¶ Sermo
tia gratis data. quam in euangelijs legimꝰmultipliciter exhibitam. Petrum nanqꝫ ⁊andream hac preuenit gratia. leuibus verbis eos commonendo dicens. Uenite poſtme faciam vos piſcatores hominum. Paulum proſtrauit ſubito duris verbis ip̄m corripiendo dicens. Saule ſaule quid me perſequeris? Alium preuenit voluntatem ſuādulcibus verbis demulcendo cum dixit.Uis ſanus fiexi? Alium concite compulit:vt patris ⁊ matris ſepulturam denegaret.qui cum diceret. Domine permitte primūſepelire patrem ⁊ matrē. Reſpondit ei. Dimitte mortuos ſepelire mortuos ſuos. ⁊ ſicmultiformis dei gratia ſalutem hominummultiplici ac inſcrutabili pietate diſpenſatac ſui congruentiam vniuſcuiuſqꝫ gratiamſue vocationis miſericorditer impartitur.Sexta gratia dicitur naturalis que natureinſerta creſcit ⁊ proficit cum natura. ſicut eſtſanitas corporis. fortitudo membrorū: ⁊ bona complexio. ⁊ alie valitudines corporalesquibus omnibus cum ea ad bonum cō uertimus adiuuamur. Unde Gregorꝰ. Om̄iabona ⁊ dona nature quibus vnus faciliꝰ qͣꝫalter poteſt ire ī actus meritorios vocat gratiam gratis datā. He ſunt gratie gratis date quibus a domino preuenimur vt ex eis excitati ⁊ commoniti ⁊ adiuti ire in actus meritorios facilius valeamus. Hinc Bern̄.Conatus liberi arbitrij ad bonum caſſi ſuntſi a gratia non adiuuantur ⁊ nulli ſi non excitantur. Excitat ergo liberum arbitriū duſeminat cogitatum. ſanat dum mutat affēctionem. roborat dum producit ad actū. ſeruat ne ſentiat defectum. Hinc Bonauentura ſuper ſcd̓m ſentētiarū que. xxvi. has gratias notificat ſic dicens. Quicquid illud ſitquod ſuperadditum eſt naturalibus adiuuans aliquo modo ⁊ preparans voluntateꝫad habitum vel ad vſum. ſiue illud gratumſic datum ſit habitus. ſicut timor ſeruilis vl̓pietas aliquorū viſceribus inſerta ab infantia: ſiue etiam ſit alius actus: ſicut vocatiovel aliqua locutio: qua deus excitat animūhominis vt ſe requirat. totum eſt de rōe gratie gratis date. ſine qua vix aut nunqͣꝫ alicuius hominis vſus liberi arbitrij reparatur.
⁊ ſine hac concedendum eſt liberum arbitrium nunqͣꝫ ſe poſſe diſponere ad gratiaꝫ gratum facientem. He ſunt gratie quibus iniciamur ad ſalutem quas alij audiunt ⁊ emendantur. alij obaudiunt ⁊ indurantur. ſicutde eodem vino potato ſani iocundātur ⁊ infirmi febricitantur Uerum quia ſine gratiadeo nunqͣꝫ hoc placuit. ideo quibꝰ exercitijsdeus maxime motus gratiam nobis tribuat eſt videndum. M Tertio ergo inquirendum eſt de noſtri ad gratiā habilitatione. ⁊ hoc conſiſtit in tribus. ſcilicet ſi deūtimeamus. nos coram deo humiliamus. etgratos nos exhibeamus. Hec tria ſcꝫ cimorhumilitas ⁊ gratitudo: deum inclinant adgratiam nobis dandaꝫ. Primo dico meremur gratiam ex timore. Facile autem deuꝫtimebimus ſi timoris materiaꝫ vndiqꝫ noscinctam apertis oculis videamus. Nam ſiſurſum aſpicimus: videmus deum quē ofſendimus. ſi infra infernum quē meruimꝰ.ſi retro peccata que commiſimus. ſi ante iudicium qd̓ nō euadimus. ſi intra defectꝰ qͦsincurrimus. ita vt his omnibus conſideratis proni corruamur in terraꝫ clamantes incelum illud Iere. x. Quis non timebit te orex gentium ⁊cͣ. Hinc Gern̄. In veritate cōperi ⁊ didici nil eque efficax eſſe ad gratiampromerendam retinendam ac recuperandāqͣꝫ ſi omni tempore videaris non altum ſapere ſed timere. Time ergo cū arriſerit gratia. time cum abierit. time cum denuo redierit. Succedant ſibi viciſſim in animo tuotres iſti timores ẜm ꝙ gratia adeſſe dignat̉vel offenſa recedere vel cum redire placataſentitur. Cum adeſt time: ne non digne opereris in ea. ꝙ ſi receſſerit tunc ampliꝰ timēdum tanqͣꝫ mox caſurus. Time gͦ ⁊ ꝯtremiſce deo vt ſentis tibi irato. nec dubitas ī cauſa fuiſſe ſuꝑbiam etiā ſi non appareat. etiamſi nil tibi ꝯſcius es. iam vero ſi reciprocataredierit: tunc multo amplius timedum: neforte contingat recidiuum. Beatus es. ſi triplici timore iſto cor tuum repleueris. HScd̓o habilitamur ad gratiam promerendam ex humilitate. Quanto em̄ hūilioresnos deo exhibemus. tanto in gratia erimusabundantiores. vnde Iere. Omnis vallis