Capitulum. II.

¶ In penitentia etiā he tres conditōes debent eēvt qs iuſtificetur in bonitate eius. Numerū dꝫ attendere peccatorū: quotiens peccauerit: qꝛ qualibet vice cōmiſit vnū peccatuꝫ: de quo dꝫ dolere etconfiteri. p̄s. Lauabo ꝑ ſingulas noctes .i. peccatalectū meū. .i. conſcīam ī contritione ⁊ confeſſione:prout docet ratio natural̓. Pondus dꝫ attendi peccatorū qꝛ diuerſa eſt grauitas eoꝝ. Aliter grauatvēiale aliter mortale. Et lꝫ quodlibet mortale grauet vſqꝫ ad profūdū īferni: tn̄ vnū eſt grauiꝰ alteroApoc. xviij. Quātū ſe exaltauit ⁊ in delitijs fuit: tantu date ei tormentū ⁊ luctū. Quāto grauiꝰ eſt pctm̄tanto magis ratio dictat dolendū. Menſurare dꝫpenā debitā peccatis: vt qͣꝫto plus peccauit plus ſatiſfaciat. In veteri lege dictuꝫ eſt: ẜm delicti modūerit ⁊ plagarū modus. Dicit tn̄ Hiero. de peni. di. i.Menſurā tp̄is non ſatis p̄figūt canones pro vnoquoqꝫ peccato: qꝛ apuod deū non tm̄ valet mēſura tp̄is qͣꝫ doloris: nec abſtīentia ciboꝝ qͣꝫ mortificatio criminū. ¶ Ꝙ ſi ꝗs non egerit penitentiā: deusin iudicio oīa conſtituet ī pondere: numero ⁊ menpuniendo. Infliget .n. deus in iudicio penasatoribus. In numero: vt multitudo penaruꝫondeat multitudini peccatoꝝ. Apoca. xviij. Ducate illi duplicia ẜm oꝑa eius. Et Eccle. xxxiij.tuere oꝑa altiſſimi duo ꝯͣ duo vnū ꝯͣ vnuꝫ. Secundo diſponet deus penas in menſura. vt .ſ. tātaſit qͣꝫtitas pene ⁊ acerbitas: quāta fuit grauitas cl̓pe. Math. vij. In qua menſura mēſi fueritꝭ: remetietur vbis. Hieronymꝰ. Dicimꝰ deum oīum reruꝫita ⁊ penaꝝ ſcire menſurā ⁊c̄. xxiij. q. v. Quid ergo.ertio diſponit penas in pondere: vt .ſ. pena dānaꝝ reſpondeat cauſe vel rationi mouenti ad peccatum. Plus enī ponderat culpā eiuſdem generꝭ īvno qͣꝫ ī alio: ẜm ꝙ magis vel minus impellens habuit. Unde plus puniuit angeluꝫ ꝗ nullo ſuadētepeccauit qͣꝫ hoīeꝫ ꝗ angelo temptante offendit. Sapi. vi. Exiguo conceditur miſericordia id ē peccātifirmitatem vl̓ ignorantiā: ⁊ ſe hūilianti ī penipotentes aūt potenter tormenta ſuſtinebunt.i. ex malitia vl̓ indurati ī peccatis. Hiero. Si duricolli ſumꝰ: ſi vſqꝫ in finem in peccatis perſeueramus: aſſidue peccantiū non miſeretur deus: di. x.ciij. Diaconi. Hec tenet alexander in quarta parteſume: partī Hugo ī poſtill̓: ꝑtī Robertꝰ holchoth īli. ſapientie..§. VIIIDixit domino deus melis es tu: qm̄ banoꝝ meoꝝ non īdiges. p̄s. Oīs creatura indiget bonis alicuiꝰ ſaltem dei: ſꝫ deus nullius bono eget. Et ex hoc on̄ditur infinita ſua bonitas: qꝛ cū in ſe habeat oē bonū: non indiget nec noſtri nec aliorū. Sed nos indigemꝰ bonis eiꝰ: immonec aliꝗd boni habere poſſumus niſi ab eo. Et rōnaturalis appetit bonū: ſed diuerſa ⁊ multiplex diſūnctio datur de bono. Una eſt Aug. de libero arbitrio: quā etiā ponit magiſter ī ſcd̓o ſniaꝝ .ſ. Ꝙ bonorū quedā ſūt minima: q̄dā media: q̄dam maxīa.

Minima bona ſūt bona temporalia. vt diuitie: honor: ſama poteſtas: ⁊ hiꝰ: ⁊ his contingit bn̄ ⁊ malevti. Bona vtiqꝫ ſūt in ſua natura. Un Iſa. i. Si volueritis ⁊ audieritis me: bona terre comeditis: aitdn̄s. Bona etiam ſunt bene vtenti: qꝛ vt ait phūs:organice .i. inſtrumentaliter deſeruiūt felicitati: ſedcōiter: vt in pluribus hoīes male eis vtuntur: cuꝫcopiā habent. Un̄ dixit diues ille de quo habeturLuc. xij. aīa mea habes bona plurima repoſita inannos plurimos: comede: quieſce: epulareˡ. Et iōmiſericordia magna vtitur deus cū hoībus: cū n̄dat abundantiam horū eis. Bona media ſūt potētie anime ⁊ alia naturalia quibus poſſumꝰ vti bene ⁊ male: vt intellectus: voluntas ſenſus corporis⁊ hiꝰ. Gene. i. Uidit deus cuncta que fecerat: ⁊ erātvalde bona. Neqꝫ enim melioraⁱ in ſuo eſſe naturali ⁊ ſpecifico eſſe potuerunt. Poterat quideꝫ e qͦdare meliorē naturam deus: puta naturam hoīsſed non remaneret equus: ſꝫ eſſet alterius nature.ſ. humane: ſicut homo vt haberet naturam angelifed non eēt homo. Iſta autem bona naturalia datdeus vni meliora qͣꝫ alteri non quidem qͣꝫtū ad haturam: ſed quantū ad vſum. Naꝫ ita hꝫ intellectūnaturalem ⁊ memoriam ⁊ fantaſiam vnꝰ fatuus ſicut ſapientiſſimus. Sꝫ propter indiſpoſitōnē organi corꝑalis cui eſt affixa potentia fantaſtica vl̓ memoria: fatuus deficit in vſu rationis: alius acutiſſimam hꝫ. Quod aūt dicitur in parabola. Math. xxv. ꝙ dn̄s tradidit bona ſua ſeruis vnicuiqꝫ ẜꝫ ſuam virtutem. Non ſic eſt intelligendum: quaſi hn̄ti meliora naturalia det deus maiorem gratiaꝫ bonorū ſpiritualium vt virtutuꝫ: cū manifeſte videamus hn̄tes magnam memoriam ⁊ acutū intellectum eſſe puerſos: et alios rudes ⁊ ebetes eē deuotos ⁊ ſāctos. Sꝫ pͥncipaliter ex liberalitate dei hocfit ẜm illud apoſtoli ad ephe. iiij. Unicuiqꝫ noſtruꝫdata eſt gratia ſecundum menſuram donationisxp̄i. Secundario dantur bona ſpiritualia: ſecūduꝫpropriam virtutem .i. conatum ad recipiendum etad exercendum ea: vt ei qui magis ſe preparat. Etquia ceteris paribus habens meliora naturalia:magis ſe preparat: ſic pōt maiorem gratiā reciꝑeBona maxima ſūt gratia ⁊ virtutes: neceſſaria adſalutem: ⁊ his bonis nemo male vtitur. Un̄ Aug.dicit: ꝙ virtus eſt bona qualitas mentis quā neomale vtitur. Sed vt dicit Alexander in prima parte ſumme hoc intelligendum eſt de virtutibus cōſideratis formaliter non materialiter: nam de ip̄isvirtutibus conſideratis materialiter: vt de abſtinētijs: ietunijs: actibus iuſticie ⁊ fortitudinis: ⁊ huiuſmodi contingit hominem male vti: in quantuꝫ homo de ipſis ſuperbit. Unde Auguſti. dicit de ciui.dei. Ꝙ virtutes cum referuntur ad ſeipſas ⁊ nonpropter aliud repetūtur: īflate ⁊ ſuperbe ſūt .i. materiā ſuperbie ⁊ elationis. Sed formaliter conſideratis: ſic eis nemo male v̓titur: qꝛ actus ꝗ proceditab habitu virtutis: nō poteſt eſſe malus: ſicut necipſa virtus poteſt eſſe mala. Ex quo igitur tp̄alia