fabricare potui: & cū alteri mei operi præpararē: paucos dies qui ſuꝑerant in Matthæi expoſitione conſūpſi: tātaqꝫ auditate ſtudia omiſſa repetiui: ut qd̓ exercitatiōe liguæ ꝓfuit: nocuerit corporis ualitudini. ArgumētūArnalē circūciſionē ad ſpiritualē ītelligentiā referēs: primū edocet ī abdita corporis parte eſſe præcer¶c tā: ad ſignificandū ſpiritualē circūciſionē uitioꝝ & bonā oꝑationē hoībus exēplo Saluatoris eſſe cælādā: qui & cūctis actibus gloriā refugit: & humanā carnē obūbrata maieſtate ſuſcepit: quā impie Manichæus Arriuſqꝫ blaſfemāt. Deinde oſtendit myſtice inſtitutā in carne præputii: & quod ꝓceſſit ī ſigno ſeu figura eius quod gerendū erat in mente nō illa fuiſſe ſalute: ꝙ exemplū Iob incircūciſi demonſtrat: percurrēs ꝑ ueteris ac noui teſtamenti partes: qui nō tam carnē ꝗͣ carnis te uitioꝝ cōcupiſcentias circūciderint.ti Hięronymi preſbyteri ad Terentiam de uera circunciſione.Epiſtola. LX.Vperiore epiſtola quam ex me cōſultatio ueſtra deprōpſit: quāqꝫ ad tuū & ſororis tuæ nomen miſi: rationē circūciſionis rapidæ tranſcurri: quoniā procinctus itineris mei ī quo confecta eſt: nō ſolūLei limā nitoris ueꝝ etiam ꝑfectionē operis īuidit: licet me & illa terreant: quæ limant̉. Quod ſi nōplacent īpolita: formidat animus cogitare quid iudicii mereantur informia: ꝗͣꝗͣ ego illam non iudi-cum ſubſellia: ſed ad fauentium mihi coronam tranſmiſi. Deniqꝫ mea ſententia non prodiſſet: niſi fuiſſet ꝑ uosde ſecreto uerecundiæ uelut manu quadā charitatis educta: ſed quoniā iam illam meliorē facere non poſſum:placuit mihi: ut ſemel emiſſum repetens apud te uerbū retractarem: cuius conuerſatio circūciſionis eſt īterpretatio: & uita totius legis enarratio. Ex eo ſiquidem lex uidet̉ obſcura: quoniā raro in quo conſpiciat̉ exiſtat: deienī uerbum uita eſt: & nos aliud uiuendo ꝗͣ uita eſt: uerbū dei facimus obſcuꝝ. Quod ſi ea uita quæ ſolum ui-ta eſt uiueremus: narratione legis eius opus nō erat: quā facilius erat uidere ꝗͣ loqui: ꝗͣdoquidē non in ſermoneeſt regnum dei: ſed in uirtute. Nobis ergo ex abūdanti licet apud te diſſerctare: quod didicimus in te tibi prodere: quod nobis uita tua præſtitit ne eſſet obſcuꝝ. Sed quid nouū loquimur: ſi aut tu quod locuturi ſumus: hocuiuis: aut ſi apud te quod in te didicimus: hoc loquimur? cum & memor eoꝝ quæ meminit: monita nō qͣrat: &doctus nō ea quæ iā callet īquirat. Tu ꝗdem filia dilectiſſima circūciſione uiuis: mihi tamē propoſitū eſt illudtecū loqui: quare non ī digito: non in aure: aliaue corporis parte fiat circunciſio iudæoꝝ: quæ utiqꝫ ſine rationeeſſe diceret̉: ſi a deo īuenta non eſſet. Nihil enī ſine ratione fit per deū: nihil caſibus ut gentes loquunt̉ fortuitisnihil deniqꝫ fortunæ in illo temeritati licet. Ipſi enī cæci ſunt: qui illā putant habere aliquid poteſtatis. Deus autē qui ipſe ratio eſt: ut nihil nō plena ratione formauit: ita nihil ab homine fieri ſine ratione mandauit. Rationedigeſſit: ut terra hæc eſſet ſuper quā reliqua mouerent̉ īmobilis: ut aquaꝝ uenæ altioribus montibus cōderentur: a quibus orta flumina dum per multa ſpatia decurrunt latæ: potandi uſū per omnē tractū curſus ſui aīantibus exhiberent: ut ipſū mare aquis īfluentibus nō excreſcat: ſed ut uelut uenter quidā laticū aquas ſitire uideat̉: ne uel fontibus in æternū manātibus: uel fluminibus ſine fine currētibus: uel pluuiis aſſidue ruentibus: perpetuo terra diluuio tegeret̉: ut cælū præter plenitudinē illā lucis ī ſole nocturnis etiā ſyderibus radiaret: ne ꝗdcorpus ęgneū luminibus haberemus. Si ergo hæ tranſitoria ut ipſe ait cælū & terra tranſibūt: ſic ſapiētia deſcripſi: ut aliter ea nō potuiſſe eſſe credamus: quid hoīes ipſos pro ꝗbus hæc: nunc ita excogitauit: ordinauit: īſtituit: ſine ratione forte uiuere ꝑmiſit? quoꝝ adoptio eſt filioꝝ & gloria & teſtamentū: & legis latio & obſequiū & ꝓmiſſa? Ex quibus etiā eſt Chriſtus ſecundū carnē: qui eſt benedictus in ſæcula. Amen. Abſit ergo ut a ꝗbus etiāfiliū ſecundū hoīem uoluit oriri: eis nō plena ratione cōderet̉ teſtamentū. Sed quoniā tā euidenter conſtat oīaordinata per deū plena eſſe rationis ut aſſertore nō egeant: uideamus unde digreſſi ſumus: quæ cauſa eſt ut eāpartē corporis quæ ſecretior & occultior eſt: aut eam quæ a græcis φυσιS a nobis dicit̉ natura ad circuncidendū dominus elegerit: qui utiqꝫ ob ſignū quo uolebat famulos ſuos in Abrahæ ſemine cēſeri: id potuiſſet eligerequod in propatulo poſitū ab omnibus cernaret̉: & alio nomine uocaret̉: ubi nec ī ſigno obſcuritas: nec cōfuſioeſſet in nomine. ſed utraqꝫ hæc imago rationē habuit geminæ ueritatis: quā dum loquar: īpende patientiā: ut ocircunciſionē illā in uita tuam nō eſſe credebas: nunc uitā tuam in illa circunciſione conſpicias. Ac primū de ſecretiori parte corporis: quid figurabat aduerte. Illud ſine dubio quod poſtmodū dominus monſtrauit: ne iuſticiam noſtrā coram hoībus faceremus: ſed ī occulto corā eo ſolo: cui ſoli nihil occultū eſt: & quē ſolū remuneratorem bonoꝝ nouimus eſſe factoꝝ. Nā hic noſtra circunciſio nō uidetur: quoniā ſtultitiæ uelaminæ uelut ueſte tegit̉ mundiali. Nec ſane a nobis magnopere deſiderandū eſt: ut contēplationi oīum circūciſio aperte ſubiaceat: ne merces operis penes eos ſit: quos uolumus hanc uidere: dicente domino. Amen dico uobis: receperuntmercedē ſuam: ſed ita modeſte: ita uerecunde habenda eſt: & uelanda iuxta eam imaginē quam abundantiorihonore ueſtimus: ut nō uidentes eā uideant: ſed querentes rimanteſqꝫ intus nos iuxta apoſtolum quos ſeductores putant: ueraces eſſe fateantur: quos nihil habere credebant: omnia poſſidere cognoſcant: quos mori iudica-bant: uiuere in æternū teſtent̉. Hæc eſt gloria circūciſionis occultæ: hæc partis uerecundæ illis ad uiuendū: no-bis in noſtro corpore nō uerendæ: hoc teſtimoniū glorioſū: cum conuerſi amare cupiunt: quos odiſſe gaudebāt.Vnde non ī carne palam: ſed in occulto cordis iudæi eſſe debemus: nō littera ſed ſpiritu: populus ex deo non exhominibus acquiri: ut uereamur audire a domino: Populus hic labiis me honorat: cor autem eorum longe eſta me: iuxta illum qui quod pertinebat ad labia: magiſtrum bonum de bono queſiturus appellat: cui uetus lex:ideſt carnalis circunciſio uelut poſita recitatur: quam ſe compleſſe teſtatus: ubi quod ad circunciſionem cordispertinebat audiuit: uende omnia: & ſequere me. Triſtis abſceſſit: miſer prorſus: qui ſequi noluit: quem bonumignorare non potuit. Interijus ergo illud eſt ſignandum præfiguratum: quod in inuiſibili mente noſtra ab il-lo inuiſſbili noſtro deo uidetur: ut non eum a quo inuocetur audiret: ſed eum a quo crederetur attenderet.