.XIIII.

Qui pluſqͣꝫ dedit expectat vſuramaccipit.Ifenerauerisª hominē id eſtxe¶ i mutuo dederis pecuniamtuam. a quo plus ꝙͣ dediſtiᵉex pectes. non pecuniā ſolam ſed aliquid plus qͣꝫ dediſti. ſiue illud trititicuꝫ ſit ſiue vinū ſiue oleum ſiue qd̓libet aliud ſi plus ꝙͣ dediſti expecteſacciꝑe fenerator es. et in hoc īprobādus non laudandus. ¶ Item iero.ſuꝑ ezechiel̓. li. vi. Quicquid ſupradatum exigitur vſura eſt.¶ Utant quidam vſuras tantuꝫeſſe inᵉ pecunia. quod prouidens diuina ſcriptura omnis rei aufert ſuperabundantiam vt plus nonrecipias ꝙͣ dediſti. Item alij ꝓ pecunia fenerata ſolent munuſcula diuerſi generis accipere. et non intelligūtſcripturam vſuram appellare et ſuꝑabundantiam quicqͥd illud eſt. ſi abeo quod dederint plus reacceperint¶ Item ambroſius de nabūt he.Quidquid ſorti accedit vſura eſt.Leriqꝫ refugiētesᵈ p̄ceptaᵉ legis cū dederint pecuniāᶠ negociatoribus. nō in pecunia vſuras exigunt. ſed de mercibus eoꝝ tāꝙͣ vſurarum emolumenta ꝑcipiunt.ideo audiant quidᵍ lex dicat. neqꝫ īquit vſuram eſcaꝝ accipies neqꝫ omnium rerum. Item eſca vſura eſt etveſtꝭ vſura eſt. ⁊ quodcūqꝫʰ acceditſorti vſura eſt. et quod velis nomenei imponas vſura eſt. Item ſi quis īſtaurandum conuiuiū putetⁱ ad negociatorem mittit vt abſinthiaci cupellam deferat ſibi gratis. ad cauponem dirigit vt picenum vinuꝫ aut tiriacum requirat ad lanium vt vuluāſibi ꝓcuret. ad alium vt ſibiᵏ pomaadornet. Itē excilio agathēſiQuando amplius exigitur qͣꝫatur vſura eſt.Sura eſt vbi amplius requiri

tur ꝙͣ quod datur: verbi gratia ſi ſolidos decem dederis ⁊ amplius queſieris vel ſi dederis frumenti modiūvnum et ſuper aliquid exegeris.¶ Ecce euidenter on̄dit̉ ꝙ quicquidvltra ſortem exigitur vſura eſt.Queſtio quarta.Uod veroˡ nec clericis neclaicis liceat vſuras exigereꝓbat̉ auctoritate gelaſij et alioꝝ. ¶ Ait em̄ gelaſius papa ſcribens clericis cōſtitutis per lucaniaꝫet ſiciliam. A queſtibus negociationis clerici abſtineant.Lerici ab indignis queſtibus¶nouerint abſtinendum et abomni cuiuſlibet negociationis ingenio vl̓ cupiditate ceſſandū. In quocūqꝫ vero gradu ſint ſi ceſſare noluerint mox a clericalibus officijs abſtinere cogantur. ¶ Item ex concilioarelatenſi primo quod confirmauitpap a ſilueſter.Excōicentur miniſtri qui fenerant̉¶. cuit vt iuxta formam diuiIniſtri qui fenerātur plaInitus dataꝫ eos a ꝯmunione abſtinere. ¶ Item excōcilio terraconenſi. Qui volunt eſſe in clero aſtudio negociationis ſe abſtineant.Anonum ſtatutis firmatumeſt. vt quicumqꝫ in clero eſſevoluerit emendi vilius et vendendi carius ſtudio non vtatur. qd̓ſi exercere voluerit cohibeatur a clero. ¶ Item ex ꝯci. martini pape.Alienetur a clero vſuras aut ſuꝑabūdantias exigens.¶ Iquis oblitus timorē dei etſanctarum ſcripturaꝝ que dicunt. qui pecuniam ſuam nondedit ad vſuram. poſt hanc ꝯgnitionem magni ꝯcilij fenerauerit vel cēteſimam exegerit. aut exquolibet negotio inhoneſto turpis lucri queſierit. aut per diuerſas ſpecies vini vel

duo ſunt ꝯtractus qui de natura ſui ſunt gratuiti. vt mutuum et ꝯmodatum. in mutuo certū eſt quod requiritur ꝙ ſit gratinuꝫ alioquin eſtvſura. Item ſi cōmodatum non eſt gratuitum non eſt quidem vſura.ſed tamēū ſi aliquid recipicur ꝓ ꝯmodato ſtatim deſinit eſſe cōmodatum quia aut recipitur aliquid pro re ipſa aut pro vſu rei. ſi pro re ip̄aaliquid recipitur aut pecunia aut alia res. ſi pecunia eſt. eſt emptiō etvenditio. ſi alia res recipit̉ erit ꝯtractuſ ꝑmutatōis. ſi ꝓ vſu rei accipitur pecunia erit cōtractus locatōis. ſi res aliaerit cōtractus innomīatus. do vt des vl̓ do vtfacias. omnes iſti cōtractus liciti ſūt lacitꝭ etiācauſa negociationis vtlxxxviij. diſt. fornicari.clerici tamen inquantūpn̄t abſtinere debēt abemptione et venditōnequia illud non facile fitſine peccato vt. jͣ. d̓ pe.diſ. v. qualitas. tamenin caſu neceſſitatis permiſſum ē clericis negociari. vt extra ne cle. vl̓mo. c. i. licitū eſt tamenclericis emere aliquamrudem materiam et inde aliquod artificiū facere ſi eis ſua non ſufficiunt. vt. xci. di. clericuſvictū. et. xxi. q. i. c. i. deꝯſe. di. v. nunꝙͣ ⁊ tuncnon requiritur lucrumex negociatione. ſꝫ ex artificio. talia enim lucralicita erant apoſtolis.vt. xxi. q. i. c. i.I fenerauerisO quodlibꝫ ſupple qd̓conſiſtat in pondere numero et menſura. ſed inequo et domo aliud eſtquia ibi licitum eſt recipere ſortem et lucrum.et eſt ea ratio quia in p̄dictis que cōſiſtunt inpondere numero. et mēſura tranſfertur dominium cuꝫ illud ſit mutuum. vnde res illa ſtatimeſt periculo illius qui recipit eam. vnde incōueniens eſſet vt nomine illius rei magis grauaretur. ſed domꝰ et equusnon ſunt ꝑiculo ſui. vn̄non eſt inconueniens ſialias grauaretur pro retali dando aliquid. adhoc facit. ff. de iureiur̄.eum qui. Sed contra hͦobijcitur. pone ꝙ aliquis vendat vſum pecunie ⁊ recipiat in ſe periculum pecunie talis contractus non eſt vicioſus. quia cum vſus ſit illiuscui vendit licite poteſt euꝫ vendere et ſic habes ꝙ aliquis pōt ꝓ pecunia accipere et pecuniam et aliud in hoc caſu. alias non. et hoc ē ideoquia pecunia non deterioratur. ſed alieres deteriorantur. Item norne ſi creditor alicui mutuat gratis pecuniam. debitor tenetur ei ad antidota. vt extra de teſtamētis. cū inofficijs. et. ff. de peti. heredi. ſed ⁊ſi. §. ꝯſuluit. ⁊ naturaliter eſt obligatus ad illa quare ergo illā obligationem naturalem non poteſt deducere in ciuilem ſcꝫ vt pactum fiatꝓ illa danda ad quam tamen tenetur cum etiam talia pacta interueniant in ſpūalibus ad que alias quis tenetur. exͣ de p̄ben. ſignificatumet extra de elec. ſignificaſti.b ¶ Expectes. exꝑacto ẜm quoſdam. vel etiam ſine pacto. quia ſola

ſpes facit vſurarium vt hic. ſed quid ſi mutuat eo ꝑacto vt etiam ſibiremutuet cum opus habet. non credo ꝙ illud poſſim deducere in pacitum et ita hec naturalis obligatio non pōt deduci in pactum.Utant. pecunia. ſtricte ſumitur hoc nomē pecunia pro pecunianumerata ſcilicet. nam generaliter dicitur pecunia quicquid habes vt .i. q. iij. tutum.Ceriqꝫ. preceptanolunt quidaꝫ fare contra legem. ſed faciunt fraudem lvero facit fraudē qobẜuat verba legis ſed mētem eius circumuenit.vt. ff. de legibus frausfit autē fraus legi quatuor modis de re ad rē.i. quādo in fraudē datur alia res vt hic. et. i.q. i. ſunt nonnulli taliseſt fraus macedor.ff. ad macedonianū. l.ſed iulianus. §. mutuiItem de perſona ad ꝑſonam vt cum quis ſubperſona alterius exercet vſuram. vt. xlvi. di.ſicut non ſuo. et cuꝫ maritus non pōt aliquiddare vxori ſupponit aliam ꝑſonam cui det vtff. de donacͣ. inter virūet vx. hec rō. §. vl. Itēde vno ꝯtractu ad aliūcontractuꝫ ſit fraus vtcum mulier non poſſitaliquid dare viro fingitſe vendere. ei. vt. ff. dedonacͣ. inter vtrū ⁊ vx.ſi ſponſus. §. circa ſic.xvi. q. iij. ſi ſacerdotesItem de vno ꝯtractuad aliuꝫ contractuꝫ fitfraus vt cū mulier nonpoſſit fideiubere conſtituit ſe principalem debitricem vt. ff. ad vell̓.quāuis. xxxiij. q. v. mu.lierem.e ¶ Legis. id eſt canonislegitime agentis ſcꝫ legis ꝓphetice dicentis qͣpecuniam ſuam non dedit ad vſuraꝫ. ⁊. cet raf ¶ Negociatoribusvidetur ꝙ ſi quis pecuniam ſuam dedit negociatori vt īde emat merces vt det ſibi partemlucri ꝙ illud ſit licitumquod nō concedo ſipericulum ſpectat ad recipienteꝫ. vt ſit inter eocon tractus mutui. ſiſi ꝑ illa verba ſocietatem contrahunt et tunc ꝑiculum ſpectat ad vitūqꝫ et bene licitum eſt ꝙ vnus ſocius det pecuniam ⁊ alter ſuppleat ſaLex. moſaica. borem cui deeſt inpecunia vt. ff. ꝓ ſocio. l. vl.h ¶ Accedit. ex pacto. Adnegociatorē. cui credidit pecuniak¶ Poma. videtur gͦ ꝙ vſura differat in hoc a crimine ſimonie. qꝛ ctimen ſimonie non ꝯmittitur in modico vt extra de ſimonia. et ſi qd̓nesſed non eſt ita. et. c. illud. et ſi queſtiones. intelligas ita ꝙ non ꝑſumitin modico cōmitti ſimonia rōne ꝑſone. Queſtio quattaVod vero. nulli licitum eſt vſuras ſumere nec etiam iudeo vtextra de vſuris. poſt miſerabilem. videtur tamen ꝙ in caſu licitum ſit ſumere vſuram vt. jͣ. e c. vlt̓. tamen quandoqꝫ licitum eſt vitiſortem aliquid recipere vt notaui in proxima. q. ſupra. in ſumſa.