvidet̉ eſſe ex inſtinctu nature ẜm ſtatuꝫ innocentie. ¶ Siv̓o dicat̉ ꝙ fuerit ẜm inſtinctū nature lapſe: hoc nō videt̉Quod em̄ inſitum eſt nature: a ꝯditione nature eſt ei inſitum. Et ita ſi ē ẜm inſtinctū nature lapſe: erit inſitū etiaꝫnature cū nō erat lapſa. licet tūc nō moueret actu ad illaꝫQd̓ etiā videt̉ ꝑ ſimile. p̄cepta em̄ q̄ ſunt ex dictamīe nature. a pͥncipio inſita erāt ipſi nature: et cum non erat lapſa. Eodem mō videt̉ eſſe de alijs q̄ ſunt ex inſtinctu nat̉e.Lex em̄ nature eſt. qͣ ītelligit hō quid ſit bonū ⁊ ꝗd ſit malum. nec ꝑ pct̄m imago dei ita deteriorata ē: vt nulla in ealineamēta remāſerint: nec oīno deleret̉ qd̓ ibi ꝑ indei cū crearet̉ imp̄ſſum ē. Si gͦ ſacr̄m pnīe fuit inqnatura lapſa: fuit ⁊ inditū in natura non lapſa. ¶ Ad qd̓dd̓m eſt. ꝙ ſacr̄m pnīe aliquo mō inditū eſt a natura: ꝓut h̓ loꝗmur de ſacr̄o pnīe. loꝗmur em̄ hic de dolore penitētiali. nō em̄ tm̄ indituꝫ fuit nature a ꝯditore nature illudꝑ quod poterat ꝯſeruari in integritate et ꝓficere in illo: ſꝫet ꝑ quod poterat reꝑari ſi deterioraret̉. quia gͦ ꝑ peccatūactuale facta eſt pͥmo deterioratio nature. inſertum ē ipſnature rōnali remediū ꝯtra hmōi deterioratiōeꝫ. Hoc at̄eſt primū ⁊ ꝑ ſe remediū pnīa. et ideo a natura eſt aliqͦ mōinditum ſacr̄m pnīe. ¶ Ad obiectū autē in ꝯtrariū dd̓m ēꝙ licet natura primitꝰ inſtituta. nō tūc indigeret illo r̄medio cum nōdū eſſet vulnerata: nihilominꝰ tn̄ indigebat cōgnitōne illiꝰ remedij. qꝛ de ſe poſſibilis erat ad lapſū. Cegnitio at̄ ad hoc vtilis fuit. vt ſi laberet̉ hmōi remediū: q̄reret ꝑ qd̓ ſanaret̉. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m. ꝙ pnīa ꝓut maxīeꝓprie accipit̉ reſpicit pct̄m p̄exiſtens. eſt tn̄ aliqua ꝯditiopnīe q̄ pōt eſſe pct̄o non exiſtente: ſicut eſt illa q̄ eſt de nonꝯmittendo in poſteꝝ. ¶ Ad terciuꝫ v̓o dd̓m. ꝙ aliter ſuntinſerta ipſi nature ſemīa iuſticie: ⁊ aliter femīa medicineſpūalis. Semina em̄ iuſticie inſerta ſunt. vt quibꝰ indigethō ẜm oēm ſtatū. Semīa v̓o medicine ſpūalis inſerta. vtquibꝰ iuuaret̉ hō ẜm nature lapſe: et quo tꝑe lapſa ē. neceſt dicendum ꝙ tūc pͥmo inditū ſit nature qd̓ ꝑtinet ad cognitionē remedij cum ipſa natura vulnerata: ſed priꝰ fuitei inditum. vt tūc ex inſtinctu nature quereretur remediūcum eſſet neceſſarium.Nlembrum quartumEꝗtur de ſacrificio. Primo gͦ querit̉ de ꝯuenientia ſacrificioꝝ. Scd̓o ſi ſacrificiuꝫ fuitſacramentum. Tercio cuiꝰ rei ſacramentuꝫ¶ Quarto a quo tꝑe ꝯueniebat illud incipereQuinto de duratōne ipſius. Sexto de ſacrificijs caym etabel et alioꝝ tꝑe legis nature. Septimo de oblatione panis et vini.