Q III.

figens penam talionis inſtituit. ſedtu eo longe es a peccato iniuſti exactoris quo omnino non exigis debitūideoqꝫ bonus magiſter ait. qui te ꝑcutit in vnaꝫ maxillam p̄be ei et alteram. p̨̄ſertim ne cogamur et ipſi reddere debitum ab eo qui nullum habet debitum. ¶ Sic ⁊cͣ. accipies.¶ Idem de ſermone domini in mōte habito. ¶ De eodem.Uiſquis p̄ceptis nō obtēpeTrat reus eſt et debitor pene ⁊paulo poſt. precepto dn̄i nōobedire peccatum eſt. et ꝯſilio ſi vtinolueris minus boni adipiſceris nōmali aliquid perpetrabis. ¶ Itemgrego. in epiſtola ad iouinianum.Uod precipitur imperaturquod imꝑatur neceſſe eſt fieri. ſi non fiat penam habet.vbi ꝯſilium datur offerentis arbitriuꝫ eſt. vbi preceptū neceſſitas eſt ſeruientis vel cooperantis.ueſtio ſecundaE eo autem ꝙ queriturª ande ſuis fratribus teſtes ꝓducere poſſint multis auctoritatibus videtur eſſe prohibitum. legesenim tam ſacroꝝ canonū ꝙͣ ſecularium principuꝫ ꝓhibent aduerſus extraneum teſtem de ſua domo ꝓduciꝯtra ſe enim quiſqꝫ teſtari poteſt ꝓſe vero minime. quia ergo iſti producuntur vt ꝓ ſeipſis teſtimonium ferant. non enim vtilitatis ſue eccleſieſe penitus immunes arbitrantur futuros patet ꝙ eoꝝ vox in talibus nōeſt audienda. ſed diſtinctio hec et teſtiū examinatio in criminalibus cauſis ſeruanda eſt in ciuilibus autē nōvſquequaqꝫ. In criminali em̄ cū nōlicet teſtem de ꝓpria domo produciin ciuili autem prelatis eccl̓ie licet.¶ Unde paſcalis ſecunduſ guidoniarchiep̄o viennenſi apl̓ice ſedis legato ſcribit dicēs. Pro ſua eccleſiaīt clericeſtimoniumUper prudentia tua plurimūammiramur ꝙ in negotio bea

tiᵐ ſtephani clericoꝝ ipſoꝝ acceptare noueris teſtimoniū. diuerſe namqꝫ ſunt ſpēs cauſaꝝ. nec in omnibuscauſis agitant̉. In criminibuſ ſiquidem accuſatoꝝ ⁊ teſtiū illa diſtinctōobẜuāda eſt que in canōibus ꝯtinet̉ne qui ad ꝓbationē domeſtici aſſumant̉. Ceteꝝ in poſſeſſionū vl̓ hmōinegocijs hij potiſſimū aſſumēdi ſuntqui eadē negociaᵉ tractauer̄t. de qͦꝝaudituᵐ ⁊ viſu heſitatio eſſe non debeat. ſi ergo ijdē clerici idonei ſuntad aſſertionē cauſe illiꝰ nullatenꝰ remoueātur. ſꝫ ſicut alijs deliberatū ēlitteris inter ſancti iohānis ⁊ ſanctiſtephani canonicos lis illa pleniusdecidatur. ¶ Poteſt etiā intelligialiter domeſtici ad ꝓbationē nō admittant̉ vt ꝓ hijs vicꝫ quoꝝ ſunt domeſtici teſtimoniū ferant. Hij aūt ſicut ſupra de actoribus dictū eſt. nōꝓ domeſticis ſed ꝓ eccl̓ia que mr̄ ēomniū pauꝑum teſtimoniū dicant.In cōficiendis aūt inſtrum̄tis ſeculariū negocioꝝ p̄ſbiteri nō vocēturad teſtimoniū ſꝫ ſi caſu ꝯtractui eosinter fuiſſe cōtigerit iubente epiſcopoteſtimoniū dicāt. ¶ Unde in ſinodo habita rome ab eugenio papaſtatutū eſt Incōficiēdis mīſtris ſacerdotes ad teſtimoniū nō vocēturUanqͣꝫ ſacerdotū teſtimonium credibile habeatur tam̄in ipſis ſecularibus negocijſpro cōficiendis inſtrumentis ad teſtimoniūᵉ nō rogentur. quia eos talibus rebꝰ int̓eſſe nō ꝯuenit. ſi autēeuentū aliquo cauſe interfuerīt ⁊ aliqͥd viderintᵍ vl̓ audierīt vbi nll̓eidonee ſeculariū inueniantur perſone ne veritas occl̓tet̉ ⁊ malus vtbonus eſtimetur. in ꝓuidētia ꝓprijepiſcopi ſit vt aut corā ſe ⁊ᵏ ꝯpetētibus iudicibuſˡ aut aliter honorifice veritatē teſtificent̉. Queſtio. iij.Uod aūt p̄ter ſummā emolumenta ſectari ſit vſuras exigere. aug. auctoritate ꝓbat̉qui in pſalmo .xxxvi. ſcribit dicens.

innuit dr̄am inter preciꝑe ⁊ imꝑare. nam alias aug. dicit qd̓ ceſar p̄cipit faciendū eſt quod imꝑat tolerandū eſt vt. xxiij. q. i. militare. Iteꝫinter mandatum et preceptum videt̉ differētia qꝛ finitur mandatummorte mandatoris. vt extra de offi. del̓. relatum. ſed p̄ceptum non. vt5. et hoc vero iubemus. Iteꝫ qn̄qꝫ ea q̄ ſuntin aut̓. vt nulli inp̄cepti conſulūtur.i. ſic enim qn̄qꝫ que ſunt mandati p̄cipimus vt ſic equiparēturp̄ceptum et mandatuꝫvt. C. de actōi. et ob. ſiquidem. Item quādoqꝫ verbum rogandi proverbo p̄cipiendi ponit̉vt. xi. q. iij. rogieſtio.Eeo auteꝫ.an d̓ ſuis in cācriminalinūqͣꝫadmittuntur domeſticivt. iij. q. v. c. i. niſi ī duobus caſibus ſcilicet cuꝫcanonici accuſant ſuuꝫp̄latū. vt. ij. q. vij. lator.et cum accuſatur matrimonium ꝓpter conſanguinitatem. vt. xxxv. q.vi. c. i. ſimiliter in cā ciuili non admittitur domeſticus. vt. iiij. q. iij. etiam iure ciuili. niſi incauſa eccleſie ſue. vt. jͣ.e. c. i. et extra de teſti. inſuper ſimiliter ad ꝓbandum conſanguinitateꝫadmittitur domeſticusvt. xxxv. q. vi. c. i. ſiue agatur ad contrahenduꝫſiue ad diximendū matrimoniuꝫ. vt extra quimat̉ accuſare pn̄t. vid̓rſed ꝓ alio impedimētomatrimonij domeſticiuon admittuntur etiaꝫſi velint ꝓbare affinitatem. vt extra de teſti. inlr̄is. Io. ſed contra videt̉ dec̄. extra de teſti.ſuper eo. et ſic de factoſeruatur et in illa dec̄. īlr̄is ſuſpitio erat cōtraeū qui ſteterat cū vxorēꝑ. vij. annos. et etiamibi ſuꝑ affinitate inducebantur domeſtici. p̄terea vt notauit ibi. t.miliares ſui erant. vl̓domeſtici quibꝰ imꝑari poteſt rōne dn̄ice velpr̄ie poteſtatis aliaſidomeſtici bene ad mittuntur. bYper prudenStīa. ſancti ſtephani. vnde canonicus pōſinducere in teſtimoniūſuum ꝯcanonicum contra eiuſdem eccleſie cōcanonicos. quia non eſt magis domeſticus vni ꝙͣ alij et par affectionis cauſa ſuſpitionem excludit. vt. ff. de ritu nuꝑ. non ſolum. §. i. ſicutet poteſt ipſum inducere contra ſuum prelatum. vt. ij. q. vij. lator. ſednunquid poteſt eū inducere contra canonicum alterius eccleſie. h. dic̄ꝙ non. tu potes dicere ꝙ ſic. quia non eſt domeſticus iſtius. ſed eccl̓ietm̄ ſimiliter prelatus eſt pōt induci in teſtem ꝓ eccleſia ſua dum tamēallus conſtituatur qui nomine eccleſie agat vt extra de teſtibus. inſuꝑnec dicuntur iſti ferre teſtimonium in ꝓpria cauſa. quia cauſa eccleſienon eſt cauſa ſinguloruꝫ. vt xij. q. ij. qui manumittitur. ſic legatariustett teſtimonium in cauſa teſtamenti in quo aliquid ei relictum eſt. vt

inſti. de teſtīs. §. legatarius. ſed nonne talibus pōt imꝑari ab eccleſiaergo non pn̄t teſtes eſſe pro illa. vt. iiij. q. iij. idonei. ſed iſtud eſt in fauorem religionis. nam ꝯtra rōneꝫ ꝓ religione iudicatur. vt. ff. de reli.ſunt ꝑſone. ſed licet dicam ꝙ vnus canonicus poteſt eſſe teſtis in cauſa ꝯcanonici ſui non tamen dico ꝙ poſſit eſſe iudex ſuus ꝯtra extraneum. qꝛ minor cauſa repellit aliquem a iudicio qͣꝫ a teſtimonio vt extrade offi. del̓. cum. R.c ¶ Tractauerunt. qꝛea que in capitl̓o geſtaſunt melius pn̄t ꝓbareper canonicos. quā peralios vt extra d̓ teſtibꝰveniens in fi. licꝫ aliasinter domeſticos facilequid ꝯfingi poſſit ꝓ negocij qualitate. vt. C.de donacͣ. l. data.d ¶ Et viſu .s. iij. q. ix.teſtes.Vamqͣꝫ. nota rogantur an clericuſpoſſit cogi. no. ij. q. vi.ſtatuendum.f ¶ Euentu .s. iiij. q. iij.ad fidem.SVel audierunt.5t hoc eſt in illis caſibꝰvbi teſtimonium valetde auditu. vt. iij. q. ix. ſidebitum.h ¶ Occultetur. iſtd̓ ēregulare quod in defectum ꝓbationū quilibꝫpoſſit cogi vt extra deteſti. co. ꝑuenit. imo taliſ admittitur qui aliasnon eſt idoneus. vt. iiijq. iij. ſerui rn̄ſo. ſi. ē. lv.di. pͥſcis. et de. ꝯͣ. di. iiij. in neceſſitate et. C.de here. l. vlti.i ¶ Coram. ſe. ſed qualiter teſtatur clericuſ coram ep̄o cum cauſa verſatur coram laico iudice cum ꝯtinentia cauſediuidi nō debeat vt exͣde ſequeſtra. ad hͦ ℟n.hoc eſt p̄uilegium clericoꝝ ꝙ nō coguntur coram quolibet iudice teſtari ſicut egregie perſone non cogūtur corāquolibet iudice̓ teſtari.vt. ff. d̓ iur̄iū. ad ꝑſonaſ¶ Competentibuseccleſiaſticis .ſ.¶ Aut aliter. id eſt cūꝯmittit epiſcopus aliquibus qui recipiant teſtimonia ip̄oꝝ. Iohā.ueſtio. iii.Vod autem. hqueritur an vſuraſit vltra ſortem aliquidrecipere. et certe ſic. niſi in caſibus quinqꝫ. primo in caſu fauore eccliſie et extra de vſurͣ. c. i. et. c. ꝯqueſtus. ſecundo et cum fideiuſſor ſoluitſortem et vſuras poteſt petere vſuras. vt extra defideiuſſo. ꝯſtitututercio et cum pena petitur preter ſortem. vt. xij. q. ij. in legibus. qͣrtoet cum petitur vſura tanquam intereſſe vt dicam. jͣ. e. q. iiij. quoniammulti. quinto ⁊ cum recipitur aliquid pro re que non conſiſtit in pond̓re numero et menſura. in ſexto caſu ratōue in certitudinis. vt extra devſurͣ. c. in ciuitate. et non ſolum quodcumqꝫ lucrum. ſed etiā ipſa ſpesfacit hominem vſurarium vt. jͣ. e. c. i. ſicut ſpes facit hominem ſiacum. vt. i: q. iij. non ſolum. ad intelligentiaꝫ aūt hmōi qja ſcias qꝛ