quod deus eſt. Et ſic ingrediendū uia regia: ut nec ad ſiniſtrā: nec ad dextrā declinemus. Appetitūqꝫ ꝓpriæ uoIūtatis dei ſemꝑ credamus auxilio gubernari. Siꝗs aūt falſo ſe infamari clamitat: & gloriatur noſtra ſentire: tū-ueræ fidei probabit aſſenſum: cū aperte abſqꝫ dolo aduerſa dānauerit: Ne audiat illud propheticum. Et ī omnibus his nō eſt cōuerſa ad me præuaricatrix ſoror eius iuda ex toto corde ſuo: ſed ī mendacio: minoriſqꝫ peccati ēſequi malū: qd̓ bonū putaueris: ꝗͣ nō audere defēder̄: quod bonum pro certo noueris. Qui minas: iniuriā. paupertatēqꝫ ferre nō poſſumus: quomō flāmas Babylonis uinceremus? Q uod bellū ſeruauit: pax ficta non aufeIolo timore perfidiā diſcere: cū ueram fidē meæ Chriſtus reliquerit uoluntati.¶ Initiū dialogi beati Hieronymi preſbyteri cōtra Pelagiū ſub noībus Attici & Critoboli. Epiſtola. XVII.TTICVS. Dic mihi Critobole. Veꝝ ne eſt quod a te ſcriptū audio? poſſe hoīem ſine peccato eſſe: ſi ue¶ I lit: & facilia dei eſſe præcepta? CRITOBOLVS. Verū Attice. Sed nō eodē ſenſu ab æmulis accipiturquo a me dictum eſt. ATTI. Q uid enim ambiguitatis in dicto eſt: ut diuerſæ intelligentiæ tribuaturoccaſio? Nec quæro ut de utroqꝫ pariter reſpondeas. Duo enim a te propoſita ſunt. Vnū poſſe hoīem ſine pec-cato eſſe: ſi uelit. Alterū: facilia dei eſſe præcepta. licet ergo ſimul dicta ſint: tamen per partes ſingulas diſſeran-tur: ut quoꝝ una uidetur fides nulla ſit in ſententiarū diuerſitate contentio. CRI. Ego Attice dixi hoīem abſqꝫpeccato poſſe eſſe: ſi uelit. Non ut quidā maledici calūniantur: abſqꝫ dei gr̄a: quod etiam cogitare ſacrilegiū eſtSed ſimpliciter poſſe: ſi uelit: ut ſubaudiatur dei gratia. AT TI. Ergo & maloꝝ in te opeꝝ auctor eſt dominus?CRI. Nequaꝗͣ ita ut æſtimas. Sed ſiquid in me boni habeo: illo ſuggerente & adiuuante cōpletur. ATTI. Norde natura quæro: ſed de actu. Q uis enim dubitat deum oīum creatorē? Hoc mihi reſpondeas uelim: qd̓ agisbonum: tuū eſt: an dei? CR I. Meū eſt: & dei: ut ego oper: & ille adiuuet. ATTI. Quomō hæc oīum opinio eſt:ut dei auferas gr̄am? Et quicquid hoīes agimus: propriæ tantū aſſeras uoluntatis? CRI. Miror Attice: cur erro-ris alieni a me cauſā rationēqꝫ flagites: & id quæras: quod ſcriptū non eſt: cū perſpicuum ſit: quod ſcripſerim. dxi hoīem ſine peccato eſſe: ſi uelit. Nunquid addidi. abſqꝫ dei gratia? AT TI. Sed ex eo quod non negaui: dixiſſiæſtimandus ſum? Neqꝫ enim quicquid non dicimus: negare arbitrādi ſumus. ATTI. Confiteris ergo hominēſine peccato eſſe: ſi uelit cum dei gratia. CRI. Non ſolum fateor: ſed & libere proclamabo. ATTI. Errat ergoqui dei gratiam tollit. CRI. Errat: quin potius arbitrandus eſt īpius: cū dei nutu oīa gubernentur: & hoc quodſumus: & hēmus appetitum propriæ uoluntatis: dei conditoris ſit beneficium. Vt enim libeꝝ poſſideamus arbitrium: & uel ad bonā uel ad malam partē declinemus propria uoluntate: eius eſt gratiæ: qui nos ad imaginē& ad ſimilitudinem ſui tales condidit. AT. Nulli o Critobole dubiū eſt: ex eius cuncta pēdere iudicio: qui creator eſt oīum: & quicquid hēmus illius beneficio deputandum eſſe. Sed quero hoc ipſū quod dei aſſeris gratiæad conditionis ne referas beneficiū? An in ſingulis rebus putes eſſe quas gerimus: ut ſimul illius ī oībus utamūauxilio? An ſemel ab eo liberi arbitrii conditi noſtra uoluntate uel uiribus agamus: qd̓ uolumus? Noui enī pleroſqꝫ ueſtrū ita ad dei cuncta referre gratiā: ut nō in partibus ſed in genere: hoc eſt nequaꝗͣ in ſingulis rebus: ſecin conditione arbitrii intelligāt ptātē. CRI. Nō eſt ita ut autumas: ſed a me utrūqꝫ dicit̉. ut & dei gratiæ ſit: ꝙ tales conditi ſumus: & per ſingula opera illius adminiculo fulciamur. AT. Conſtat ergo īter nos in bonis oꝑibusꝫpoſt ꝓpriā uoluntatē nos niti dei adiutorio: in malis diaboli? CRI. Cōſtat: & ſuꝑ hoc nulla contentio eſt. AT.Male ergo ſētiunt: qui per ſingulas res quas agimus: dei auferunt ddiutoriū? Et id qd̓ pſalmiſta canit: Niſi do-minus ædificauerit domū in uanū laborāt qui ædificāt eā. Niſi dominus cuſtodierit ciuitatē: fruſtra uigilat ocuſtodit eā: ut cætera huiuſcemodi ꝑuerſis interpretationibus: īmo riſu dignis ad alios ſenſus retorquere nitūtur? CRI. Q uid mihi neceſſe eſt cōtra alios dicere: cū meū reſpōſū habeas? ATTI. Tuū reſponſū cuiuſmodiBene ſētire: an male? CRITO. Et quæ me cogit neceſſitas: ut cōtra alios promā ſententiā? AT. Diſputatiōis ordo & rō ueritatis. an ignoras oē quod dicit̉: aut eſſe aut nō eſſe? & aut īter bona aut mala deber̄ numerari? Ho-ergo de quo īterrogo: aut bene dici aut male īgratis tibi fatendū eſt. CRI. Si in ſingulis rebus quas gerimus: deiutendū eſt adiutorio: ergo & calamū tēperare ad ſcribendū: & tēperatū pumicæ terere: manūqꝫ aptare litteristacere: loqui: ſedere: ſtare: ambulare: currere: comedere: ieiunare: flere: ridere: & cætera huiuſcemodi: niſi deusiuuerit nō poterimus? AT. luxta meū ſenſū non poſſe: ꝑſpicuū eſt. CRI. In quoigitur liberū hēmus arbitriū: &dei in nos gratia cuſtoditur? ſine hoc quidē abſqꝫ deo poſſumus facere? AT. Non ſic donata eſt liberi arbitri-gratia ut dei per ſingula tollatur adminiculū. CRI. Non tollitur dei adiutorium: cū creaturæ ex ſemel dati lib-ri arbitrii gratia conſeruentur. Si enim abſqꝫ deo & niſi per ſingula ille iuuerit: nihil poſſum agere. nec pro bo-nis me iuſte oꝑibus coronabit: nec affliget pro malis: ſed in utroqꝫ ſuum uel recipiet: uel dānabit auxilium. AT.Dic ergo ſimpliciter: ꝙ dei auferas gratiam. Quicquid enī tollis in partibus: neceſſe eſt ut & in genere negesCRI. Non nego gratiam: cum ita me a deo aſſeram conditum: ut per dei gratiam meæ datum ſit uoluntati: uefacere quid: uel non facere. AT. Dormitat ergo deus ī operibus nr̄is ſemel data liberi arbitrii poteſtate? nec orādus: ut in ſingulis rebus nos iuuet? cum uoluntatis noſtræ ſit & proprii arbitrii: uel facere ſi uolumus: uel nonfacere ſi nolumus? CRI. Quō in cæteris creaturis conditionis ordo ſeruatur: ſi conceſſa ſemel liberi arbitrii poteſtate noſtræ uolontati omnia derelicta ſunt. AT. Ergo ut dixi non debeo a deo per ſingula auxilium deprecari quod ſemel meo datum eſt iudicio? CRI. Si in omnibus ille cooperatur: non eſt meū ſed eius qui adiuuāt:immo qui in me operatur: preſertim cū abſqꝫ eo facere nihil poſſum. AT. Oro te: nō legiſti: Nō enī uolētis neqcurrētis ſed miſerētis eſt dei? Ex ꝗbus ītelligimus noſtrū quidē eſſe uelle: & currere. Sed ut uoluntas noſtra cōpleat̉ & curſus: ad dei miſericordiā ꝑtinere: atqꝫ ita fieri. ut & in uoluntate noſtra & in curſu libeꝝ ſeruet̉ arbitriū. & in conſumatiōe uolūtatis & curſus dei cūcta potētiæ relinquant̉. Sed nunc mihi ſcripturaꝝ teſtimoni: