¶ Quid uelit intelligi ꝗd̓ idē apoſtolus ſcribit ad colocēſes. Nemo uos ſuperet uolēs ī humilitate mentis & reſgiōe angeloꝝ quæ uidit ambulās fruſtra inflatus ſenſu carnis ſuæ: & non tenens caput: ex quo totū corpus ꝑ ne.XCIII.Fū & cōiunctiōis ſūminiſtratū: & cōuintū creſcit in augmētū dei & reliqua.Llud qd̓ crebro diximus: & ſi imperitus ſermone: nō tamen ſcīa nequaꝗͣ Paulū de humilitate: ſed decōſcīæ ueritate dixiſſe: etiā nūc approbamus. Profūdos. n. & recōditos ſenſus lingua nō explicat. Etcū ipſe ſentiat qd̓ loquat̉: in alienas aures puro nō pōt trāſferre ſermone. Quē cū in uernacula lingua habeat diſertiſſimū: ꝗppe ut hebræū ex hebræis: & eruditus ad pedes Gamalielis uiri in lege doctiſſimi: ſerpſum interpretari cupiēs: inuoluit̉. Si aūt in græca lingua hoc ei accidit quā nutritus in Tharſo Ciliciæ a paruaætate ībiberat: ꝗd de latinis dicēdū eſt: ꝗ uerbū de uerbo exprimere conātes: obſcuriores faciunt eius ſnīas: & ueluti herbis creſcētibus frugū ſtrāgulāt ubertatē. Conabimur itaqꝫ παραφράσ τικός ſenſus eis euoluere: & tri-tam ſimplicitatem eloquii ſuo ordini reddere atqꝫ iuncturæ: ut ſimplici ſtamine uerboꝝ fila decurrant: puroqꝫſubtegmīe apoſtolici ſermonis textura ſubſcreſcat. Nemo uos ſuꝑet: nemo aduerſū uos brauium accipiat: hocenim græce dicitur καταβροβεύέτω. Quando quis in certamine poſitus iniꝗtate agonithetæ: uel inſidiis magiſtroꝝ βράβιον. & palmā ſibi debitā ꝑdit. Multaqꝫ ſunt uerba ꝗbus iuxta morē urbis & ꝓuinciæ ſuæ familiarius apoſtolus utitur. Ex ꝗbus exēpli gr̄æ pauca ponēda ſūt. Mihi aūt paꝝ eſt iudicari ab hamana die: hoc eſtἀπο ἄνθρώπινης ημέρας & humanū dico: hoc eſt υθρόπίνοῦλέγω οῦκα τένα γκήσα ῦμάς hoc eſt nongrauaui uos: ut nūc dicitur μηδέίς ῦμάς καβραβέτε το. i. nullus brauium accipiat aduerſum uos. Quibus& alijs multis uerbis uſqꝫ hodie utuntur Cilices. Nec hoc miremur in apoſtolo: ſi utatur eius linguæ cōſuetudi-ne: in qua natus eſt: &nutritus: cū Virgilius alter Homerus apud nos pr̄iæ ſuæ ſequens conſuetudinē ſceleratūfrigus appellet. Nēmo ergo uos ſuꝑet ac deuincat: uolens in humilitate lr̄æ ſequi & angeloꝝ religionē atqꝫ cul-turā: ut nō ſeruiatis ſpiritali intelligētiæ: ſed exēplaribus futuroꝝ quæ nec ipſe uidet: qui uos ſuꝑare deſideratſiue uidit: utrūqꝫ. n. habet̉ in græco. Præſerti cū tumens ambulet: & incedat inflatus: mētiſqꝫ ſuꝑbiā geſtu corporis præferat. Hoc. n. ſignificat εάα τέυιυ σοβαρος. Fruſtra eūt inflatur & tumet ſenſu carnis ſuæ: carnaliter cūcta ītelligēs: & traditionū iudaicaꝝ deliramēta perquirēs: & nō tenēs caput oīum ſcripturaꝝ: illū de quo ſcri-ptū eſt. Caput uiri chriſtus eſt. Caput aūt ac principiū totius corporis eorūqꝫ qui credunt & oīs intelligētiæ ſpi-ritalis: ex capite corpus eccleſiæ ꝑ ſuas cōpages atqꝫ iuncturas uitalē doctrinæ cæleſtis accipit ſucū: ut oīa paulatim membra uegetent̉: & ꝑ occultos uenaꝝ meatus fundatur defæcatus ſanguis ciboꝝ: & miniſtretur atqꝫ ſuccreſcat: īmo teneat̉ tēperātia corporis: ut de fonte capitis rigati artus creſcat in perfectionē dei: & īpleatur ſaluatoris or̄o. Pater uolo ut ſicut ego & tu unū ſumus: ſic & iſti in nobis unū ſint: ut poſtꝗͣ nos chriſtus tradiderit patri: ſit deus oīa in oībus. Tale ꝗd & in uerbis & in ſenſibus & in genere locutiōis obſcuriſſimæ ſcribit ad Epheſi-os. Veritatē aūt loquētes ī charitate: creſcamus in illo ꝑ oīa: qui eſt caput chriſtus: ex quo totū corpus cōpactū& cōnexū ꝑ oēm iuncturā ſubminiſtratiōis: ſecundū operationē in menſurā uniuſcuiuſqꝫ mēbri augmētū co-poris facit in ædificationē ſui in charitate: ſuper quo in cōmentariis eiuſdē epiſtolæ plenius diximus. Loꝗmuaūt uniuerſa contra eos qui credētes ex iudæis in dominū ſaluatorē: iudaicas cerimonias ſeruare cupiebant: ſuꝑqua & in actibus apoſtoloꝝ non parua qͣſtio concitata eſt. Vnde & ſupra Paulus ait de his qui magiſtros legi-eſſe ſe iactant. Nemo uos iudicet in cibo & potu: ꝙ alia munda ſit: alia īmunda: aut in parte diei feſti: ut alios dies feſtos putent: alios non feſtos. Nobis enim qui chriſtum credimus reſurgentem iugis & æterna feſtiuitas eſt.Aut in parte neomeniæ hoc eſt calendaꝝ: & menſis noni: quando decreſcens luna finitur: & noctis umbra tegitur. Chriſtianoꝝ enim lumen æternum eſt: & ſemꝑ ſolis iuſticiæ radiis illuſtratur. Aut in parte ſabbatoꝝ ut nōfaciant ſeruile opus: & onera non portent: quia nos ſumus chriſti libertate donati: & onera peccatoꝝ portare diſinimus. Hæc inquit oīa umbra ſunt futuroꝝ & imagines uenturæ fœlicitatis: ut in quibus iudæi hæſitant iuxtaIr̄am: & tenentur in terra: nos iuxta ſpiritū tranſeamus ad chriſtū: qui ad diſtinctionē umbraꝝ nunc corpus appellatur. Quomō enim in corpore ueritas eſt: & in corpus umbra mendaciū: ſic in ſpiritali intelligentia mūdusoīs & cibus & potus & tota feſtiuitas & perpetuæ calendæ & æterna requies expectanda eſt: Querimus quicdicere uoluerit in humilitate & religione angeloꝝ: aut quem ſenſum habeat. Ex quo dominus locutus eſt ad diſcipulos: ſurgite: abeamus hinc: & relinquetur uobis domus ur̄a deſerta: & locus iu quo dominus ſpiritaliter cricifixus eſt: ægyptus uocatur & ſodoma: oīs iudaicarum obſeruationum cultura deſtructa eſt: & quaſcūqꝫ offe-runt uictimas non deo offerunt: ſed angelis refugis & ſpiritibus immundis. Nec mirum ſi hoc poſt paſſionendomini faciant: cum per Amos quoqꝫ prophetam dicatur ad eos. Nunquid hoſtias & uictimas obtuliſtis mihi-.xl. annis in deſerto domus iſrael? & aſſumpſiſtis tabernaculum moloc: & ſydus dei rēpha? figuras quas feci-ſtis ut adoretis eas. Quod plenius in concione iudaica Stephanus martyr exponens & reuolueus hiſtoriam ueterem ſic locutus eſt: &: & uitulum fecerunt in diebus illis: & obtulerunt hoſtias idolo: & lætabantur in oꝑibusmanuum ſuaꝝ. Conuerſus autem deus eſt: & tradidit eos ut colerent militiam cæli: ſicut ſcriptum eſt in libro ꝓphetarum. Militia autem cæli non tantum ſol appellatur & luna & aſtra rutilantia: ſed omnis angelica multi-tudo eorūqꝫ exercitus: qui hebraice appellātur labaoth: ideſt uirtutum ſiue exercituum. Vnde & ī euāgelio iuxta Lucam legimus. Et ſubito facta eſt cum angelo multitudo militiæ cæleſtis laudantium deum & dicentium.Gloria in altiſſimis deo: & in terra pax hominibus bonæ uoluntatis. Facit enim deus angelos ſuos ſpiritus. & mniſtros ſuos ignem urentem: & ut ſciamus ſemper eos qui colebant idola licet in tempore hoſtias uiderentur offerre: non deo eas obtuliſſe: ſed angelis per Ezechiel plenius diſcimus. Dedi eis itiſtificationes & præcepta nō bona. Non enim ſanguinem hircoꝝ aut tauroꝝ quærit deus: ſed ſacrificium domini ſpiritus contribulatus: cor cō