apitulum. II.

turalibus effectibus illud qd̓ ſit a deo miraculoſenaturale poteſt dici: lꝫ ſit p̄ter ſolitū curſū nature:ita ⁊ in actibus moralibus: quod deꝰ p̄cipit alicuifacere: lꝫ ſit p̄ter cōem vſū rōnis: pōt tamen dici torū eſſe ſcd̓m rōnem: qꝛ illud eſt rationale ⁊ ẜꝫ legēnature quod deus ordinat in lege nature. Cū erēs ſimus debitores mortis: nocentes ⁊ innocēropter culpam originalē: ꝗcūqꝫ ex mandatodei occidit aliquem qͣꝫtucūqꝫ īnocentem iuſte occidit: qꝛ coram deo innocens non eſt: vnde nō facucontra legem naturalē vel diuinā. Et Oſeas ⁊ ꝗcūqꝫ alius accedens ad ſolutā vel coniugatā ex mandato dei: accedit ad ſuā: qꝛ vnicuiqꝫ illa ē ſua: quāeus ordinauit eſſe ſua. Sicut aūt in cōi ordīauiteſſe ſuā: q̄ non ſibi ſed illi eſt legitime copulata itapreter cōem legem ordinauit in aliquo particulari eſſe ſuam: que alteri erat cōiuncta. Et filij iſraelfurtū non fecerūt: qꝛ de voluntate domini pͥncipalis oīum illa abſtulerūt. Habet etiā firmitatem: qꝛrde aboliri non pōt lex natural̓ ex toto. Undeg. in li. confeſ. ait. Lex tua ſcripta eſt ī cordibusinū quā nec vlla vnqͣꝫ delet iniꝗtas. Et vt declarat beatus Tho. q. ea. arti. vi. quantū ad illa pͥncipia cōia: lex naturalis nullomo pōt a cordibushominum deleri in vniuerſali: deletur auteꝫ ī particulari operabili: ẜm ꝙ ratio impeditur applicarecōia principia ad particulare operabile: per concupiſcentiam vel aliquā paſſionē. ¶ Quātū vero adpcepta ſecūdaria: q̄ ſunt quaſi cōcluſiones deducte ex primis prīcipijs cōibus: pōt deleri de cordibex naturalis: vel propter malas ꝑſuaſioropter prauas ꝯſuetudines: vel habitusruptos. Sicut apud germanos nō reputabant̉vitiā latrocinia vel etiā vitiā ꝯͣ naturā: vt ait apl̓usRo. i. Et lꝫ gratia ſit efficacior qͣꝫ natura: tn̄ qꝛitura eſſentialior eſt: iō ⁊ ſi gratia ex toto ab aīapoſſet deleri: nō tn̄ lex naturalis: ſꝫ permanet. Legem ergo tuā in medio cordis mei .ſ. dediſti ꝑmamentē. Nec admittit diſpenſationē lex natural̓: ſic̄leges hūane. Et licet gratianꝰ videat̉ caſū ꝑplexitatis excipere: vt ſcꝫ cū ꝗs eſt perplexus īter duo mala: ſit quaſi ſibi licitū eligere minus malū: ad qd̓ īducit auctoritatem Gregorij exponentis illd̓ Iob.Nerui teſticulorū leuiatan perplexi ſūt: qꝛ ſuggeſtionū illius argumenta īplicatis alligant inuentꝭ.i. inuentionibus peccati: pleroſqꝫ ita peccare faciant: quatenus ſi fortaſſe peccatū fugere appetant:hoc ſine aliquo peccati laq̄o non euadant: ⁊ culpāetiā faciant duꝫ aliqua vitant: atqꝫ nequaqͣꝫ ſe abvna ſoluere valeant niſi in alia ꝯſentiant ſe ligare:di. xiij. verbi. Et ponit plura exempla humane conuerſationis. Sed tn̄ vt dicit glo. ſūmaria in princi.diſtinctionis ⁊ bene: ẜm rei veritatem: nullus pōteſſe perplexus inter duo peccata mortalia vl̓ venialia: itaqꝫ ſit neceſſariū alterū eorū incurrere ſimpllciter ⁊ abſolute: qꝛ illud qd̓ quis eligeret facereqd vitare non poſſet: non īputaretur ei ad peccatūUalis ire .i. reprobis nūquā deus redderet interi

tū: ſi non ſpontaneū inueniretur hō habere peccatū: ait Aug. xxiij. q. iiij. ¶ Nabuchodonoſor. Implicaret hoc ꝯtradictione: ẜm Tho. vt aliquis debeataliquid facere ⁊ illud ſit illicitū. Uerū eſt: ꝙ p̄ſuppoſita erronea ꝯſcientia alicuius: vel obſtinationein aliquo malo: tūc pōt eſſe perplexus ⁊ tūc eligendo alterū illorū non excuſat̉ propterea a peccato:qꝛ dimittere debuit ꝯſcientiā erroneā vel obſtinationē. Sicut ſi ꝗs faceret ſibi ꝯſciētiā: ꝙ ſi nō obedit in oībus ſuo ſuperiori peccet. Et ſuperior ſuusprecipiat ſibi vt dicat periuriū vel mendacium: etꝯſcientia ſibi dictat ꝙ debeat obedire: qꝛ erroneaeſt: non excuſaret eū a peccato. Durāte tali ꝑplexitate datur regula: di. xiij. ꝙ eligat ꝙ eſtimat minꝰmalū. ¶ Terto lex naturalis hꝫ prioritatem temporis: eſt enī prior oī lege creata. Nam vt dicit Gratia. di. vi. in fi. Ius naturale cepit ab exordio creature rationalis. ¶ Ius vero cōſuetudinis poſt naturalē legem exordiū habuit. Ex quo hoīes cōuenientes in vnū ſimul ceperūt habitare: quod eo tēpore factū creditur: quo Caim ciuitatem edificaſſe legitur: qd̓ cū propter diluuium hominū raritate fere videbatur extinctū: poſtmodum a temporeNemroth reꝑatuꝫ: vel potius īmutatū eſtimaturcū ipſe cū alijs cepit ceteros opprimere: alij ſua imbecillitate eorū ditioni ceperunt eſſe ſubiecti. Iusaūt cōſtitutōis cepit a iuſtificationibus quas dn̄stradidit Moyſi: dicens. Si emeris ſeruum hebreum ⁊c̄. De ipſo ⁊ alijs qui fuerūt inuentores leguꝫhumanarū apud diuerſas nationes exprimit Iſido. dicens. v. etymo. Moyſes gentis hebree pͥmuſoīum diuinas leges ſacris litteris explicauit. Foroneus rex grecis primus leges iudiciaqꝫ ꝯſtituitMercurius trimegiſtus pͥmus leges egyptijs tradidit. Solon primus leges athenienſibus edidit.Licurgus pͥmus lacedemonibus iura ex Appolinis auctoritate cōfixit. Numa Pompilius ꝗ Romulo ſucceſſit in regno primus leges romāis edidit. Deinde decem electi ſunt ex romāis qui legesSolonis ex libris grecis in latinū ſermonem trāflatas. xij. tabulis expoſuerūt. Leges autem redigere in libris primus conſul Pompeius īſtituere voluit: ſed non perſeuerauit metu obtrectatoruꝫ. Deinde Ceſar id facere cepit: ſed ante interfectus eſt:Noue a cōſtantino Ceſare ceperūt: ⁊ reliquis. ſuccedentibus factis ex prioribus imperatoribus codicem fecit hec omnia Iſidorus: di. vij. per totumLex euangelica a chriſto data fuit ſub Liberio imperatore: ⁊ poſtea ꝑ apoſtolos diuulgata vbiqꝫ terrarum. Lex canonica quantum ad canonesᵉ conſiliorum a temporibus Conſtantini cepit: ẜm Iſido.in. vi. etymo. ⁊ diſ. xv. in principio. Decreta ⁊ decretales epiſtole ſūmorum pontificum quaſi a principio eccleſie ceperunt: vt patet in actibus apl̓orumde deciſione circa obſeruantiam legalium.¶ Multiplex eſt bonum: quod lex naturalis docet. ¶ Capitulum ſecundum.