Titulus.XVII.

ſum. de peni. ⁊ re. ꝗbus ⁊ qual̓r. ꝙ contra peccaticorreptōem n̄ currit p̄ſcriptio vel ꝯſuetudo veldiſſuetudo. ¶ Si āt ꝯſuetudo ſit rōnabilis: tuncaut ē p̄ſcripta aūt n̄ p̄ſcripta. Si p̄ſcripta tunc derogat iuri poſitiuo ⁊ ēt iurigentiū vt de cōſue. c.vlti. Et cū generalis ē conſuetudo tunc general̓r⁊ vbiqꝫ derogat vt. ff. de legi. l. de ꝗbꝰ. §. inueterata. Si vero ſit ꝑticularis conſuetudo ſeu localistunc ī illo loco tm̄ ꝯſuetudo tollit legem. Sic loqtur lex. ff. cōi. p̄di. l. vendit̉. ⁊ di. xi. conſuetudīs.Si at non ē p̄ſcripta ꝯſuetudo tunc n̄ derogat legi: vt in. c. cumana. de elec. Et hoc ēt exp̄ſſe dr̄ deconſue. c. vlti. Dicit ēt hō. ꝙ que ſit cōſuetudo rōnabilis vel non: relinꝗtur ꝯſilio iudicis. Idē etiādicit ꝙ conſuetudo qͥ ē ꝯtra votū vel ꝯtra religionem non vꝫ nec tollit legē de ſta. mo. cū ad mōaſterium. Idē dicit ꝙ lex vel canon ꝯtīens p̄ceptūvel ꝓhibitionē: non pōt tolli ꝑ conſuetudinē: qd̓tn̄ non videt̉ ſimpl̓r verum: ſed de his que comp̄hendunt p̄ceptum vel ꝓhibitōem legis diuineNon āt in pure poſitiuis. Naꝫ rogatōes quo adleiunium ⁊ quo ad feriandū ponunt̉ in p̄cepto: d̓con. di. iij. rogationes. ⁊ cū ab oībꝰ dr̄ p̄ceptū illd̓eē abrogatum ꝑ ꝯtrariā conſuetudinē. Itē ſicutlege ⁊ ſi n̄ generalē tn̄ ſpalē pōt ſibi facere vnuſꝗſqꝫ ppl̓s: ⁊ in hoc dr̄ pͥnceps conſentire: lꝫ ēt poſſet illa ignorare. Eadem rōne pōt ſibi conſuetudinem facere ꝑticularē ⁊ rōnabilē: qꝛ pͥncepsqͣꝫ vult facta rōnabilia īpedire ſed potius appbare. Et qͣꝫtum ad conſuetudinē generalē vel ꝑcularem introducendā: credit Henricꝰ p̄dictꝰ:ſcīa p̄ſumpta ⁊ tolerantia pͥncipis ſufficiat: inducens glo. B. bri. di. iiij. §. leges. Ꝙ ꝯſuetudo rōabilis p̄ſcribi pōt ſine ſcīa pͥncipis: lꝫ io. ⁊ innocē. ⁊hō. ⁊ archi. cōtrariū videant̉ ſentire ſꝫ male dicithenri. ⁊ pͥmam opīonē magis approbat.Titulus decimuſſeptimꝰ de lege cāonica. ¶ Capl̓m vnicū ī qͦ agit̉ de p̄ceptis eccl̓e: d̓ reſcriptꝭ de decretꝭ de decretalibꝰ epl̓is ⁊ de aucͣte doctorum.Exhumana dicitur ius poſitiuū ſcriptū. Nāſi non eſt ſcriptum dr̄ conſuetudo vt dictum ē. Ipſa āt lex humana ſi non ē iuſta: qͣꝫuis lardicatur lex inqͣꝫtum ab aliqͦ hn̄te aucͣtē conſtitꝓpter qd̓ dr̄ iſa. x. Ue qui condunt leges iniias non tn̄ ꝓprie ē lex: qꝛ nō ligat .i. n̄ obligatad ſui obſeruantiā. Si aūt iuſta a deo inſpiranteeſt ẜm illud ꝓuer. viij. Per me reges regnant ⁊ legum ꝯͣditores iuſta decernūt: vn̄ ⁊ lex dei dici poteſt ⁊ cuſtodiri ⁊ meditari dꝫ. Et ſic poteſt expōi illud p̄s. Aīa mea in manibꝰ meis ſꝑ ⁊ legem tuaꝫnon ſum oblitꝰ. Aīa mea .i. ꝯſideratio ⁊ affectꝰ aīein manibꝰ .i. in oꝑibus nr̄is dꝫ eſſe: vt .ſ. ſint bona

ipſa oꝑa ⁊ d̓eo grata. Etⁱ qꝛ oꝑa tē̄ ſunt bona qn̄ſunt ẜm legē non ſolū dei ſꝫ ēt hoīum. Un̄ ⁊ xp̄snaſcens ẜuari voluit a mr̄e ſua legem hoīs īfidelis .ſ. cū exijt edictū a ceſare auguſto vt deſcriberetur orbis Lu. ij. Iuit p̄gnās in bethleē. Iō ſubdit legem tua non ſū oblitꝰ: ſꝫ bn̄ recordatꝰ legisdiuine ⁊ hūane: vt ipſa oꝑa eēt ẜm legē non cōtra legē. Et qꝛ lex ē ſpes iuris ẜm iſido. di. i. iō videndū eſt de iſto termino ius ꝗd ſit ⁊ vn̄ dicaturPro cuiꝰ declaratōe dicit. b. Lho. 2ª. 2ᵉ. q. lvij. ar..i. ꝙ conſuetum ē ꝙ noīa a pͥma ſui īpoſitione retorqueant̉ ad alia ſignificanda: ſicut nomen medicine pͥmo impoſitū eſt ad ſignificandū remedium: qd̓ p̄ſtatur infirmo ad ſanandū: dein̄ tractuꝫē ad ſignificandū artem qͣ hoc fit. Ita hoc nomēius pͥmo īpoſitum ē ad ſignificandū ipſā rem iuſtā: poſtea eſt deriuatū ad ſignificandū artē quacognoſcitur ꝗd ſit iuſtū. Et ẜm hoc dicit Celſusiuriſconſultꝰ: ꝙ ius ē ars boni ⁊ eꝗ Sicut .n. eoꝝq̄ fiunt ꝑ arte exteriꝰ q̄dā rō ī mente artificꝭ p̄exiſtit q̄ dr̄ rl̓a artis: ita ēt illiꝰ oꝑis iuſti qd̓ rō determīat: q̄dam rō p̄exiſtit ī mente qͣſi q̄dā rl̓a prudētie. Et et hec ſi in ſcriptis redigat̉ vocat̉ lex. Et iōipſa lex non ē ꝑꝑ ip̄m ius: ſed aliqͣlis rō iuris .i. illius rl̓e q̄ ē in mēte. Un̄ ⁊ iſido. ꝙ lex eſt conſtitutio ſcripta di. i. Ulteriꝰ ēt hoc nomen extendit̉ adſignificandū locū ī qͦ ius reddit̉: ⁊ ſic dr̄ aliꝗs cōꝑere iuri. Quarto ēt dr̄ ius id qd̓ reddit̉ ab eo: adcuiꝰ officiū ꝑtinet iuſticiā facere: lꝫ ēt id qd̓ decreuit ſit iniquū. Dictū ē āt ius ab eo qd̓ iuſtū ẜꝫ iſi.di. i. Iuſtu āt ē obiectuꝫ iuſticie. vn̄ ph̓s in. v. ethi.dicit. Oēs talem hītum volunt appellare iuſticiāa qͦ oꝑatiui iuſtoꝝ ſunt. Or̄ aūt aliꝗd iuſtum: quaſi hn̄s in ſe rectitudinē ad quod termīat̉ actio iuſticie: ēt non cōſiderato qͣl̓r id ab agente fiat. Importat enī iuſtum qͣꝫdam eqͣlitatem ſicut ip̄m nomen demonſtrat: dicunt̉ eīm vulgariter ea q̄ adequātur iuſtari: eqͣlitas āt eſt ad alterū. Illud eigo dr̄ in oꝑe nr̄o iuſtum: qd̓ rn̄det ẜm qͣꝫdam eqͣlitatem alteri: puta recōpenſatōem debite mercedis ꝓẜuitio īpenſo. Et cum ī alijs v̓tutibus nondetermīet̉ aliꝗd rectum: niſi ẜꝫ ꝙ ſit aliqual̓r abagente ſed tn̄ ī virtute iuſticie: ſpal̓r pre alijs v̓tutibus determīatur ẜm ſe obiectū qd̓ vocat̉ rectū⁊ hoc ꝗdem eſt ius. Et ſic pꝫ ꝙ iuſtum ſeu ius ēobiectum iuſticte. Quod āt dicit iſido. di. j. Om̄sꝙ fas eſt lex diuina ius lex humana: ꝓpt̓ea hocdicit: quia cum ius ſit obiectuꝫ iuſticie: ⁊ iuſticiaequalitatem importat: nos āt deo non poſſumusrecōpenſare ẜm equalitatem: iō non proprie deopoſſumꝰ reddere ius ſicut ꝓximo: ſed ſufficit ꝙimpleamꝰ qd̓ poſſumus: deo .ſ. aīam ſubijciendo⁊ hoc dr̄ fas.Diuidit autem Iſido/rꝰ ſic ius di. i. Ius aūt nat̉ale ē aut ciuile aut gētiuꝫ. Ubi ſciēdū ꝙ iuſgētiū cōp̄hendit̉ ſub iure poſitiuo. ſic .n. diuidit ph̓s in. v. ethico. ius ſcꝫ in na-