libēter lego: quia & plurimæ epiſtolæ in eis uſqꝫ ad mille ſpatia uerſuū tendunt̉: & raro de nr̄o dogmatæ diſputant: quo fit: ut & legēti faſtidiū generet lōgitudo: & ſiqua breuia ſūt: ſcholaſticis magis ſint apta ꝗͣ nobis: demetris & regionum ſitu & philoſophis diſputantia. Quid ſibi uult quod in Geneſi ſcriptum eſt: omnis qui occiderit Cain: ſeptem uindictas exoluet? Si omnia deus fecit bona ualde. quare Noe de mundis & īmundis animalbus præcepit: cū īmundū nihil eſſe bonū poſſit? Et in nouo teſtamēto poſt uiſionē: quæ Petro fuerat oſtenſa dicēti. Abſit domine a me: quoniā cōmune & īmūdū nunꝗͣ introiuit in os meū: Vox de cælo reſpondit quod deuimūdauit: tu ne cōmune dixeris? Cur deus loquit̉ ad Abraham: ꝙ quarta ꝓgenie filii iſrael eſſent de ægyptoruerſuri: & poſtea moyſes ſcribit: Quinta aūt progenie exierunt filii iſrael de terra ægypti. Quod utiqꝫ niſi exponat̉ uidet̉ eſſe cōtrariū. Cur Abrahā fidei ſuæ ſignū in circūciſione ſuſcepit? Cur Iſaae uir iuſtus & deo charus: nō illi cui uoluit: ſed cui noluit deceptus errore benedixit?¶ Beati Hieronymi reſpōſiua epiſtola tres tantū ex quīqꝫ q̄ſtionibus ꝓpoſitis diſſerens: & de circūciſione ac diſcretione mūdoꝝ atqꝫ īmūdoꝝ aīaliū ad Tertullianū: Nouatianū: Origenēqꝫ remittens.¶ Tituli quæſtionū quæ in hac epiſtola diſſeruntur.Quid ſibi uult qd̓ in Geneſi ſcriptū eſt: Oīs qui occiderit Cain: ſeptē uindictas exoluet?Quomodo uarietas egreſſionis filiorum iſrael diſſoluitur: quæ Abrahæ quarta progenie repromittitur: & aMoyſe quinta progenie facta perhibetur?Cur Iſaac uir iuſtus & rectus cui noluit deceptus errore benedixit:Eatiſſimo papæ Damaſo Hieronymus. Poſtꝗͣ epiſtolā tuæ ſāctitatis accepi: confeſtīm accito notario: ut exciperet imperaui. Quo ad officiū præparato qd̓ erā uoce prompturus: ante mihi cogitatione pingebā. Interī tamē & ego linguā: & ille articulū mouebamus: cum ſubito hebræus interue-nit deferens non pauca uolumīa: quæ de Synagoga quaſi lecturus acceperat. Et ilico habes inquiquod poſtulaueras: meqꝫ dubium: & quid facerem neſcientem: ita feſtinus exterruit: ut oībus prætermiſſis adſcribendum tranſuolarem: quod quidem uſqꝫ ad præſens facio. Veꝝ quia heri a diacono ad me miſſo ut tu putas epiſtolam ut ego ſentio: cōmentarium te expectare dixiſti: breuem reſponſionem ad ea deſiderans: quæ ſingula magnoꝝ uoluminum prolixitate indigent ταῦ τασο εσχεδίασ& tibi confeſtim diſcuſſi: duabus tantiquæſtiunculis prætermiſſis: non quo non potuerim: & ad illas aliquid reſpondere: Sed quod ab eloquentiſſi-mis uiris Tertulliano noſtro ſcilicet & Nouatiano latino ſermone ſint editæ: & ſi noua uoluerimus afferre ſit latius diſputandum. Certe expecto quid placeat: Vtrū ne epiſtolari breuitate ſententias tibi uelis digeri: aut ſinguloꝝ libros confici. Nam Origenes in quarto pauli ad Romanos homo de circunciſione magnifice diſputa-uit: & de mundis atqꝫ immundis animalibus in leuitico plura diſſeruit: ut ſi ipſe īuenire nihil poſſem: de eius tamen fontibus mutuarer. Et ut uerius loquar: Didymi de ſpiritu ſancto librum in manibus habeo: quem tranſlatum tibi cupio dedicare: ne me exiſtimes tantummodo dormitare: qui lectionem ſine ſtilo ſōnum putas. Antelatis itaqꝫ problematibus quæ epiſtolæ tuæ ſubieceras: quid mihi uideretur an nexui: ueniam poſtulans: & fe-ſtinationis pariter & moraꝝ. Feſtinationis quia ad unā lucubratiunculā dictare uoluerim multoꝝ opus dieꝝ:Tarditatis: quia alio opere detentus: non ſtatim ad interrogata reſcripſi.PRIMA Quæſtio.Vid ſibi uult quod in Geneſi ſcriptum eſt: Omnis qui occiderit Cain: ſeptem uindictas exoluet? Antꝗͣ de qͣſtione aliquid dicamus: rectum uidetur: ut editiones interpretum ſingulorum cum ipſo hebraico conferrentes ſermone digeramus: quo facilius ſcripturæ ſenſus poſſit intelligi. Vagomerlo adonai lachenchol ohorg cain ciuahadaim iucham. Aquila & dixit ei dominus: Propterea oīs qui occiderit Cain: ſeptēplici-ter ulciſcetur. Symmachus: & dixit ei dominus. Non ſic: ſed oīs qui occiderit Cain: hebdomada ſiue ſeptimusuindicabitur. Septuaginta & Theodotion & dixit ei dominus: non ſic: ſed oīs qui occiderit Cain: ſeptem uindi-ctas exoluet. Poſtꝗͣ Cain occiderat fratrem interrogatus a domino: ubi eſt Abel frater tuus? contumelioſe reſpōdit: neſcio: nunquid cuſtos fratris mei ſum? Quam ob rem maledictione damnatus: ut gemens & tremens ui-ueret ſuper terram: noluit ueniam deprecari: ſed peccatis peccata congeminans: tantum putauit nefas: cui a domino non poſſet ignoſci. Deniqꝫ reſpondit domino. Maior eſt iniquitas mea: ꝗͣ ut dimittar: ideſt plus peccaui:ꝗ ut merear abſolui. Ecce eiicis me hodie a facie terræ: & a facie tua abſcondar: & ero gemens & tremens ſuꝑ terram: & erit omnis qui inuenerit me occidet me. Eiicior inquit a conſpectu tuo: & conſcientia ſceleris tremebun-dus: lucem ipſam ferre non ſuſtinens: abſcondar ut latitem. Eritqꝫ oīs qui inuenerit me occidet me. Dum ex tre-more corporis & furiatæ mentis agitatu eum eſſe intelligit: qui mereatur interfici. Verum deus nolens eum cō.pendio mortis finire cruciatus: nec tradens pœnæ: qua ſe ipſe damnauerat: ait: nō ſic: ideſt non ut exiſtimas morieris: & mortem pro remedio accipies: uerum uiues uſqꝫ ad ſeptimam generationem: & conſcientiæ tuæ ignitorqueberis: ita ut quicunqꝫ te occiderit: ſecundum duplicem intelligentiam aut in ſeptima generatione aūt ſe-ptimo te liberet cruciatu. Non ꝙ ipſe qui occiderit Cain ſeptem ultionibus ſubiiciendus ſit: ſed ꝙ ſeptem uindictas: quæ in Cain tanto tempore cucurrerunt: ſoluat in inferfecto occidens eum qui uitæ fuerat derelictus adpœnam. Vt autem quod dicimus manifeſtius fiat: quotidianæ conſuetudinis ponamus exemplum. Loquaturinter uerbera ſeruus ad dominum quia incendi domum tuam: & uniuerſam ſubſtantiam tuam diſſipaui: interfice me me: Dominuſqꝫ reſpondeat. Non ut uis: morieris: & finies morte ſupplicia: uerum longo tempore cuſtodieris ad uiram: & tam infœliciter in hac luce uerſaberis: ut quicunqꝫ te occiderit: beneficium præſtet occiſo: dūte de tam multis liberet cruciatibus: & ſecundum. lxx. quidem editionem dic ſenſus nobis uidetur. De eo autē