Druckschrift 
1 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Titulus. XVII.

luta. ſꝫ ncc̄itate congruētie: .ſ. aliꝗd melius ſitManifeſta ne in captōe ne .ſ. aliꝗs vicioſe poſſit interp̄tari: vel ne alicui paret̉ laq̄us cuꝫ .ſ. clare loꝗtur: hec Io. mouet glo. q̄one ſuꝑ. c. iniſtis. di. ciiij. Quid cum papa vult condere cano ep̄i contradicūt dicentes. Iſte canon conuenit conſuetudini regionis nr̄e. Cuiꝰ ſn̄ie potiꝰſtabit̉ pape vel oīum ep̄oꝝ: Uidet̉ potius ep̄oꝝqꝛ orbis maior ē vrbe: di. xciij. legimus. argumētum ſn̄ia pape p̄ualet vt. xxxv. q. ix. veniā. error pͥncipis ius facit. ff. de ſuppel. le. l. iij. Ioā.Intelligendū tn̄ de tali errore non ſit cōtra le dīnaꝫ vel naturalē. Et dicit Archi. ſuꝑ. d. c. eritin pͥn. iſte conditōes legis intell̓ende ſūt de legibꝰ cōibus in ꝗbus hec oīa conſiderāda ſūt. Uelforte hec oīa intelligūtur negatiue: vt .ſ. legesferātur cōtra honeſtatē vel iuſticiā ſic de alijs.Ul̓ intell̓r qd̓ hic dr̄. Collectiue .ſ. in cōdendis lelegibꝰ hec ſunt cōſiderāda ſed in qͣlꝫ eaꝝ. ItArchi. ſuꝑ. c. conſuetudo. di. i. exponendo ſcd̓amdeſcriptōem legis ſuprapoſitā ſic ait. Lex erit. i. lege ẜuandū vigorem legis hēbit .i. aliqd̓de vel genere ſubſtātie ſed equalentie: contineat qd̓ ſeꝗtur. rōne .ſ. non ſcripturatm̄. Qd̓ religioni hoc dicit: qꝛ ſatis dictarethumana ꝗs poſſet pecuniā fenebreꝫ exercere:ſed qꝛ hoc contrariū ē diſcipline ſaluti: nonē ius nec loco iuris pōt hr̄i. Et ē āt ꝯͣ leges ꝑmittētes vſuras .ſ. ſūt leges. Itē ſatis dictaret hūana poſſe vti azimis iudeoꝝ vel idolaticis. Sꝫqꝛ hoc ē contrariū religioni: pōt de iure fierixxviij. q. i. oēs. xxxiij. q. iiij. ſicut ſanctiꝰ. Qd̓ vr̄ intelligendū: qn̄ hoc fieret vt qꝛ in lege veteri mandatū quo ad pͥmū: vel ī venerationem idoli adſcd̓m exēplū. Uel ita vt ſcādalū ſeq̄retur quo advtrūqꝫ. Item ſatis ꝑſuaderet hūana: ꝗs poſſet vti ſua vxore ī ſacro ordīe: vel poſſet cōtrahere cōmr̄e vel affini. Sꝫ qꝛ cōtrariū ē diſcipline religioni pōt fieri de iure. Et diffinit hugo de ſctō victo. ſic diſciplinā. Diſciplina eſt bona hōeſta cōuerſatio cui paꝝ ē malū facere ſꝫ ētſtudet in his bn̄ agit irrep̄henſibil̓ apꝑere. Secūdū āt aug. papi. diſciplīa dr̄ qͣrūcūqꝫ reꝝ ſcīaSeriuat̉ āt a diſcendo..§. IIII. deriuaDe lege humana tur a rōenaturali ꝓhibet vicia ſꝫ non oīa. Imꝑat actusꝟtutū ſꝫ non oēs. Et declaratōe pͥmi dic̄. b.tho. pͥª 2ᵉ. q. xcv. ar. ij. lex inqͣꝫtuꝫ hꝫ de iuſticiain tm̄ hꝫ de virtute legis. In rebus at humanisdr̄ aliꝗd iuſtū ex eo ē rectū ẜꝫ rl̓aꝫ rōis.nis āt pͥma regula ē lex nature vt.. dictū ē. Oīsigr̄ lex humanitus poſita in tm̄ hꝫ de legis rōe inqͣꝫtum a lege nature deriuat̉. Non tn̄ deriuaturlex humꝗna a lege naturali vt ꝯcluſiones ex pͥncipijs demonſtratiue ꝓducunt̉. Hoc .n. deriniant̉ p̄cepta decalogi a lege nature ſicut exdicit lex naturalis nemī fieda iniuria: ſeꝗtur de

ncc̄itate non occidendū: adulterandū: furādū hiꝰ. Et quaſi ēt iſto iuſgentium deriuatura lege nature. Sꝫ deriuatur lex humana a naturali ſicut determinatōes ꝑticulares qͦrūdā generalium: ſicut ēt forme cōes in artibꝰ determinanī̉ad aliꝗd ſpale: ſicut artifex formā cōem domꝰceſſe ē determinet ad hāc vel illā figurā domꝰDictat lex naturalis malefactorē puniri: ſed pōitlex humana modū determinatū punitōis ſicalijs. Un̄ Tulliꝰ dicit in ſua rhetorica: res anatura ꝑfectas a ꝯſuetudine approbatas legūmetus religio ſanxit. Dicit āt iuriſꝑitus nonoīum lege ſtatuta ſunt: pōt aſſignari: qꝛ leges oēs ꝓcedant a rōe ſi iuſte ſūt. Sꝫ qꝛ nimiseēt difficile ꝓlixū: ſed vt dicit ph̓s in. v. ethi. Intalibus oꝫ attendere exꝑtoꝝ vl̓ ſenioꝝ vel prudētium in demr̄abilibus enunciationibꝰ opīonibus minus qͣꝫ demonſtratōibus. Quantumad ſcd̓m ſciendū lex ponit̉ ī cōi. huiꝰ ē ẜm.b. tho. pͥª. 2ᵉ. q. xcvi. ar. i. Quia vnūqd̓qꝫ qd̓ ē ꝑifinem neceſſe ē ſit fini ꝓportionatuꝫ. Finis atlegis ē bonum cōe. Sic n. dicit iſid̓. ī deſcriptōne legis .ſ. lex nullo pͥuato cōmodo: ſed pro cōivtilitate ciuiū dꝫ ꝯſcripta di. iiij. erit. Un̄ oꝫ leges humanas ꝓportionatas ad bonū cōe: bonum āt cōe ꝯſtat ex multis: oꝫ lex ad multa reſpiciat ẜm ꝑſonas ẜm tꝑa ẜm negocia.ſtituitur .n. cōitas ciuitas ex multꝭ ꝑſonis eiꝰbonum multiplices actiones ꝓcuratur: nec adhoc ſolū modico tꝑe duret: ſed ī tꝑe perſeueret ciuiū ſucceſſionem vt Aug. dicit ī. ij. deci. dei. Notandū tn̄ ph̓s in. v. ethi. ponit trestes iuſticie localis qd̓ ē ius poſitiuū. Sūt .n. q̄da ſimpl̓r in cōi ponūtur he ſunt leges cōes. Etqͣꝫtum ad hoc dicit legale ē: qd̓ ex pͥncipio ꝗdēnihil differt vt ſic ſit vel al̓r: qn̄ āt pōit̉: differt: puta captiui ſtatuto p̄cio redimant̉. Quedam v̓oſunt qͣꝫtum ad aliꝗd cōia: qͣꝫtum ad aliꝗd particularia qͣſi leges pͥuatorū: qꝛ reſpiciunt ſingulares ꝑſonas: ſed ptās earum extenditur ad multanegocia. Et qͣꝫtum ad hoc dicit ꝗcūqꝫ in ſingularibus lege ponunt̉. Dicuntur et quedā legaliaqꝛ ſint leges: ſed ꝓpter applicationem legū cōiuꝫad particularia facta aliqua: ſicut ſunt ſn̄ie queiure hn̄tur: qͣꝫtum ad hoc dicit ph̓s ſn̄ialia. Quantum ad tertium .ſ. lex humana ꝓhibꝫvicia ſed non oīa: declarat. b. Tho. pͥª 2ᵉ. q. xcvij.ar. ij. ſic. Cum lex ſit q̄dam menſura humanoruꝫactuum: diuerſa diuerſis menſurentur ẜm conuenientiam eorum: oꝫ leges imponantur hoībus ẜm eoꝝ conditionem: qꝛ lex ẜm Iſido. debꝫ poſſibilis ẜm patrie conſuetudinem. Ptāsautem oꝑandi ſeu facultas ex interiori habitu etdiſpoſitione ꝓcedit. Non .n. idē eſt poſſibile hn̄ti habitum v̓tutis v̓tuoſo. Sicut non eſt idempoſſibile puero viro ꝑfecto: ꝓpter hoc ponitur eadē lex pueris adultis. Multa .n. ꝑmittūtur ī pueris: in adultis puniūt̉ in lege vel vitu