Druckschrift 
1 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Titulus. XVII.

Quomodo uel quando liceat ſubditis legi p̄ter v̓ba legis agere ad declaratōem hꝰ dic̄. be. tho. pͥª. 2ᵉ. q. xcvi. ar. vi. Oīslex ordinat̉ ad bonū cōe vt dictū eſt in tm̄ hētvim rōnem legis. Scd̓ꝫ v̓o qd̓ ab hoc defic̄hꝫ virtutē obligādi. Un̄ iuriſꝑitus dicit nulla iurꝭ aut eꝗtatis benignitas patit̉: vt que ſalubriter pro vtilitate hoīum ītroducunt̉: ea nosduriori īterp̄tatōe ꝯtra ipſoꝝ cōmodū ꝑducamad ſeueritatem. Contingit āt aliqd̓ obẜuari cōiſaluti ē vtile vt in pl̓ibus: qd̓ tn̄ in aliquibꝰ caſibus ē nocumentū maximū. Quia igr̄ legiſlatornon pōt oēs caſus ſingulares ītueri: ꝓponit legēẜm ea que vt ī pl̓ibꝰ accidunt ferens intentōeꝫ ſuam ad cōem vtilitatem. Un̄ ſi emergat caſus intalis obſeruatio legis ſit dānoſa non ſalutifera:talis lex non ē ẜuanda. Sicut ſi in ciuitate obſeſſa ſtatuat̉ tex porte ſtent clauſe hoc eſt vtile cōiſaluti vt in pl̓ibus. Si āt ꝯtingat caſus hoſtesinſequant̉ aliqnos ciues: qͣs ciuitas ꝯſeruaturdānoſiſſimū eēt ciuitati ſi porte eis non aꝑirent̉Et in tali caſu eēt eis porte aꝑiende ꝯtra v̓balegis: vt ẜuaretur vtilitas cōis quā intendit legꝭlator. Sꝫ tn̄ hoc ē ꝯſiderandū ſi obſeruatio legis ẜm verba non hꝫ ſubitum ꝑicl̓m cui oporteat ſtatī occurri non ꝑtinet ad quēlꝫ vt īterpteturꝗd ſit vtile. Sed hoc ſolū ꝑtinet ad pͥncipeshiꝰ caſus hn̄t aucͣtem diſpenſādi in legibꝰ. Siſit ſubitum ꝑicl̓m patiens tanta mora vt ad ſuꝑiorem poſſit recurſus hr̄i ipſa nccͣitas diſpenſationem hꝫ annexā: qꝛ neceſſitas non ſubdit legihec tho. Et tunc hꝫ locū qd̓ ait Gr̄a. i. q. i. remiſſionem. §. ſꝫ notandū. Neceſſitas non hꝫ legē ſꝫ ipſa ſibi facit legem. Nec obſtat qd̓ ait Aug. in li. dev̓a reli. In his tꝑalibus legibꝰ qͣꝫuis hoīes iudicent de ipſis eas īſtituunt: tn̄ fuerint īſtitute ꝯfirmate non licebit de ipſis iudicare: ſed ẜꝫ ipſas: di. iiij. in iſtis. Uidet̉ .n. ſi ꝗs p̄termittat verba legis dicens ſe intentōem legis ẜuare iudicet talis de lege. Ad qd̓ rn̄det tho. ille in cāunccͣitatis agit p̄ter v̓ba legis non iudicat lege ſꝫde caſu ſingulari ī quo videt verba legis ſeruanda. vn̄ dr̄ exͣ de. cām. Uerba in reſcriptꝭ vl̓legibus poſita debemꝰ ꝯformare eꝗtati ēt ſi verba non paterent̉. Itē ſi arguat̉ qꝛ eiꝰ ē interp̄tarilegē cuiꝰ eſt ꝯdere vt dicit Gr̄a. xi. q. i. ſicut enim..§. ex his oībꝰ. Sed ſubditorū leginon ē ꝯdere lege: nec ergo eoꝝ ē interp̄tari intentōem legiſlatoris ſꝫ ẜm v̓ba agere. Rn̄det. b. tho. ille ꝗ̄ ſeꝗt̉ ītentōem legiſlatoris non īterptatur legē ſimplicter ſed ī caſu in manifeſtū eſt euidentiā nocumenti legiſlatorē aliud ītendiſſe: ſi .n. dubium ſitdꝫ vel ẜm verba legis agere vel ſuꝑiores ꝯſulereUn̄ grego. dicit humane aures talia v̓ba iudicant qualia foris ſonant: paulo poſt. Uerba debēt deẜuire ītētioni intētio verbis. xxij. q. v. humane. Ubi dicit glo. ar. potiꝰ ē ꝯſiderāda mēs

alicuiꝰ ī loquēdo qͣꝫ verba: vn̄ exͣ de ver. ſi. dicithilariꝰ. Intelligentia doctoꝝ ex cais ē aſſumēdadicendi: qꝛ ẜmoni res ſꝫ rei ē ẜmo ſubiectꝰ. Sꝫhoc ē veꝝ dicit glo ꝯſtat de ītellectu legis: al̓sī dubijs ē a verbis recedendū. ff. de le. iij. al̓rEt ſic ꝯcor. glo. tho. Itē qͣꝫuis ſapientes nouerint intētōeꝫ ſuā v̓bis explicare ꝯditores legufuerint ſapientes tn̄ nulliꝰ ſapīa tanta ē: ut poſſioēs caſus excogitare: non pōt ſufficiēter perverba ſua ī lege expͥmere ea ꝯueniunt ad fineꝫintentū. Et ſi poſſit legiſlator oēs caſus conſiderare non oporteret oēs expͥmeret ꝑꝑ ꝯfuſionēvitandā: ſed legem ferre dꝫ ẜm ea veniunt vt inpluribus Tho..§. VII.De interpretatione legis nota glo. ſuꝑ. §. ex his oībꝰ. xi. q. i. Ponitdruplicē interp̄tatōem legis. q̄dā interp̄tatōē ꝓbabil̓ ſꝫ nccͣia: vt magr̄i doctores īterp̄tantur leges. C. de ꝓfeſ. in vr. ꝯſtanti. l. vnica. Quedam ē nccͣia ſed general̓ vt iudicis. ff. de le. l.vt ait. Sꝫ non pōt īterp̄tari ſn̄iam ſua niſi ſit p̄ſesꝓuincie. ff. de appl̓. l. ab executore. Qn̄qꝫ ēt legatꝰīterp̄tat̉ reſcriptū pape exͣ de ſeq̄ſtra. ad hec. Que interp̄tatio ē ꝓbabilis ncc̄ia general̓ ſed inſcriptis redigenda vt ꝯſuetudīs. ff. de legi. l. ſi īīterptatōe. exͣ de .ſi. abbate. Quedā eſt ꝓbal̓ncc̄ia in ſcriptis redigenda vt pͥncipis. C. de legi. l. i. Addit Archi. ī glo. Dicunt ꝗda forte male licet inferioribꝰ iudicibꝰ īterp̄tari īter iusſcriptū eꝗtatē: īmo hoc ſol̓ pͥncipibꝰ licet. C. legi. ꝯſti. l. vlti. Sciendū ē tn̄ in cāis qͣs coramſe hn̄t inferiores iudices: bn̄ pn̄t inqͣꝫtum ad iuslitigatoris ꝑtinet ſuꝑ iuribꝰ interrogatōibꝰ īterius equitatem interp̄tari. Ita nota. Inno. exͣ deappel. ſp̄ali. Sed ꝗd fi ſuꝑ arbitrio ꝓlato oritur dubitatio: nūꝗd arbiter poterit īterp̄tari. dic arbiter pōt īterp̄tari ſiue declarare ſeu d̓ferminare pꝰ ſn̄iam ab eo latā ẜm ea notant̉ ap.ab executore. exͣ de arbi. olim. .§. VIIIDe mutatiōe legum ſimutari lex hūana poſſit qn̄. Et de hoc dic̄ augin. i. de li. arbi. Lex tꝑalis qͣꝫuis iuſta ſit mutari tn̄ dirigunt̉ actꝰ humani: ẜm hoc duplex pōt lex hūana iuſte mutet̉. Una qd̓ ex ꝑte rōisAlia v̓o ex ꝑte hoīuꝫ qͦꝝ actꝰ lege rl̓ant. ex ꝑte qd̓rōis qꝛ hūane rōi naturale vr̄ vt gradatī ab īfecto ad ꝑfectū veniat. Un̄ videmus in ſcījs ſpeculatiuis: qui pͥmo philoſophati ſunt quedamī pfctā tradiderūt: pꝰ modū poſteriores magisſt̓ ꝑfctā. Ita ēt ē ī oꝑabilibꝰ. pͥmi ītenderūtinuenire aliquid vtile cōitati hominum non valentes oīa ex ſeipſis conſiderare: inſtitueruntdam imperfecta in multis deficientia: poſteriores mutauerunt inſtituētes aliqͣ in paucioribꝰ