& in futuꝝ ſe extendere qui ſemper preteritoꝝ obliuiſcit̉: & futura deſiderat: oſtendit ſe preſentibus nō eſſe eotentū. Quod autē rurſū iactitant liberū nobis arbitriū deſtrui: audiant econtrario eos arbitrii deſtruere liber-tatem: qui male eo abutunt̉ aduerſū beneficiū largitoris. Quis deſtruit arbitriū? ille qui ſemper deo agit gratias: & quodcūqꝫ in ſuo riuulo fūit ad fontē refert: an qui dixit. Recede a me quia mūdus ſū: non habeo te neceſſariū. Dediſti enī mihi ſemel arbitrii libertatē: ut faciam quod uoluero. Q uid rurſū te ingeris: ut nihil poſſimfacere: niſi tu in me tua dona cōpleueris? fraudulēter pretēdis: ut dei gratiā ad conditionem hominis referas: &non in ſingulis operibus auxilium dei requiras: ne ſcilicet liberum arbitriū uidearis amittere: & cū dei contēna.adminiculū: hominū quæras auxilia. Audite queſo: audite ſacrilegū. Si inquit uoluero curare digitū: mouer-manum: ſedere: ſtare: ambulare: diſcurrere: ſputa iacere: duobus digitulis narium purgamēta decutere: releua-re aluū: urinam digerere: ſemper mihi auxiliū dei neceſſarium erit? Audi ingrate: īmo ſacrilege apoſtolū predicantē. Siue manducatis: ſiue bibitis: ſiue aliud quid agitis omnia in nomine domini agite. Et illud lacobi. Agenunc qui dicitis hodie: & cras proficiſcemur in illam ciuitatē: & faciemus illic annū unū: ut negociemur & lu-cremur qui neſcitis de craſtino. Quæ enim eſt uita noſtra? Aura eſt enim ſiue uapor paululum apparens: Deinde diſputat pro eo quod debeatis dicere. Si dominus uoluerit & uixerimus ut faciamus hoc aut illud. Nuncautē exultatis ī ſuꝑbiis ueſtris: omnis iſtiuſmodi gloriatio peſſima eſt. Iniuriā tibi fieri putas: & deſtrui arbitri-libertatē: ſi ad deum ſemꝑ auctorē recurras: ſi ex illius pendeas uoluntate: & dicas: oculi mei ſemꝑ ad dominū:quoniam ipſe euellet de laqueo pedes meos. Vnde audeas lingua proferre temeraria unūquēqꝫ arbitrio ſuo regi. Si ſuo arbitrio regitur: ubi eſt auxiliū dei: & ſi Chriſto rectore non indiget: quomodo ſcribit Hieremias: noneſt in homine uia eius & a domino greſſus hominis diriguntur? Facilia dicimus eſſe mandata: &tamen nullumproferre potes qui uniuerſa cōpleuerit. Reſponde mihi facilia ſunt: an difficilia? Si facilia profer quis ea impleuerit: & cur Dauid in pſalmo canat. Qui fingis dolorē in precepto: & iterū: propter uerba labioꝝ tuoꝝ: ego cuſtodiui uias duras. Et dominus in euangelio. Intrate ꝑ anguſtā portā: & diligite inimicos ueſtros: & orate ꝓ hisqui ꝑſequunt̉ uos: ſin aūt difficilia: cur auſus es dicere: facilia eſſe dei mandata: quæ nullus īpleuerit? Non ītelligis tuas inter ſe repugnare ſententias? Aut enī facilia ſunt: & infinita eſt multitudo hominū: qui ea īpleuerintaut difficilia: & temere dixiſti eſſe facile quod difficile eſt. Soletis & hoc dicere poſſibilia eſſe mandata: & rectea deo data: aut īpoſſibilia: & nō in his eſſe culpā qui accepere mandata: ſed in eo qui dedit īpoſſibilia. Nunquidpræcepit mihl̓ deus ut eſſem quod eſt: nihil inter me eſſet & dominū creatorē: ut maior eſſem angeloꝝ faſtigiout haberē quod angeli nō habēt? De illo ſcriptū eſt quaſi propriū: qui peccatū non fecit: nec dolus inuētus eſt īore eius. Si hoc eſt mihi cū Chriſto cōmune eſt: quid ille habuit propriū? alioquin ꝑ ſe tua ſentētia deſtruetur.Aſſeris poſſe hoīem eſſe ſine peccato ſi uelit: & poſt grauiſſimū ſomnū ad decipiēdas rudes aīas fruſtra conari:adiungete: non abſqꝫ dei gratia. Si enī ſemel homo ꝑ ſe poteſt eſſe ſine peccato: quid neceſſaria eſt dei gratia:Sin autē ſine illius gratia nihil poteſt facere: quid neceſſe fuit dicere quod nō poteſt? Poteſt inꝗt eſſe ſine peccato: poteſt eſſe perfectus ſi uoluerit. Quis enī chriſtianoꝝ nō uult eſſe ſine peccato: aut quis ꝑfectionē recuſat.Sufficit enī uelle: & ſtatī ſeꝗͥtur poſſe ſi uelle preceſſerit: nulluſqꝫ chriſtianoꝝ qui nolit eſſe ſine peccato: omnesergo ſine peccato erūt: quia utiqꝫ omnes cupiunt eſſe ſine peccato: & in hoc īgratus teneberis: ut quia nullū aurarū quenꝗͣ ſine peccato proferre potes: oēs ſine peccato eſſe poſſe fatearis. Poſſibilia inquit mandata dedit de-us. Et quis hoc negat? Sed quomodo hæc intelligēda ſit ſentētia: uas electionis aꝑtiſſime docet. Ait enī. Quoderat īpoſſibile legis: in qua īfirmabat̉ ꝑ carnē: deus filiū ſuū mittēs in ſimilitudinē carnis peccati & de peccatocondēnauit peccatū in carne. Et iterū. Ex operibus legis nō iuſtificabitur omnis caro. Q uod ne de lege Moyſitantum dictum putes: & non de omnibus mandatis: quæ uno legis nomine continentur: idem apoſtolus ſcri-bit dicens. Conſentio enim legi dei iuxta interiorē hominem: uideo autē aliam legē in membris meis repugnāte legi mentis meæ: & captiuantē me in lege peccati: quæ eſt in mēbris meis. Miſer ego homo: quis me liberabitde corpore mortis huius? Gratia dei per leſū Chriſtū dominū noſtrū. Cur autē hoc dixerit alio ſermone demōſtrat. Scimus enim ꝙ lex ſpiritalis eſt: ego autē carnalis ſū: uenundatus ſub peccato. Quod enim operor: noncognoſco. Non enī quod uolo illud operor: ſed quod odi illud facio. Sin autē quod nolo hoc facio: conſentio legi: quoniā bona eſt. Nunc aūt nequaꝗ operor illud: ſed quod ī me habitat peccatū. Scio enī ꝙ nō habitat ī me:hoc eſt in carne mea bonū. Velle enim adiacet mihi: perficere aūt bonū non inuenio: non enī quod uolo bonūhoc facio: ſed quod nolo malū: hoc ago. Si aūt quod nolo: hoc facio: nequaꝗͣ ego operor illud: ſed quod habītatin me peccatū. Reclamabis: & dices: Manichæoꝝ dogma noſce: & eoꝝ qui de diuerſis naturis eccleſiæ bella cōcinnāt: aſſerētium malā eſſe naturā: quæ immutari nullo modo poſſit. Et hoc nō mihi ſed apoſtolo īputa: quinouit aliud eſſe deū: aliud eſſe hominem: aliam carnis fragilitatē aliam ſpiritus fortitudinē. Caro enim deſide-rat contra ſpiritum: & ſpiritus contra carnē: & hæc inuicē ſibi aduerſantur: ut nō quæ uolumus: ipſa faciamusa mē nunꝗͣ audies malā eſſe naturā: ſed quomodo ſit carnis fragilitas diſſerēda: ipſo ꝗ ſcripſit docēte diſcamus.Interroga eū quare dixerit: nō enī quod uolo: hoc operor: ſed quod odi malū: illud facio. Quæ neceſſitas illiusImpediat uoluntatē: quæ tāta uis odio digna imperet facere: ut nō quod uult: ſed quod odit: & nō uult facere cōpellat̉? Reſpōdebit tibi o homo tu qͥs es: qui reſpōdeas deo? Nunꝗd dicit figmētū figulo: quare me feciſti ſic?An nō hēt poteſtatē figulus luti de eadē maſſa aliud ꝗdē uas facere ī honorē: aliud aūt ī cōtumeliā? Obiice deofortiorē caluniā: quare adhuc cū ī utero eſſēt Eſau & Iacob: dixerit Iacob dilexi. Eſau aūt odio habui. Accuſa eīiniqͥtatis: cur Achar filius Chari: de Hierichōtina preda aliqͣ furatus ſit & tāta milia hoīum illius uitio trucidatafiſit. Quāobrē filii Heli peccauerīt: & oīs pene populus extīctus: archaqꝫ ſit capta? Dauid peccauit ut enume