Capitulūº. III.
ē pͥnciptum oꝑandi .ſ. in ītentōe. Et iō hec p̄ceptacōiſſima dicūt fundamenta qd̓ eſt pͥmū ī edificio⁊ in his nll̓s pōt errare ẜm iudiciū rōnis. Preceptum ēt de fide hn̄da p̄ſupponit̉ ad decalogumSic̄ ⁊ p̄ceptū dilectionis. Sicut .n. pͥma p̄cepta legis nature cōia ſunt ꝑ ſe nota hn̄ti rōeꝫ naturalē⁊ ꝑmulgatione n̄ īdigent: vt ꝙ nemī ē fienda īiu⁊ ꝙ bonū ē faciendū. Ita ⁊ credere ī deū ē ꝑotū ei ꝗ hꝫ fide ⁊ n̄ indiget alia ꝓmulgationeniſi īfuſione fidei. Quedā v̓o ex moralibꝰ p̄ceptisſūt magꝭ determīata qͦꝝ rōeꝫ ſtatī ꝗlꝫ ppl̓aris pōtcili videre. Et qꝛ ī paucioribꝰ hͦ ꝯtingit huiudicium ꝑuerti iō iſta editōe indigent. Etcepta decalogi data ſeu ꝓpoſita a deo ꝑ ſeip̄m ppl̓o: q̄dā v̓o ſunt qꝝ rō n̄ ē a deo manifeſta ꝑſꝫ ſoluꝫ ſapiētibꝰ. Et iſta ſūt p̄cepta moralia ſuddita decalogo: tradita a deo ppl̓o ꝑ Moyſen⁊ aarō. Sed qꝛ ea q̄ ſunt māifeſta ſūt pͥncipia cooſcendi rōeꝫ eoꝝ q̄ non ſūt ita māifeſta. Iō iſtapralia ſuꝑaddita decalogo: reducūt̉ ad decaloodū cuiuſdā additōis ad ipſa. Et ad qd̓toꝝ decalogi reducunt̉ aliqͣ ſuꝑadditaa declarabit̉. Utraqꝫ tn̄ genera p̄ceptoꝝ .ſ.illa pͥª cōiſſima: ⁊ iſta ſuꝑaddita ꝯtinent̉ ī decalogo ſꝫ diuerſimode. Nā pͥma cōia ꝯtinent̉ ī p̄ceptis decalogi. ſicut pͥncipia in ꝯcluſionibꝰ ꝓximisSuꝑaddita āt q̄ ꝑ ſapientes cognoſcunt̉: ꝯtinentur in eis ſicut ꝯcluſiōes ī pͥncipijs. Ipſa āt p̄cepta moralia ſunt de actibꝰ oīum v̓tutū. Nā pctm̄ẜm Amb. ē tranſgreſſio legis dīne. Qd̓lꝫ āt pctm̄ra aliquā virtutē directe. Et ꝯtra aliqd̓ preꝝ. Pro cꝰ declaratōe dicit. b. Tho. pͥª 2ᵉ. q. c..ij. ꝙ cū lex oīs ordinet̉ ad bonum cōe: vt pꝫ exiffinitōe legis: p̄cepta legū diuerſificant̉ ẜm diuerſos mōs cōitatuꝫ. Un̄ ⁊ ph̓s ī ſtīa pollitica docet alias leges dandas in ciuitate q̄ regit̉ ꝑ ppl̓mal̓s in ciuitate q̄ regit̉ ꝑ aliqͦs potentes de ciuitate. Eſt āt aliꝰ modꝰ cōitatis ad quē ordinat̉ lex humana. Et aliꝰ ad quē ordinat̉ lex diuina. Lex .n.humana ordinat hoīes ad cōitatē ciuilem q̄ ē hominū ad inuicē: homīes āt ordinant̉ ad inuicēactꝰ exteriores ꝗbꝰ īuicem cōicant. Huiuſmōi aicatio ꝑtinet ad rōem iuſticie q̄ eſt directa cōiionis humane. Et iō lex humana non ꝓponitniſi de actibꝰ iuſticie: ⁊ ſi p̄cipiat actꝰ aliaꝝū: vt ꝙ n̄ fiat adulteriū qd̓ ꝑtinet ad caſtitatē: hͦ n̄ facit niſi inqͣꝫtū aſſūit rōeꝫ iuſticie: vt qꝛ ꝑadulteriū ſit īiuria alteri. Sed cōitas ad quā odinat lex dīna ē hoīuꝫ ad deū ī pn̄ti vita vel futura. Et iō lex dīna ꝓponit de omībꝰ actibꝰ ꝑ quoshoīes bn̄ ordinant ad cōicatōem cū deo. Hō aūtꝯiungit cum deo mente ſiue rōe in qͣ eſt dei imago. Et iō lex dīna dat p̄cepta de oībus illis ꝑfō ſit bn̄ ordinata: hoc at ē ꝑ actꝰ oīum v̓tutū. Navtutes ītellectuales ordinant bn̄ actꝰ rōnis circapaſſiones īteriores: ⁊ morales circa actꝰ exteriores. Et ſic de actibꝰ oīum v̓tutum p̄cipit: ita tn̄ ꝙactus qui ſunt de neceſſitate virtutis ſine quibꝰ
non pōt virtus ꝯſiſtere: ſūt ſub obligatōe precepti. Sed ꝗ ſunt de bn̄ eē ſeu ꝑfectōe virtutis: nonſūt ī precepto ſed ſub ꝯſilio. Et qͣꝫuis precepta decalogi ſint ſolū de actibꝰ iuſticie. Nā pͥma tria ſide actibꝰ virtutis latrie. Que ē pars iuſticie potiſſima. ¶ Quartū ē de actu pietatis que ē ēt ꝑs iuſticie. Alia ſex ſunt de actibꝰ iuſticie eēntial̓r cuꝫprecepta de actibus aliarū virtutū dātur ī alijsmoralibꝰ preceptis legis: que ꝑtinēt ad pͥma cōiavt d̓ dilectōe ⁊ fide vl̓ ad ſuꝑaddita. Que qꝛ vt dictum ē ꝯtinētur reductiue ī decalogo. Iō ēt iſtomō pōt dici in ipſo decalogo ⁊ alia precipi. Iō ātmagis ī d̓calogo dātur precepta de actibꝰ iuſticieexpreſſe qͣꝫ de actibꝰ aliarū virtutū: qꝛ cū preceptu importat rōem debiti. Et decalogi precepta ſt̓que ſtatim mēs humana ītelligit obſeruāda: magis apparet oībꝰ rō debiti ī actibus iuſticie: queeſt alterū qͣꝫ ī actibꝰ aliarū virtutū. Magis .n. ꝗlꝫcognoſcit ſe debere abſtinere ab offenſa proximi.Et deū honorare qͣꝫ ꝙ debeat vti prudentia: fortitudīe: aut tēperantia. De ꝗbus tn̄ virtutibꝰ ⁊ alias dātur ī lege precepta. Scrutāda eſt ergo lex .i.diligēter īueſtigāda: vt īueniātur actꝰ oīuꝫ v̓tutūque nobis p̄cipiūtur..§. III.De obſeruatione eorū cū dilectōe ⁊ ſine diſpenſatōe ait p̄s. Cuſtodiāillā .ſ. legem ī toto corde meo. Cuſtodire ī toto corde: ē obſeruare toto affectu ⁊ dilectōe. Non eīmſufficit ad ſalutē cuſtodire ſeu ſeruare oīa mādata decalogi ⁊ ſuꝑaddita niſi fiāt ī charitate: vt dicitur Iaco. ij. Qui totā legem ſeruauerit: offēdatāt ī vno. .i. ī charitate que vnit nos cū deo: factꝰ ēoīum reus .i. dānabitur ac ſi nll̓m ſeruaſſet mandatoꝝ. Seruando tn̄ qd̓cūqꝫ preceptorū n̄ exn̄s īcharitate: puta honorādo ꝑentes: nō peccat necex hoc dānatur: qꝛ honorauit ꝑētes ī charitate n̄exn̄s. Sed ex hoc ꝙ non hūit charitatē: nec ſe exercuit ī actibꝰ eiꝰ cū debuit. ¶ Pro maiori āt d̓claratione horū dicit. b. Tho. pͥª 2ᵉ. q. c. ar. x. ꝙ actuscharitatis pōt dupl̓r ꝯſiderari. Uno mō ẜm ꝙ ēꝗdā actꝰ per ſe. Et hoc mō cadit ſub precepto legis: qꝛ de hoc datur ſp̄ale preceptū .ſ. diliges dn̄ꝫdeū tuū ⁊ diliges ꝓximū. Et qͣꝫtum ad hoc verūdixerunt illi ꝗ dixerunt ꝙ modꝰ charitatis caditſub precepto. Nō .n. ē īpoſſibile obſeruare hoc p̄ceptū qd̓ ē de actu charitatis: qꝛ pōt ſe hō diſpōere ad charitatē hn̄dā: ⁊ cū eam hūerit pōt ea vti.Alio mō pōt ꝯſiderari actꝰ charitatis ẜm ꝙ ē modꝰ actuū aliarū virtutū .i. ẜm ꝙ actꝰ aliarū virtutū ordinant̉ ad charitatē que ē finis p̄cepti. Et hͦmō verū eſt qd̓ dixerūt alij .ſ. ꝙ modꝰ charitatisnon cadit ſub p̄cepto hoc ē dictū: ꝙ ſub hoc p̄cepto honora patrē tuū ⁊cͣ. non īcludit̉ ꝙ honoret̉pater ex charitate ſed ſolū ꝙ honoret̉. Un̄ ꝗ honorat patrē non hn̄s charitatē: non efficit̉ tranſgreſſor p̄cepti de honoratōe parentū: ⁊ ſi ſit tranſgreſſor p̄cepti qd̓ dat̉ de dilectōis actu vn̄ penā