Titulus.XVI.

due conſuetudines ī quibuſdā partibus exn̄tes.ſ. cum maritus ex prodigalitate vel incuria velalio caſu amiſiſſet bona ſua: alienabat bona vxoris mobilia vel immobilia arbitrio ſuo. Alia cōſuetudo erat ꝙ vxore committente adulteriummedietatem omnium bonoruꝫ que maritus fuerat adeptus petebat ⁊ apprehendebat. Utraqꝫpariebat occaſionem malignandi. Nam per primam inuitabantur viri ad diſſipādum bona ſuaper ſecundam mulieres proniores erant ad perpetrandum adulterium. Item ſicut non valꝫ cōſenſus vel pactum contra legem vt clericus reſpondeat ī alterius ioro: extra de fo. compe. ſignificaſti. ita nec conſuetudo. Nec etiam vt clericꝰ v̓berandus ſe laico ſubijciat ſua ſponte extra d̓ ſēten. ex. contingit. Item reprobatur a iure conſuetudo: qua quis propria auctoritate confeſſoreꝫſibi eligat: extra de pe. ⁊ re. ſi epiſcopus. li. vi. Itēreprobatur cōſuetudo exigendi pedagia ⁊ gabellas a clericis ⁊ religioſis: extra de cenſi. qͣꝫqꝫ. lib.vi. Item reprobatur conſuetudo exigendi vl̓ paciſcendi aliquid temporale pro ſpiritualibus vtpro ingreſſu monaſterij vel ſacramentis extra d̓ſimo. quoniam ſimoniaca. Sed conſuetudo dādi vel accipiendi aliquod temporale in collatione vel receptione ſpiritualium per modum elemoſyne: ⁊ ex deuotione ⁊ non ex pacto vel ꝑ modum precij: nec per ſubtractionem ſpiritualiumnon reprobatur: immo ſeruari debent laudabiles in huiuſmodi conſuetudines: vt extra de ſimo. per totum. ¶ Hoſtien. autem dicit ꝙ que dicatur rationabilis conſuetudo: erat arbitrio iudicis relinquēda: nec certa regula ſuper hoc poterat dari. Archi. autem ſuper. c. conſuetudinisdi. xi. poſt multas opiniones recitatas ad d̓clarationem illius. c. ſcilicet quando conſuetudo toſlat ſeu vincat legem ſcriptam: ſic dicit. dic in ſumma. Ubi cōſuetudo obuiat omni iuri: ita ꝙ ipſaconſuetudo non toleratur ab aliquo iure: tuncindiſtincte ſuccūbit cōſuetudo ⁊ hoc propter bonum obedientie: ⁊. xij. di. e. ij. Et quia decreta ſūmorum pontificum non ſunt ī aliquo violanda⁊ hoc ponitur ſub ſtatuto: di. lxi. ſtatuimus. Et cōtrariuꝫ faciens peccat grauiter: di. lxiiij. quia perSed vbi concordat cōſuetudo ſeu toleratur abaliquo iure: licet alijs iuribus videatur contraria: tunc cōſuetudo vincit ⁊ tollit legem ſcriptamquia multa fieri non debent facta tamen remanent: extra de regula. ad apoſtolicam. ⁊. ij. q. vi. biduum. hec ille. Et ẜm hec cum dicitur ꝙ conſuetudo non eſt rationabilis: ſeu non valet que obuiat canonicis ſtatutis extra de conſue. ad noſtrāvidetur intelligenduꝫ quando obuiat omnibusſtatutis. Nam ſi obuiat alicui ⁊ per aliud toleratur: non erit irrationabilis per hoc ſolū: alias nūqͣꝫ toleraret ius ſcriptum: cuꝫ tamen quotidie fiat contrarium per totam eccleſiam: verbi gratiade con. di. iij. pronuncianduꝫ. ⁊. c. rogationes. In

illis capitulis mandātur ſeruari dies rogationūquo ad ieiunium ⁊ quo ad ceſſationem ab operibus ⁊ tamen vbiqꝫ ſit contrariuꝫ: nec aliquis dicit ꝙ peccent fideles dies illos non ſeruando: ethoc quia abrogatum eſt per contrariam conſuetudinem que preſcripta eſt. Et etiam videtur rationabilis propter ieiunia multiplicata ⁊ feſta abeccleſia: ⁊ fideles parum deuotioni ſe dant diebus feſtiuis: vt vix laborādo viuere poſſint pauperes. ¶ Idem dicendum de tota hebdomadapaſce que ponitur celebranda in. c. pronunciandum. Idem de ieiunio. xl. quod fuit ſtatutum abeccleſia inchoari a clericis pͥma die poſt quīqͣgeſimam di. iiij. ſtatuimus. ⁊ tn̄ nō obſeruatur a clericis: ſed cōiter incipiunt quadrageſimaꝫ qn̄ laici .ſ. qͣrta feria. Nec dicit Gratia. eos eſſe traſgreſſores canonum: ⁊ hoc qꝛ eſt abrogatum per contrariam conſuetudinem: di. iiij. §. leges. ¶ Quanuis ergo iſta ⁊ ſimilia obuient canonicis ſtatutisaliquibus: tn̄ quia nō omnibus obuiant ſed abaliquo tolerantur: vt ab iſta decretali de conſue.c. vlti. que vult ꝙ vincat legem etiam canonicaꝫcum eſt rationabilis ⁊ p̄ſcripta: ideo valent ⁊ ſinepreiudicio ſalutis ſeruari poſſunt. ¶ Hic tamenmagna diligentia habenda eſt in iudicando: vt n̄de facili aperiatur via tranſgreſſionis ordinationum eccleſiaſticarum. Nec et cōdemnetur quisleuiter de mortali in hiꝰ conſuetudinuꝫ obſeruatione ſicut eſt de feſto Innocentum d̓ feſto ſāctiSilueſtri ⁊ hiꝰ: que cōiter abierunt in deſuetudinem: vbi tamen ſeruantur oīno cuſtodiēda ſuntqꝛ ab eccleſia inſtituta. Similiter de conſuetudine que eſt in multis locis: ꝙ in ſabbatis ⁊ in vigilijs magnarum ſolennitatum: hoīes laborent vl̓vendant vſqꝫ ad tertiam horam noctis: vt barbitōſores plꝰ faciētes exercitij illa die qͣꝫ tota hebdomada. Et videtur poſſe tolerari cū quaſi in recompenſatiōem huiꝰ non laborent ī ſero feſti vſꝫad mediam noctem: qd̓ tn̄ de iure poſſent: qꝛ deveſpera ad veſperam .i. ſero mandatur celebraride con. di. iij. pronunciandum. Sed nullo modotolerari debent nec excuſat a peccato: qd̓ de ꝯſuetudine immo corruptela eſt: non cōicent homīesniſi in virili etate vel puelle cum ſunt nupte: cuꝫdebeant confiteri ⁊ cōicare oēs poſtqͣꝫ peruēirētad vſum rōnis. Similiter ⁊ vidue ꝙ de more patrie ſtent ꝑ menſes ꝙ non vadāt ad eccl̓am ad diuina officia poſt mortē virorum excuſari n̄ pn̄t.Sꝫ nec puelle nondū nupte debent omittere auditionem miſſe: qꝛ d̓ more patrie immo abuſiōenon mittuntur extra domū. Magis tn̄ hoc īputandum eſt culpe parentum: non eīꝫ deceret easꝯtra volūtatem parentū ire ad eccleſias. Similiter ꝙ clerici multa faciant ꝯtra decentiaꝫ ſtatusclericalis quā iura īſinuent: ī habitu ⁊ conuerſatione: qꝛ de more eſt patrie. Aut ēt ꝙ religioſi dimittant auſteritates ſue regule ⁊ ꝯſtitutionum etcerimonias: qꝛ ſic conſueuerunt relaxate viuere