¶ Quid ſignificet quod in Matthæo ſcriptum eſt arundinem quaſſatam non confringet: & linum fumigan.non extinguet.EXXVDcuius expoſitionē loci: totū quod Matthæus de Eſaia propheta aſſumit teſtimoniū ponendū eſt.& ipſius uerba Eſaiæ iuxta ſeptuaginta interpretes: ipſūqꝫ hebraicū: cui Theodotion aquila Symmachuſqꝫ cōſentiunt. Sic ergo de quatuor euangeliſtis ſolus Matthæus poſuit leſus aūt ſciens rece-ſit inde: & ſecuti ſunt eū multi: & curauit omnes: & præcepit eis ne manifeſtū eū facerent: ut īpleret̉ quod dictūeſt per Eſaiā prophetā dicentē. Ecce puer meus quē elegi. Dilectus meus: in quo bene cōplacuit aīa mea. Ponāſpiritū meū ſuper eū: & iudiciū gentibus nunciabit. Non contendet: neqꝫ clamabit: neqꝫ audiet quiſꝗͣ in platei:uocē eius. Arundinē qͣſſatā non confringet: & linū fumigans nō extinguet: donec eiiciat ad uictoriā iudiciū: &in nomine eius gentes ſperabunt Pro quo in Eſaia iuxta ſeptuaginta interpretes ſic ſcriptū eſt. Iacob puer me.us ſuſcipiā eum. Iſrael electus meus ſuſcepit eum aīa mea. Dedi ſpiritū meū ſuꝑ eum: iudiciū gentibus profert.Non clamabit: neqꝫ dimittet: nec audiet̉ foris uox eius: arundinē fractā non cōteret: & linū fumigans nō extinguet: ſed in ueritate profert iudiciū: ſplendebit: & non quaſſabit̉: donec ponat ſuꝑ terrā iudicium: & in nomineeius gentes ſperabunt. Nos aūt ex Hebræo ita uertimus. Ecce puer meus: ſuſcipiā eū: electus meus cōplacuit ſi-bi in illo aīa mea. Dedi ſpiritū meum ſuꝑ eū iudiciū gentibus profert. Nō clamabit neqꝫ accipiet ꝑſonā: neqꝫ audietur foris uox eius. Calamū quaſſatū non conteret: & linū fumigans non extinguet. In ueritate docebit iudiciū. Non erit triſtis neqꝫ turbulentus: donec ponat in terra iudiciū: & legē eius inſulæ expectabūt. Ex quo appiret Matthæū euangeliſtā non ueteris īterpretationis auctoritate conſtrictū dimiſiſſe hebraicā ueritatē: ſed qͣſiHebræū ex hebræis: & in lege domini doctiſſimū: ea gentibus prædicaſſe quæ in Hebræo legerat. Si enī ſicacipiendū eſt: ut ſeptuaginta interpretes ediderunt. Iacob puer meus ſuſcipiā eū. Iſrael electus meus ſuſcepit eīaīa mea: quomodo in leſu intelligimus eſſe completū: quod de Iacob & de Iſrael ſcriptū eſt? Q uod beatū Matthæū non ſolū in hoc teſtimonio: ſed etiā in alio loco feciſſe legimus. Ex ægypto uocaui filiū meū: pro quo. lxxtranſtulerunt. Ex ægypto uocaui filios eius: quod utiqꝫ niſi ſeꝗͣmur hebraicā ueritatē ad dominū ſaluatorē nonpertinere manifeſtū eſt: ſequit̉ enī. Ipſi aūt īmolabant Baalim. Quod aūt de aſſūpto teſtimonio in euangeliominus eſt: ſplendebit & non quaſſabit̉: donec ponat in terra iudiciū: uidet̉ mihi accidiſſe primi ſcriptoris erro-re: qui legens ſuperiorē ſententiā in uerbo iudicii eſſe finitā: putauit inferioris ſentētiæ ultimū uerbū eſſe iudicium: & pauca uerba quæ in medio: hoc eſt inter iudiciū & iudiciū fuerant prætermiſit. Rurſūqꝫ quod apud he-bræos legitur: & in lege eius ſꝑabunt inſulæ: Matthæus ſenſū potius ꝗͣ uerba interpretans: pro lege & inſulis nemen poſuit: & gentes. Et hoc nō ſolū in præſenti loco: ſed ubicūqꝫ de ueteri teſtamento euāgeliſtæ & apoſtoli teſtimonia protulerunt: diligentius obſeruandū eſt: nō eos uerba ſecutos eſſe: ſed ſenſū: & ubi. lxx. ab hebraico diſcrepant: hebræū ſenſū ſuis expreſſiſſe ſermonibus. Puer igit̉ dei omnipotētis iuxta diſpēſationē carnis aſſum-ptæ: qui ad nos mittit̉: Saluator eſt appellatus. Ad quē & ī alio loco dicit pater. Magnum tibi eſt uocari puermeū: ut cōgreges tribus Iacob. Hæc eſt uinea ſoreth: quæ īterprerat̉ electa: hic eſt filius amātiſſimus: ī quo ſibicōplacuit aīa mea: nō ꝙ deus aīam habeat: ſed ꝙ ī aīa oīs dei mōſtretur affectus. Et nō miꝝ ſi ī deo aīa noīetur.cum uniuerſa humani corporis mēbra ſecundū leges tropologiæ: & diuerſas ītelligētias habere dicatur. Poſui-quoqꝫ ſpiritū ſuum ſuꝑ eū: ſpiritū ſapiētiæ & ītelligentiæ: ſpiritū cōſilii & fortitudinis: ſpiritum ſciētiæ & pieta-tis & timoris domini: qui ī ſpecie columbæ deſcēdit ſuper eum: de quo & Ioānes Baptiſta a deo patre audiſſe ſenarrat. Suꝑ quē uideris ſpiritū ſanctū ueniētem & manētem ī eo: ipſe eſt: & iudiciū gētibus nūciabit. De quo 8ī pſalmis legimus. Deus iudiciū tuum regi da: & iuſticiā tuam filio regis. Q uod & ipſe loquit̉ in euāgelio: nōenī pater iudicat quēquā: ſed omne iudiciū dedit filio. Nō contēdit ſicut agnus ductus eſt ad uictimā: non contēdit ī ſubuerſione audiētium: neqꝫ clamauit iuxta illud qd̓ Paulus apoſtolus ſcribit. Oīs clamor & ira & amaritudo auferat̉ a uobis. Nō clamauit quia iſrael nō fecit iudiciū: ſed clamorē. Neqꝫ audiet ꝗſꝗͣ in plateis ſiue fo-ris uocē eius. Oīs enim gloria filiæ regis abītus: & arta & anguſta uia eſt: quæ ducit ad uitā. Vnde ī plateis uoꝫillius nō auditur: ī quibus cōfidenter agit ſapiētia: latam ſpatioſāqꝫ uiā nō ingrediēs: ſed arguēs atqꝫ condēnans.Vnde & iis qui foris erāt: nō ſua uoce ſed ꝑ parabolas loq̄batur: arūdinē inꝗt qͣſſatā non cōfringet: ſiue ut. lxx.tranſtulerūt: calamū fractum nō cōteret. Calamus fractus qui fuit antea uocalis: & ī laudes domini cōcinebatappellādus eſt iſrael: ꝗ quondā īpegit ī angulatē lapidē: & cecidit ſuꝑ eū: fractuſqꝫ ī illo eſt. Propterea dicit̉ dieo. Increpa domine beſtias calami: & ī leſu uolumine torrēs appellat̉ cānæ. .i. calami ꝗ aquas habet turbidas: qͣꝫelegit iſrael: puriſſima contēnens fluēta iordanis. Reuerſuſqꝫ mēte ī ægyptū: & deſiderans cœnoſā ac paluſtr̄regionē: peponeſqꝫ & cepe & allia & cucumeres ollaſqꝫ ægyptiaꝝ carniū: rectiſſime ꝑ Eſaiā appellat̉ calamusfractus: cui ꝗ īniti uoluerit: ꝑtūdetur manus eius. Qui enī poſt aduētū domini Saluatoris euāgelicæ īterpretationis ſpiritū derefinqͣns: ī iudaicæ litteræ morte requieſcit: iſtius cūcta opera uulnerātur. Linū quoqꝫ fumigāsnō extitiguet populū de gētibus cōgregatū: qui extīcto legis naturalis ardore fumi amariſſimi: & ꝗ noxius ocuſis eſt tenebroſæqꝫ caliginis īuoluebat̉ erroribus. Quē nō ſolū non reſtrinxit & redegit ī cinerē: ſed econtrariodē patua ſcintilla & pene moriēte maxima ſuſcitauit īcendia: ita ut totus orbis arderet igne domini Saluatorisque uenit mittere ſuꝑ terrā: & in oībus ardere deſiderat. Secūdū tropologiā quicquid nobis uidet̉ de hoc loco:comentariis Matthæi breuiter ānotamus. Iſte autem qui arūdinem quaſſatā non confregit: & linum fumigansnon extinxit: iudicium quoqꝫ perduxit ad uictoriam: cuius iudicia uera ſunt: iuſtificata in ſemetipſis: ut iuſtifi.cetur in ſermonibus ſuis: & uincat dum iudicatur: & tam diu lumer prædicationis eius in mundo reſplendeatnulſuſqꝫ conteratur & uincatur inſidiis: donec ponat in terra iudicium: & impleatur illud quod ſcriptum eſt.