Unicum.Capitulū
peficere poſſēt a cōi vtilitate. Ex parte vero hoīuꝫqrum actus lege regulātur: lex recte mutari pōt: ꝑmutatōem conditionis holum: ꝗbus ẜꝫ diuerſaseoꝝ cōditiones diuerſa expediūt. Sicut Aug. pōitmplum in pͥmo li. de libe. arbi. ꝙ ſi ppl̓s ſit moatus ⁊ grauis: cōiſqꝫ vtilitatis diligentiſſimuscuſtos: recte lex fertur: q̄ ſibi liceat magiſtratꝰ creare: ꝑ qͦs rēſpublica adminiſtret̉. Porro ſi paulatimꝫdeprauatus hēat venale ſuffragiū: ⁊ regimenitioſis ſceleratiſqꝫ cōmittat̉: recte adimitur poas tali ppl̓o dādi honoris ⁊ ad paucorū bonoꝝdit arbitriū. Et qͣꝫuis lex humana deriuet̉ a lenaturali q̄ ē̓ īmutabilis. Nō tn̄ ſeꝗtur ꝙ ip̄a lexana ēt ſit īmutabilis. Et rō huiꝰ eſt: qꝛ lex natus eſt q̄dā ꝑticipatio legis eterne: vt dictū eſt ſuiō immobilis perſeuerat: qd̓ hꝫ ex īmobilitateine rōis: īſtituētis naturā. Sꝫ rō hūana mutageſt ⁊ īꝑfecta: ⁊ iō lex hūana ab ea ꝓcedēs ē mulis. Ite qꝛ lex natural̓ ꝯtinet q̄dā vl̓ia p̄cepta q̄er manēt: lex aūt ab hoīe poſita q̄dā p̄cepta parilaria ẜm diuerſos caſus ꝗ emergūt. Iteꝫ ſic̄a ciuilia ſiue cōia ſiue mūicipalia mutata ſūt diuerſis tēporibꝰ. Ita ⁊ iura canonica: qd̓ on̄dit gr̄anus ꝑ exēplū circa electionē pontificū. Dicit .n. di.peſte xote: Pricipibꝰ ⁊ ipatorihꝰ cleciōes ſi: vt Greg. ⁊ Ambtqꝫ alioꝝꝫ ⁊ ꝯſtītuo tradidit ꝓ ſciſmaticeoꝝ diſſenſionibꝰ: ꝗbus eccl̓ia dei non nunitabat̉. Repn̄tabat̉ ergo electō catho: vt eoꝝ auctoritate roborata nullusel ſciſmaticoꝝ auderet ꝯtraire ⁊c̄. Et indit. Ueꝝ qꝛ īꝑatores aliqn̄ modū ſuūrātes n̄ in nūero ꝯſentiētiū: ſꝫ pͥmi diſtribuenoexterminātiū eſſe voluerūt freq̄nter ēt inoꝝ ꝑſidiam ꝓlapſi catholice matris eccleſieignare conati ſūt: ſctōꝝ pr̄uꝫ inſtituta ꝯͣīt: vt ſe electioni nō ingererent. Et ꝗſꝗsfragio eccl̓iam obtineret: anathematis vinnodaret̉. Sicut ēt ſcriptura diuina dicit: ꝙchias poſtqͣꝫ diſſipauit excelſa: vbi .ſ. idola coleꝯfregit ēt ſerpentē eneū quē fecerat Moyſesillū ſerpentē deꝰ fieri iuſſerat: ne ſerpentina morppl̓s interiret. Ille aūt ppl̓s iō venerari ⁊ colereꝑat. Iccirco deſtruxit iſte qd̓ deo iubente feceratille. Ac ꝑ hoc magna auctoritas eſt in eccl̓ia hn̄da:ſi nōnulli ex p̄deceſſoribꝰ ⁊ maioribꝰ fecerūt aliqͣuta .ſ. q̄ ꝓ illo tp̄e fuerūt ſine culpā ⁊ poſtea vertūtur in errorē ⁊ ſuꝑſtitionē: ſine eliqͣ tarditate ⁊ cūmagna auctoritate deſtruenda ſūt. hec gratianꝰ. Etdic̄ ibi glo. ar. ꝙ ſucceſſores debēt mutare facta inſtituta an̄ceſſoꝝ ēt bona ſi viderint eē ꝑnicioſa exēo. xij. q. i. vidētes. xxxi. q. i. c. i. Et. xcvi. di. bn̄ in fiexͣ de decimis ſuggeſtum..§. IX.e mutatione legum.qd̓ fieri n̄ dꝫ ſine cā multū vtili vel neceſſaria. Un̄Aico. papa diſ. xij. Ridiculū ē ⁊ ſatis abomīabilededetꝰ: vt traditōes qͣs a pr̄ibus accepimꝰ īfrīgi pa
tiamur. Pro cuiꝰ declaratōe dicit. b. Tho. ꝙ lex humana ī tm̄ recte mutat̉: ī qͣꝫtū ꝑ eius mutatōem ꝓuidet̉ bono cōi. Hꝫ aūt ip̄a legis mutatio qͣꝫtū in ſeeſt: qd̓dā detrimētū cōis ſalutis: qꝛ ad obſeruātiālegū pl̓imū valet ꝯſuetudo: ī tm̄ ꝙ ea q̄ ꝯͣ oēm conſuetudinē fiunt: ēt ſi ſint leuiora: grauiora videantur. Un̄ qn̄ mutat̉ lex: vis ꝯſtitutiua legū diminuitur: ī quātum tollit̉ ꝯſuetudo. Et iō nunqͣꝫ dꝫ lexmutari niſi ex alia ꝑte tm̄ recōpenſet̉ cōi ſaluti qͣꝫtum ex iſta ꝑte derogat̉. Qd̓ ꝗdē cōtingit ex hoc ꝙaliqͣ maxīa ⁊ euidentiſſima vtilitas ex nouo ſtatuto ꝓuenit: vel ex eo ꝙ eſt maxima neceſſitas: eo ꝙlex ꝯſtituta: aut grauamen: aut iniꝗtatē ꝯtinet: auteiꝰ obſeruatio ē plurimū nociua. Un̄ dr̄ a iuriſꝑitoꝙ in rebꝰ nouis ꝯſtituendis euidēs dꝫ eē vtilitas:vt recedat̉ ab eo iure qd̓ diu equū viſū eſt. Et cuꝫleges hēant maximā v̓tutē ex ꝯſuetudīe: vt ait philoſophus ī. ij. polit. iō n̄ ſūt dē facili mutāde. §. X.De iuregētiuꝫ hoc iusꝗd ſit ſeu qͣle: declarat Iſidorus di. i. in decretis ꝑexēpla. Dicit enī. Iuſgentiū ē ſediū occupatio. glo.vacātiū q̄ .ſ. occupanti ꝯcedūt̉. Inſtitu. de reꝝ diui.§. fere. Alioꝗn ſi ꝓpͥa auctoritate caꝑet rem ſuā: cadit a iure ſuo. Vt. ff. qd̓ metꝰ cā. Extat. Et hoc niſiforte alio mō n̄ poſſet hr̄e ꝑ iudicē: vt. xxiij. q. i. c.Hoc ēt tꝫ Tho. Ita tn̄ ꝙ n̄ inde ſequat̉ ſcādalū vegrauamē alijs vel ſediū occupatio .ſ. hoſtiliū: qd̓ videt̉ ītelligendū: qn̄ iuſtū ē preliū occupātium. Edificatio .ſ. ad hītādum. Munitio .ſ. ꝯͣ hoſtes: ſeruitutes. Seruitus dicit̉ eē de iuregentiū: nō ꝙ pͥmo eāinuenerit: cū Noe maledictōem ſeruitutꝭ intuleritchanaam filio chā: ꝓpter irriſionē in eū factam abip̄o cham: cū ex ebrietate vidit eū nudatū iacere īpudendis: ſꝫ qꝛ iuſgentiū eā approbauit. Cum ergo bellū eſt iuſtū captus efficit ſeruus capientis: ꝗhꝫ iuſtum bellū. Un̄ ſeruꝰ dicit̉ a ſeruādo: qꝛ .ſ. captus ſeruabat̉ in vita: ne occideret̉: ſꝫ ad ſeruiendūſeruabat̉. Et peccat ꝗ ſic captus .ſ. in bello iuſto recedit a dn̄o ſuo. Sꝫ ſi bellū ē iniuſtū licitū eſt fugere: ſi pōt. Bella .ſ. iuſta. Captiuitates vt .ſ. ꝗ capiunt̉:ſeruent̉ ad vitā. Poſtliminiū ē ius quo reſtituituralīcui res: quā ꝓpter captiuitatē amiſerat: vt. xvi.q. iij. pͥma. Niſi ſint arma q̄ n̄ reſtituūt̉: qꝛ ea turpiter amiſit: vt. ff. e. l. ij. Uel veſtes ẜm la. Inducie. .i.treuge Hugo. circa eas autē determinat̉ ꝑ ius canonicū: vt extra de pa. ⁊ treug. ꝑ totū. Legatoꝝ nōviolandoꝝ: glo. Si ꝗs legatū amicoꝝ vel hoſtiumīpedit: ẜm canones excōicat̉: di. xciiij. Si ꝗs. Scd̓ꝫleges hoſtibꝰ tradit̉ vt ſit ſeruꝰ illorū: vt. ff. de legi. l.vlt. ꝯnuhia .ſ. īter hoīes eiuſdē ritus fidei: vt. xxviijq. i. caue. Cōcludit Iſidorꝰ. Hoc iuſgentiū appellatur: qꝛ eo fere oēs gentes vtūt̉. Et dicit hic Archiꝙ ex hoc iuregentiū: fere oēs ꝯͣctus introducti ſūt.ſ. emptōis: venditōis: ꝑmutatōis ⁊ hiꝰ. Lꝫ aūt iuregentiū obligatōes induxerit: n̄ tn̄ oīa neqꝫ actiones: īmo a iure ciuili poſtea inducto proceſſerunt.Inſti. de acti. §. iſte quoqꝫ..§. XI.