.XVII.Titulus

turale ⁊ politicum. Dicit enim pollitici iuſti hocquidem naturale hoc āt legale .i. lege poſitū. Iusſiue iuſtum aut naturale ē: qd̓ ex ſui natura ē alteri adeqͣtum vel commenſuratū alteri. Hoc aūtpōt contīgere dupl̓r. Uno modo ẜm abſolutamſui conſiderationem: ſic maſculus ex ſui rationehꝫ commenſuratōem ad feīam vt ex ea generet:⁊ pariens ad filium vt eū nutriat. Alio modo aliꝗd eſt natural̓r adeqͣtum alteri: non ẜm abſolutāſui rationem: ſed ẜm aliqd̓ qd̓ ex illo conſeꝗt̉: puta ꝓprietas poſſeſſionuꝫ. Si .n. ꝯſideret̉ iſte agerabſolute: non hꝫ vnde magis ſit huius qͣꝫ illius:ſed ſi conſideretur ad opportunitatem colendi: ⁊pacificū vſum agri: ſecūdo loco hꝫ quandā commenſurationem ad hoc ꝙ ſit vnius ⁊ non altervt pꝫ per ph̓m in. ij. polliti. Abſolute autem apphēdere aliquid non ſolum conuenit homini: ſedēt alijs aīalibus. Et iō ius quod dicitur naturaleẜm primū modum cōe eſt nobis ⁊ alijs aīalibusA iure autem naturali ſic dicto recedit iuſgentium vt iuriſconſultus dicit: qꝛ id omnibus aīalibus hoc ſolis inter ſe commune ē. Conſiderareautem aliꝗd comꝑando ad id qd̓ exin̄ ſequit̉: eſtꝓprium rationis. Et ideo hoc eſt naturale hoī ẜꝫrōem naturalē que hoc dictat. Et iō Caiꝰ iuriſcōſultus. Qd̓ naturalis rō inter oēs hoīes conſtituit: id apud oēs gentes cuſtoditur vocat̉qꝫ iuſgentium. ¶ Et qꝛ ea que ſunt de iuregentiuꝫ rō naturalis dictat: puta ex ꝓpinquo hn̄tia eꝗtatē īdeē ꝙ non īdigent aliqͣ ſpali inſtitutione ſicut ius ciuile: ſed ipſa naturalis ratio ip̄m iuſgentium īſtituit. Et ſi arguatur ꝙ ſeruitus eſt de iuregentiūẜm Iſido. di. i. iuſgentium. Sed ſeruitus eſt naturalis: dicit enim ph̓s in. ij. pollit. ꝙ naturaliter aliqui ſunt ſerui. Rn̄det Tho. ꝙ hunc hoīem eē ſeruum magiſqͣꝫ alium abſolute conſiderando nonhꝫ rōem naturalē: ſꝫ ſolū ẜm aliquā vtilitateꝫ inꝯn̄tem inqͣꝫtum vtile eſt huic ꝙ regatur a ſapienti: ⁊ illi ꝙ ab hoc iuuetur vt dr̄. i. poll̓. Et ideo ſeruitus pertinens ad iuſgentium eſt naturalis: ſecundo modo vt dictum eſt non pͥmo modo. ¶ Etqͣꝫuis vtrumqꝫ ius .ſ. gentiuꝫ ⁊ ius ciuile ſeu polliticuꝫ deriuetur a iure naturali: tamē alio ⁊ aliomodo. Nam iuſgentiuꝫ ꝓpinquiꝰ deriuatur abeo vt ꝯcluſiones ex principijs. Ius aūt ciuile nōita immediate ⁊ vt determinationes aliquorumvniuerſalium. Itē qͣꝫuis ēt ſit qd̓dam iuſtum qd̓dr̄ paternū .ſ. inter patrem ⁊ filium ⁊ qd̓dā quoddr̄ dn̄atiuum .ſ. inter ẜuum ⁊ dn̄m: tn̄ iſta non ꝑtinent ad ius polliticū ſed magis ad iuſtuꝫ iconomum. Ad iuſticiā .n. cuiꝰ obiectum ſimpl̓r: qd̓ eſtius polliticum ꝓprie ꝑtinet reddere vnicuiqꝫ qd̓ſuum eſt ſuppoſita tn̄ diuerſitate ꝑſone vnius adalterum. Si ꝗs .n. ſibi det qd̓ ſibi debetur non ꝓprie vocatur hoc iuſtum. Et qꝛ qd̓ eſt filij ē pr̄is.Et qd̓ eſt ſerui eſt dn̄i iō non ē ꝓprie iuſticia pr̄isad filium vel dn̄i ad ẜuum. Cum .n. iuſticia ſit adalterū. Alteꝝ dici poteſt aliꝗd dupl̓r. Uel qꝛ ē oī-

nō diſtinctum ab eo ſicut ī duobus hoībꝰ: qͦrumvnꝰ non ē ſub alio ſed ambo ſub vno pͥncipe. Arqꝛ aliꝗd eſt eiꝰ exn̄s ⁊ ſic filius ē aliꝗd pr̄is: qꝛ qͣiꝑs eius ⁊ ſeruꝰ aliꝗd dn̄i qꝛ inſtr̄m eius. Iō ꝓpͥe⁊ ſimpl̓r iuſtum ſeu ius qd̓ eſt obiectū iuſticie ꝑprie ē ius polliticum ſeu ciuile. Dn̄atiuū āt ius n̄eſt ſimpl̓r ius ſed aliquo mō. Sub iure āt ciuili qd̓ ponit Iſido. in diuiſione illa q̄ ē in pͥncipiohuiꝰ. §. cōp̄hendit̉ ius canonicū. Primo ergo deiure vel lege hūana tractādo ponerent̉ q̄da cōiatā iuri ciuili qd̓ alio noīe dr̄ ius forenſe qͣꝫ iuri canonico. Poſtea aliqͣ ꝓpria d̓ iuregentiuꝫ ⁊ ciuilidemū de iure canonico.De neceſſitate legisne dicit Iſi. ī li. ety. Facte ſūt āt leges: metu vt earuꝫ metu humana coherceatur audacia: tutaqꝫſit īter īprobos īnocentia: ⁊ ī ipſis īprobis formidato ſupplicio refrenet̉ nocendi facultas: di. iiij.ſed hoc eſt maxime ncc̄iuꝫ hūano generi .ſ. vt tollatur facultas mali nocendi alijs: alias non poſſent ꝯuiuere hoīes: ⁊ cū hoc faciat lex humanapenas īpoſitas ab ea ideo ncc̄iuꝫ fuit tales legeſtatuere. Sꝫ ꝓ maiori horū declaratione dicit. btho. pͥª 2ᵉ. q. xcv. ar. i. ꝙ hoīum īeſt natural̓r queda aptitudo ad v̓tutem. Sꝫ ip̄a v̓tutis ꝑfectioneceſſe ē ꝙ adueniat hoī ꝑ aliquam diſciplinam: ſicut videmꝰ ꝙ ꝑ aliquā induſtriam ſubuenit̉ hoīin ſuis nccͣitatibus: puta ī cibo ⁊ veſtitu quoꝝ initia q̄dam ſunt a natura .i. a rōe ⁊ manu Nō aūt ēa natura cōplementū ip̄m ſicut cetera aīalia ꝗbꝰnatura ſufficienter tegumentū ⁊ cibuꝫ dedit. Adhanc āt diſciplinaꝫ non de facili hō ſibi ſufficiēsē. Quia ꝑfectio virtutis ꝯſiſtit p̄cipue in retrahēdo ſe ab inordinatis delectationibꝰ ⁊ īdebitis: adqͣs hoīes ſunt ꝓni ⁊ maxime iuuenes ꝗbus magis eſt efficax ⁊ neceſſaria diſciplina. Et ideo oꝫꝙ hiꝰ diſciplina ꝑ quam ad v̓tutē ꝑuenit̉ ab alioſortiantur. ¶ Et qͣꝫtum ꝗdem ad illos iuuenes ꝙſunt ꝓni ad virtutis actꝰ vel ex diſpoſitōne nature vel ex ꝯſuetudine vel magis ex diuino munere ſufficit diſciplina pr̄na q̄ eſt ꝑ admonitiones.Sꝫ qꝛ inueniuntur ꝗdam ꝓterui ⁊ ad vicia ꝓniꝗ de facili verbis ꝓmoueri non pn̄t. Neceſſariūfuit vt per vim ⁊ metuꝫ cohiherentur a malo: vtſaltem ſic a malis deſiſtentes ⁊ alijs quietam vitam redderent: ⁊ ipſi tandem per hiꝰ aſſuetudīemad virtutē perducerent̉: ⁊ voluntarie facerent q̄metu prius implebant: ⁊ ſic efficerentur virtuoſi. Duiuſmodi aūt diſciplina cogens metu peneeſt diſciplina legum. Unde neceſſarium fuit acpacem hominum ⁊ virtutem acquirendam vt leges humane inſtituerentur: quia ſicut dicit philoſophus in. i. polliti. Sicut homo ſi ē virtuoſuseſt optimum aīalium. Ita ſi ſit ſeparatus a lege etiuſticia eſt peſſimum aīalium oīum: qꝛ homo arma rationis ad expellendas ꝯcupiſcentias ⁊ ſeuicias hꝫ: que alia aīalia non hn̄t. Et ſi arguat